"İra­na hər­bi mü­da­xi­lə qa­çıl­maz ola­caq" Ra­uf Mir­qə­di­rov: "Am­ma prob­lem on­dan iba­rət­dir ki, in­di­ki ABŞ ha­ki­miy­yə­ti bu­nu edə bil­mir" Son gün­lər ABŞ-İran mü­ha­ri­bə­si­nin baş­la­ma­sı mə­sə­lə­si gün­dəm­də­dir. Bir müd­dət ön­cə ABŞ pre­zi­den­ti Corc Buş İran­da hər­bi tə­lim­lər üçün döv­lət büd­cə­sin­dən kül­li miq­dar­da və­sa­it ay­rıl­ma­sı gös­tə­ri­şi­ni ve­rib. İran­da isə ar­tıq iri­miq­yas­lı hər­bi tə­lim­lər baş­la­yıb. İran di­ni li­de­ri­nin İs­lam İn­qi­la­bı Ke­şik­çi­lə­ri Kor­pu­sun­da­kı nü­ma­yən­də­si Əli Şi­ra­zi isə bə­ya­na­tın­da bil­di­rib ki, mü­ha­ri­bə baş­la­yar­sa, ilk növ­bə­də İs­ra­il və Fars Kör­fə­zin­də­ki ABŞ gə­mi­lə­ri­nə zər­bə en­di­ri­lə­cək. Müs­tə­qil po­li­to­loq Ra­uf Mir­qə­di­ro­vun qə­naə­tin­cə, iki öl­kə ara­sın­da mü­ha­ri­bə­nin baş­la­ma­sı re­al de­yil. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, İran vax­ta­şı­rı ola­raq hər­bi tə­lim­lər apa­rır: "Hə­lə ötən il qon­şu döv­lət ge­niş­miq­yas­lı hər­bi tə­lim ke­çi­rə­rək si­lah­la­rı­nı, ra­ket­lə­ri­ni nü­ma­yiş et­di­rib. İran tip­li, bey­nəl­xalq bas­qı­da olan bü­tün döv­lət­lər bu və ya di­gər sə­viy­yə­də öz hər­bi gü­cü­nü nü­ma­yiş et­dir­mə­yə ça­lı­şır­lar. Vax­ti­lə Səd­dam Hü­seyn də ABŞ-ın hər­bi koa­li­si­ya­sı­nın əmə­liy­yat­la­rın­dan əv­vəl bu tip bə­ya­nat­lar­la çı­xış edir­di. İn­di İran rəs­mi­si­nin bu cür çı­xı­şı İra­qın köh­nə ha­ki­miy­yə­ti­nin çı­xış­la­rı ilə ox­şar­lıq təş­kil edir. He­sab edi­rəm ki, bu da nor­mal qar­şı­lan­ma­lı­dır. Bu gün İran ha­ki­miy­yə­ti bö­yük di­lem­ma qar­şı­sın­da­dır. Ha­zır­da İran da­xi­li re­for­ma­la­ra mə­ruz qa­lır. O, bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yət­lə ya­ran­mış prob­le­mi da­xi­li re­surs­lar he­sa­bı­na həll edir. Dü­şü­nü­rəm ki, xa­ri­ci hər­bi mü­da­xi­lə qa­çıl­maz ola­caq. Am­ma prob­lem on­dan iba­rət­dir ki, in­di­ki ABŞ ha­ki­miy­yə­ti bu­nu edə bil­mir. Nü­və proq­ra­mı fak­ti­ki ola­raq İran ha­ki­miy­yə­ti­nin möv­cud ol­ma, du­ruş gə­tir­mə sim­vo­lu­na çev­ri­lib. Bu proq­ram­dan ha­ki­miy­yət im­ti­na edən de­yil. Fik­rim­cə, İran­da bir ne­çə pro­ses baş ver­mə­li­dir. Ora­da nis­bə­tən re­for­ma­tor­lar, is­la­hat­çı­lar və mü­ha­fi­zə­kar­lar möv­cud­dur. Ola bil­sin ki, re­for­ma­tor­lar tə­şəb­bü­sü ələ ke­çi­rə­rək mü­əy­yən də­yi­şik­lik­lə­rə na­il ol­sun­lar. Ola bi­lər ki, da­xil­də­ki qüv­və­lər bey­nəl­xalq aləm­lə da­nı­şıq­la­ra ge­də­rək tə­şəb­bü­sü əla ala bil­sin. Ya da ki, İran