Ermənistan-Türkiyə gizli danışıqlarının nəticəsi necə olacaq? Qabil Hüseyn: «Qərb Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək üçün Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən çıxartmaq istəyir» Zərdüşt Əlizadə: «Vaxtilə çox «göydən» gedən Ermənistanın hakim zümrəsi tədricən gerçəkliyə yaxınlaşır» Son iki gündə Türkiyə rəsmiləri və mətbuatı Ermənistanla sərhədlərin açılması barədə sualları müzakirəyə çıxarıblar. Ümumiyyətlə, bu kimi gizli və açıq danışıqlar dəfələrlə olsa da, nəticəsiz bitib. Hazırda hansı gözləntilərin olacağı haqqında suallar yenidən gündəmə gəldiyindən politoqlara müraciət etdik. Müsavatçı politoloq Qabil Hüseyn danışıqlarda beynəlxalq vasitəçilərin dəstəklərinin müəyyən rol oynadığını bildirdi: «Hər iki ölkəyə olan təzyiqlərdə əsas məqsəd sərhəd bağlantısını aradan qaldırmaqla münasibətləri yaxşılaşdırmaqdır. Uzun müddətdir Qərbdə belə bir fikir var ki, Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək üçün ilk növbədə Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən çıxartmaq lazımdır. Bunun üçün də Qərb dəyərlərinin Ermənistana transfer edilməsi ilə yanaşı həm də Avropa qapılarının sadə erməninin üzünə açmaq lazımdır. Bu məsələdə də Türkiyəyə xüsusi bir rol ayırıblar. Digər tərəfdən, prezident Sarkisyanın özü də müəyyən güzəştlər nümayiş etdirməkdədir. Məsələn, Osmanlı arxivlərinin açılması və orda beynəlxalq tarixçilərin işləməsinə Köçəryan dövründə heç kim razılıq vermirdi. Ancaq Sarkisyan hazırda bu təkliflə razılaşıb və üstəlik Astanada onu türk dilində İrəvəna dəvət edib ölkəsinin Türkiyəyə ərazi iddialarından vaz keçdiyinə eyham vurmuşdu». Q.Hüseyn Sarkisyanın Rusiyanın adamı olmasının bu danışıqlarda hansısa ziddiyyət yaradacağı haqda suala belə cavab verdi: «Ermənistanda bütün sahələr baxımdan vəziyyət çox ağırdır. Əgər hadisələr bu cür davam edərsə, müxalifət toparlanaraq Sarkisyanı hakimiyyətdən getməyə vadar ed bilərər. Yaxud qanlı toqquşmalar da mümkündür. Bu səbəbdən Sarkisyan Kremlin adamı olsa da, Rusiya texnoloqları ona kompromis siyasət aparmağı tövsiyyə edirlər. Qərb isə tövsiyyə yox, tələb qoyur. Beləliklə, «iki od arasında» qalan Sarkisyan güman ki, səmimi olmayan kompromis kursunu seçib. Nəticə barədə danışmaq isə çətindir». Politoloq Zərdüşt Əlizadə açıq və gizli danışıqların diplomatiyanın bir qaydası olduğunu vurğulayaraq bildirdi ki, Ermənistanın Türkiyəyə xeyli iddiası olsa da, ikinci birincidən çox narazıdır: «Fəqət, hər iki ölkənin maraqları onları münasibətləri normallaşdırmağa sövq edir. Vaxtilə çox «göydən» gedən Ermənistanın hakim zümrəsi tədricən gerçəkliyə yaxınlaşır. Türkiyədə də anlayırlar ki, münasibətlərin yaxşılaşması beynəlxalq imici baxımından müsbət təsir göstərə bilər». Z.Əlizadənin sözlərinə görə, artıq SSRİ yoxdur, Rusiyanın kiçik hərbi bazalarını da əhəmiyyətsizdir. «Düzdür, Ermənistanda Rusiyanın adamı olmayan siyasətçi uğur qazana bilməz. İndi isə gerçəklik dəyişib, Ermənistanın iqtisadi qayğıları, xarici siyasət problemləri artıb və milli mənliyini yenidən qiymətləndirmək zərurəti yetişib. Belə olan şəraitdə Türkiyə ilə münasibətlərə yenidən baxmaq lazım gəlir. İki baxış var, birincilər mühafizəkar, ikincilər zamanın dəyişdiyini deyərək əks xətti tutublar. İkincilər açıq şəkildə deyirlər ki, Ermənistan kiçik dövlətdir, ona görə də gerçək siyasət aparmağı vacib sayaraq Türkiyə ilə barışmağı təklif edirlər. Eyni zamanda, Türkiyədə iş adamları iqtisadi planları Cənubi Qafqazda genişləndirmək istəyirlər. Bu sırada Ermənistana yatırımlar qoymaq niyyətlərini gizlətmirlər. Əgər bu baş tutsa, Ermənistanda praqmatik siyasətçilər və iş adamları Rusiyalı mühafizəkarları sıxışdıracaqlar. Əminəm ki, iki ölkənin iqtisadi münasibətlərin güclənməsi Qarabağ probleminin də həllinə təsir göstərəcək». Natiq CAVADLI bizimyol