“BÖYÜK SƏKKİZLƏR” AZƏRBAYCANI DA MÜZAKİRƏ EDİRLƏR Yaponiyada keçirilən sammitdə İran və bahalaşma başlıca mövzulardandır Dünən Yaponiyanın Hokkaydo adasında dünyanın sənayecə inkişaf etmiş səkkiz ən iri ölkəsinin liderlərinin növbəti illik sammiti işə başlayıb. Adada, dağların zirvəsində, füsunkar gölün sahilində yerləşən “Vindsour” hotelində başlayan sammitdə əsas müzakirə mövzusu dünyanın aktual məsələləri, o cümlədən bahalaşan ərzaq və neft qiymətlərilə yanaşı, qlobal xarakter almağa başlayan iqtisadi tənəzzüldən çıxış yolları olacaq. Bununla yanaşı “Böyük səkkizlər”ə aid ən qüdrətli dövlətlər (ABŞ, Kanada, İtaliya, Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Rusiya və Yaponiya) iqlim dəyişməsi problemi ətrafında da fikir mübadiləsi aparmalıdırlar. Xatırladaq ki, “Böyük səkkizlər”in sammitinə ənənəvi olaraq bəzi Afrika ölkələrinin liderləri, o cümlədən Çin, Hindistan kimi inkişaf etməkdə olan dövlətlərin başçıları qatılırlar. Bu dəfə də sammitin açılışı Afrika liderləri ilə “Böyük səkkizlər”ə daxil olan ölkələrin başçılarının xatirə fotoşəklinin çəkilməsi ilə başlayıb. Daha sonra sammit ikitərəfli görüşlər formatında davam edib. İlk belə görüşlərdən biri Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevlə ABŞ prezidenti Corc Buş arasında olub. Görüşdən sonra prezidentlər bəyan ediblər ki, müxtəlif məsələlərlə bağlı fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, tərəflər arasında münasibətlər inkişaf etdiriləcək. “Bizim diskussiyamız yaxşı keçdi, biz İranı, müxtəlif digər məsələləri müzakirə etdik. Bəzi məsələlər ətrafında fikir ayrılıqları var, lakin bir çox məsələlər üzrə razılaşma əldə etmişik”- deyə Buş bildirib. Medvedev də bu mövqeni dəstəkləyərək deyib ki, amerkalı həmkarı ilə ən müxtəlif məsələlər müzakirə edilib. “İran və Şimali Koreya məsələlərində irəliləyiş əldə edirik, ancaq raketdən müdafiə sistemləri, Avropa problematikası və başqa məsələlərlə bağlı fikir ayrılıqları qalır”- deyə Medvedev bildirib. Rusiya prezidenti deyib ki, “Corcla işləmək” rahatdır: “Ümid edirəm ki, indiki administrasiyanı əvəzləyənlərlə də belə rahat işləmək mümkün olacaq”. ABŞ prezidenti isə öz növbəsində deyib ki, o, 6 ay sonra prezident postunu təhvil verəcək, ancaq inanır ki, bu vaxt ərzində Rusiya ilə müxtəlif məsələlər, o cümlədən İranla bağlı daha çox iş görmək mümkün olacaq: “Rusiya və ABŞ İranın nüvə silahına malik olmaması üçün birlikdə çox iş görür, ancaq daha çox iş görə bilər ki, İran nüvə silahı əldə etmək fikrindən əl çəksin”. Buş əlavə edib ki, Medvedev fikirləşdiyini açıq deyən adamdır və onunla işləmək rahatdır: “Dmitri ağıllı oğlandır, o, beynəlxalq siyasətlə yaxından tanışdır”. Rusiya prezidentinin köməkçisi Sergey Prixodko isə jurnalistlərə deyib ki, görüş zamanı Buş Gürcüstan-Rusiya münasibətləri ilə maraqlanıb. Medvedev isə ona Mixail Saakaşvili ilə son görüşü haqda danışıb. Kremldəki mənbələrdən bildiriblər ki, Medvedev