HAKİMİYYƏTDƏN “NABUKKO” MƏSƏLƏSİNDƏ QƏTİ MÖVQE TƏLƏB EDİRLƏR Politoloqların fikrincə, Azərbaycan ağıllı siyasət yeritsə, heç kimin ayağı altında qalmayacaq Azərbaycanın enerji ehtiyatları uğrunda Amerika ilə Rusiya arasında mübarizə getdikcə şiddətlənir. Bakı-Ceyhan neft kəmərinin reallaşmaması naminə göstərdiyi cəhdləri fayda verməyən şimal qonşumuz indi də, Azərbaycan, Türkmənistan və Qazaxıstan qazının “Nabukko” layihəsi vasitəsilə Qərbə daşınmasına heç cür imkan vermək istəmir. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin Bakı səfərində də əsas müzakirələrin məhz Azərbaycan qazı ətrafında getməsi Kremlin öz istəklərində nə qədər israrlı olmasının sübutu idi. Ancaq belə görünür ki, ABŞ da Rusiyanın çalışmalarının qarşılığında sakit oturmaq və sükanı Moskvanın əlinə vermək niyyətində deyil. ABŞ prezidentinin Avrasiya regionunda enerji məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəsi Boyden Qreyin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətinin son aylarda ikinci dəfə Bakıya təşrif buyurması məhz bunun göstəricisdir. Cənab Qreyin dövlət başçısı İlham Əliyevlə görüşündə məhz enerji sahəsində ikitərəfli əməkdaşlığa dair məsələləri müzakirə etməsi də ABŞ-ın Azərbaycandakı maraqlarından asanlıqla əl çəkməyəcəyinə işarədir. Amerikalı diplomatın Azərbaycandan Türkmənistan və Qazaxıstana da səfər edəcəyi Rusiyanın son çalışmalarına cavab xarakterlidir. Rusiya prezidentinin “Qazprom” şirkətinin rəhbərliyinin də daxil olduğu geniş tərkibli nümayəndə heyətinin iştirakı ilə regionda səfərdə olarkən Azərbaycanla Rusiya şirkəti arasında “Şahdəniz” yatağından hasil ediləcək qazın alınmasına dair danışıqlara başlamaq haqda razılaşmanın əldə olunması sözsüz ki, ABŞ-ı narahat etməyə bilməzdi. ABŞ-da başa düşürlər ki, “Qazprom”un Azərbaycanın bütün ixrac qazını Avropa qiymətlərinə almaq haqda təklifi Rusiyanın enerji resurslarından siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək cəhdinin əlamətidir və buna yol vermək olmaz. Üstəlik, bu arada İlham Əliyevin Qərbə yönəlik sərt çıxışları da ABŞ dairələrini hərəkətə keçməyə və rəsmi Bakının Rusiyaya meyllənməsinin qarşısını almağa sövq edib. Politoloq Qabil Hüseynliyə görə, son zamanlar Rusiya hədsiz dərəcədə iştah nümayiş etdirir: “Bu günlərdə məlum olub ki, Kreml İranla neft və qaz sahəsində əməkdaşlıq barədə razılığa gəlib. Belə görünür ki, Rusiya qlobal miqyasda karbohidrogen ehtiyatları üzərində nəzarəti ələ keçirmək üçün ciddi səy göstərir. Bu isə Qərb ölkələrini və onların bir nömrəli dövləti olan ABŞ-ı ciddi surətdə narahat etməlidir və necə ki, narahat edir. Bu səbəbdən həm Avropa Birliyi, həm də ABŞ-ın “Nabukko” layihəsi ətrafında ciddi hərəkətə keçdiklərinin şahidi olmaqdayıq. Əgər “Nabukko” layihəsi işə düşərsə, bu, həm Transxəzər neft kəməri layihəsini reallaşdırar, yəni Orta Asiya qazının ən azından bir qisminin “Nabukko” layihəsinə qoşulmasını təmin edər, həm də ki, bir növ İran qazının strateji əhəmiyyətini heçə endirər. Bu səbəbdən də “Nabukko” layihəsində kilid rolunu oynayan Azərbaycana səfərlər xeyli intensivləşib. Ona görə də, Azərbaycandan “Nabukko” layihəsində daha qəti mövqe ortaya qoymağı tələb edirlər desək, yanılmarıq. Çünki Azərbaycanın karbohidrogen ehtiyatlarının mənimsənilməsində Qərbin elmi-texniki potensialının rolu böyükdür. Bu səbəbdən də Qərbin bu ehtiyatların artıq qalan hissəsinin onun ehtiyaclarının ödənilməsinə yönəldilməsi istiqamətində apardığı səyləri başa düşmək mümkündür”. Q.Hüseynlinin fikrincə, rusların inhisarçı mövqelərini daha da möhkəmləndirmək iddiaları qətiyyən başadüşülən deyil: “Çünki bu, enerji mənbələrini siyasi amilə çevirir və bir növ enerji vasitələrindən beynəlxalq münasibətlərdə siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə edilir. Bu təmayül artıq açıq surətdə özünü göstərməkdədir. Təbii ki, Rusiyanın bu hərəkətlərinin cilovlanmasına çalışılır”. Ekspert hesab edir ki, bu istiqamətdə göstərilən səylər nəticə verəcək: “Yəni Rusiyanın enerji inhisarçısı olmaq və enerji vasitəsilə siyasət yeritmək niyyətinə imkan verməyəcəklər. Nəticədə Bakı-Ceyhan neft kəməri kimi “Nabukko” qaz kəməri də işləyəcək. Çünki artıq Azərbaycanın qazı Gürcüstanda, Yunanıstanda istifadə edilir. Xeyli vaxtdır ki, Yunanıstandan qazın İtaliyaya ötürülməsi haqqında niyyət protokolu imzalanıb. Azərbaycan qazının istehlakçıları və hərəkət istiqaməti çoxdan müəyyənləşdirilib. Ona görə də, Rusiyanın Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycana kömək vəd eləyib bunun müqabilində qaz istəməsi danışıqlar prosesində müəyyənləşəcək. Əvvəla, Azərbaycan qazının hamısını deyil, bir hissəsini nəzəri cəhətdən Rusiyaya verə bilər. İkincisi isə biz düşünməliyik ki, Rusiya Dağlıq Qarabağ məsələsində bizə hansı köməyi edir və bu kömək nə qədər realdır? Bundan sonra həmin proseslər öz məntiqi həllini tapa bilər. Ona görə də, Qərbdən gələn emissarların səfərlərinə məncə, daha ciddi diqqət ayrılmasına ehtiyac var”. İki böyük gücün arasında qalan Azərbaycanı gələcəkdə ciddi problemlər gözləyirmi? Q.Hüseynlinin fikrincə, Azərbaycan ağıllı siyasət yeritsə, strateji maraqlarını ön plana qoya bilsə və öz təbii ehtiyatlarını Rusiya kimi siyasi təsir vasitəsinə çevirsə, heç kimin ayağı altında qalmayacaq: “Yox, əgər yanlışlıqlara yol verilsə, əlbəttə, Azərbaycan üçün xoşagəlməz nəticələr də ola bilər”. Elşad PAŞASOY musavat