doğ­ru­dan da hər­bi mü­da­xi­lə­yə ha­zır ol­ma­lı­dır. Bu­nun baş­qa yo­lu yox­dur. Bir şe­yi nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, dün­ya­nın apa­rı­cı qüv­və­lə­ri­nin ha­mı­sı rəs­mi Teh­ra­nın nü­və si­la­hı­nın ol­ma­sın­da ma­raq­lı de­yil. Hət­ta bey­nəl­xalq aləm­də İra­nın hi­ma­yə­çi­si sa­yı­lan Ru­si­ya da bu döv­lə­tin nü­və si­la­hı­na ma­lik ol­ma­sı­nı is­tə­mir. Çün­ki nü­və si­la­hı­na ma­lik döv­lət baş­qa sta­tus­da, güc­də olur, sə­viy­yə­li söz sa­hi­bi­nə çev­ri­lir. Ru­si­ya is­tə­məz ki, re­gi­on­da ikin­ci bö­yük bir döv­lət ol­sun. Elə Azər­bay­can üçün də İra­nın nü­və­yə ma­lik ol­ma­sı sərf et­mir. İran güc­lü ol­du­ğu hal­da qon­şu­lu­ğun­da yer­lə­şən heç bir döv­lət özü­nü ra­hat hiss edə bil­mə­yə­cək". Hər­bi əmə­liy­yat­lar baş­la­ya­ca­ğı təq­dir­də bu­nun Azər­bay­can üçün bö­yük prob­lem­lər ya­ra­da­ca­ğı­nı de­yən po­li­to­loq qeyd edib ki, əsas mə­sə­lə hər­bi əmə­liy­yat­la­rın miq­ya­sın­dan ası­lı­dır: "Çox gü­man ki, ABŞ zər­bə en­dir­mə­li ol­sa, bu­nu İran­da­kı öz ma­raq­la­rı­na zidd ob­yekt­lə­rə is­ti­qa­mət­lən­di­rə­cək. Am­ma bü­tün hal­lar­da mü­ha­ri­bə bi­zim üçün xe­yir­li ola bil­məz. Mü­ha­ri­bə ol­du­ğu hal­da Azər­bay­ca­na bö­yük qaç­qın or­du­su üz tu­ta­caq. Biz isə on­la­rı öl­kə­miz­dən çı­xa­ra bil­mə­yə­cə­yik. Çün­ki 30 mil­yon­dan çox soy­da­şı­mız ora­da ya­şa­yır. Bir tə­rəf­dən də özü­mü­zün ki­fa­yət qə­dər qaç­qı­nı­mız var". ABŞ-da ke­çi­ri­lə­cək pre­zi­dent seç­ki­lə­ri­nə qə­dər mü­ha­ri­bə­nin ger­çək­lə­şə­cə­yi­nə inan­ma­yan R.Mir­qə­di­rov pro­se­sin pre­zi­dent­lə­rin yer­də­yiş­mə­si za­ma­nın­da re­al­laş­ma­sı­nı is­tis­na et­mə­yib: "Əv­və­la, onu de­yim ki, ABŞ-da ke­çi­ri­lə­cək pre­zi­dent seç­ki­lə­ri­nə çox az vaxt qa­lıb. Corc Buş is­tə­məz ki, seç­ki kam­pa­ni­ya­sı döv­rün­də cə­miy­yə­tin diq­qə­ti­ni İra­na yö­nəlt­sin. ABŞ İra­na qar­şı mü­ha­ri­bə­yə baş­la­say­dı, bu­nu seç­ki­lər­dən əv­vəl edər­di ki, seç­ki­lər­də res­pub­li­ka­çı­lar üçün di­vi­dend qa­zan­sın. Am­ma is­tis­na et­mi­rəm ki, pre­zi­dent seç­ki­lə­rin­dən son­ra və­zi­fə­nin təh­vil-təs­li­mi za­ma­nı kə­si­yin­də İran vu­rul­sun. Çün­ki pre­zi­dent­lə­rin yer­də­yiş­mə pro­se­si 2 aya qə­dər za­man çər­çi­və­sin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. Bəl­kə də Buş ha­ki­miy­yət­dən ge­di­şi ərə­fə­sin­də İra­na zər­bə en­dir­mək üçün gös­tə­riş ve­rə­cək. Yə­ni hər şey baş ve­rə bi­lə­cə­yi­ni proq­noz­laş­dır­maq olar". Anar Bay­ra­moğ­lu