sammitə bir sıra təkliflərlə, o cümlədən “Böyük səkkizlər”ə yeni üzvlərin qəbul edilməsi təklifi ilə gedib. Lakin Medvedev “Böyük səkkizlər”i genişləndirmək planları qurarkən Rusiyanın özünün bu klubdan xaric edilməsi haqda çağırışlar səslənir. Sammit ərəfəsində tanınmış rusiyalı insan haqları müdafiəçiləri Yelena Bonner və Vladimir Bukovski ABŞ-da prezidentliyə namizədlər Con Makkeynə və Barak Obamaya müraciət edərək prezident seçiləcəkləri halda Rusiyanı “Böyük səkkizlər”dən xaric etməyi xahiş ediblər. Məktub müəllifləri qeyd edirlər ki, Medvedevin başçılıq etdiyi indiki Rusiya rejimi nəinki avtoritardır, üstəlik, daha da aqressivdir. Məktubda Rusiya hakimiyyətinin insan haqlarını pozmasına dair faktlar sadalanır, indiki Rusiya “Qərb demokratiyası və ölkə vətəndaşları üçün təhlükə” adlandırılır: “Rusiya G8-də iştirakından özünün super nəhəng imicini formalaşdırmaq üçün istifadə edir. Əgər sizlərdən biriniz Rusiyanı bu klubdan xaric etsəniz, o zaman sübut olunacaq ki, Birləşmiş Ştatlar Rusiyanın şantajından qorxmur”. Qeyd edək ki, prezidentliyə namizədlərdən Con Makkeyn Rusiyaya qarşı sərt mövqeyi ilə tanınır. O, çıxışlarından birində deyib ki, prezident seçilsə Rusiyanı “Böyük səkkizlər” klubundan uzaqlaşdıracaq. Sammitin qlobal məsələlərlə bağlı əsas müzakirələri isə bu gün olacaq. Həmin toplantıda artıq qonaqlar iştirak etməyəcək və danışıqlar ancaq səkkiz ölkənin liderlərinin iştirakı ilə aparılacaq. Sammitin üçüncü günündə isə bəzi Cənubi Amerika və Asiya liderlərinin iştirakı ilə müzakirələr olacaq. Bir qayda olaraq “Böyük səkkizlər”in sammitləri zamanı hər hansı sənəd imzalanmır, liderlər yalnız birgə yekun bəyannaməsi ilə çıxış edirlər. Rusiya mənbələrinin məlumatlarına görə, bu sammit zamanı Rusiya ilə ABŞ arasında raketdən müdafiə əməkdaşlığı çərçivəsində Azərbaycan ərazisindəki Qəbələ RLS-dən birgə istifadə məsələsinə yenidən toxunulacağı istisna deyil. Həmçinin sammitdə keçmiş sovet respublikalarındakı dondurulmuş münaqişələrə, o cümlədən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair müzakirələrin olacağı gözlənilirdi. Xəbər verildiyi kimi, bu məsələ sammit ərəfəsində “Böyük səkkizlər”in xarici işlər nazirlərinin görüşündə müzakirə olunub. Həmin müzakirələrdən sonra nazirlər “Böyük səkkizlər” adından tərəfləri Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli üçün sülh danışıqlarını sürətləndirməyə çağırmışdı. Ənənəvi olaraq “Böyük səkkizlər”i qloballaşma əleyhidarlarının etirazları Yaponiyada da müşayiət edib. Sammitin keçirildiyi Toyako qəsəbəsi yaxınlığındakı Sapporo şəhərində zirvə görüşünə qarşı etiraz mitinqi keçirilib. Nümayişçilər “Yoxsulluqla sözdə yox, işdə mübarizə aparın” şüarlarını qışqırıblar. Etiraz aksiyasına qatılan bir qadın deyib ki, dünya liderlərini yalnız öz ölkələrinin “mənfəətləri” maraqlandırır: “Onlar öz aralarında deyil, bütün dünya ölkələri arasında dialoq yaratmalıdırlar”. F.Məmmədov musavat