Tehranın "vasitəçilik toru" "İran kimi bir dövlətin Dağlıq Qarabağ məsələsində vasitəçiliyinə heç bir ehtiyac yoxdur" İran Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsiylə bağlı Azərbaycan və Ermənistan arasında vasitəçilik missiyasını yerinə yetirməyə hazır olduğunu bildirib. Bu ölkənin Ermənistandakı səfiri Səid Əli Saqian deyib ki, Tehran bu məsələdə bitərəfdir və o, regional problemləri həll etməyə müsbət yanaşır, Qafqazda təhlükəsizlik qonşu ölkələrin də xeyrinədir. Səfir onu da əlavə edib ki, bölgədə təhlükəsizliyin təmin olunmasında kənar ölkələrin rolu arzuolunmazdır və region ölkələrinin maraqlarına cavab vermir. Qeyd edək ki, bu, cənub qonşumuzun ilk təşəbbüsü deyil. 1992-ci ildə də İran vasitəçilik təşəbbüsü ilə çıxış edib və o zaman Bakıyla İrəvan bu təşəbbüsə müsbət yanaşıblar. Ancaq bu müsəlman dövlətinin vasitəçiliyi dönəmində Azərbaycan ən ağır itkilərə məruz qalıb. Konkretləşdirsək, Xocalı faciəsindən 3 gün əvvəl, o cümlədən Ermənilərin Şuşaya hücuma hazırlaşdığı ərəfədə Tehranın vasitəçiliyi ilə atəşkəslə bağlı danışıqlar aparılıb. Ramiz Mikayıloğlu Azərbaycan rəhbərliyinin diqqəti danışıqlara yönəldiyi bir vaxtda Xocalıda soyqırım baş verib. O cümlədən Şuşaya hücumdan bir gün əvvəl o dövrdə spiker postunu tutan və prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirən Yaqub Məmmədov Ermənistan prezidenti Levon Ter-Petrosyanla müzakirələr aparmaq üçün Tehrana dəvət edilib. Elə Yaqub Məmmədov Tehranda olarkən Şuşa işğal olunub. Məhz buna görə də Azərbaycan ictimai rəyində Tehran torpaqlarımızın işğalında maraqlı olan tərəf imicini qazanıb. Digər tərəfdən, müharibə dövründə əgər Rusiya Ermənistanı silah-sursatla təmin edib, regiondakı hərbi bazalarında olan qoşun bölmələri torpaqlarımıza hücumda əsas rolu oynayıbsa, İran da işğalçı ölkənin ərzaqla, enerji ilə təminatında həlledici funksiyanı yerinə yetirib. 1994-cü ilin mayında imzalanan atəşkəs sazişindən sonra da Tehran işğalçının ayaq üstə qalması üçün əlindən gələni əsirgəməyib. Fars rejimi Ermənistan üçün həyat mənbəyi rolunu oynayıb. Təsadüfi deyil ki, işğalçı ölkədəki son prezident seçkiləri zamanı namizədlər sərhəddə yerləşən Meğrini Ermənistan üçün "həyat yolu" adlandırırdılar. Günümüzdə də həmin "Həyat yolu" fəaliyyətdədir. Yeri gəlmişkən, İran özünü islam dövləti və dünyadakı müsəlmanların hamisi kimi təqdim edir, Yaxın Şərq münaqişəsində də özünü bu imiclə dünyaya sırımağa çalışır. Ancaq müsəlman Azərbaycan türklərini yurd-yuvalarından qovan, soyqırıma məruz qalan ermənilərə hər vəcolə kömək etməsi və etməyə çalışması molla-fars rejiminin riyakarlığını təsdiqləyir. Mətbuat zaman-zaman İranın keçmiş xarici işlər naziri Vilayətinin 1995-ciildə verdiyi bəyanata müraciət edir. Həmin vaxt o bildirib ki, əgər rəsmmi Tehran Güney Azərbaycanın müstəqilliyi, Bütöv Azərbaycanın yaranmasının qarşısını almaq üçün onu beşikdə boğmalıdır, yəni Azərbaycan Respublikasının ayağa durmasına imkan verməməlidir". Fikrimizcə, bu Azərbaycan torpaqlarının işğalında xüsusi xidməti olan fars-molla rejiminin ermənipərəstliyinin mahiyyətini ortaya qoyur. Fars qorxur ki, Azərbaycan Respublikasının güclənməsi, problemlərini həll etməsi Güney Azərbaycan üçün ən mühüm mayak ola bilər. Nüvə proqramına görə iqtisadi sanksiyalarla üzləşən, əhalisinin sosial durumu ağırlaşan İran buna baxmayaraq öz puluyla Araz çayı üzərində ermənilərə elektrik stansiyası tikir. Hətta öz neftinin emalı üçün Ermənistanda zavod tikmək üçün saziş imzalayır, qaz boru kəməri tikir, Ermənistana qaz ixrac edir. Bu da azmış kimi Azərbaycanı torpaqlarını azad etmək üçün müharibəyə başlamaqdan çəkindirməyə cəhd göstərir. Məsələn, bir müddət əvvəl elə İranın Ermənistandakı səfiri Səid Əli Saqian saxtakarlıqla, qan tökməklə prezident kürsüsünə əyləşən Serj Sərkisyanla görüşdə demişdi ki, İrəvanın regiondakı bəzi ölkələrin hərbi ritorikası fonunda təmkini müsbət dəyərləndirilməlidir. Sözsüz ki, səfir Azərbaycanı nəzərdə tuturdu. Məsələylə bağlı fikirlərini öyrəndiyimiz politoloq Hikmət Hacızadə də deyir ki, İran kimi bir dövlətin Dağlıq Qarabağ məsələsində vasitəçiliyinə heç bir ehtiyac yoxdur. Xocalı və Şuşa olaylarını xatırladan Hikmət Hacızadənin sözlərinə görə, Tehran həm də elə bir nüfuz və güc sahibi deyil: "Vasitəçilik missiyasını nüfuzlu, gücü olan dövlətlər yerinə yetirməlidirlər ki, tərəflər onların sözünü eşitsinlər. İran belə bir dövlət deyil. Müsəlman faktoruna qalsa, İran yox, Türkiyənin olması daha məsləhətlidir. Ancaq bir daha deyirəm ki, əsas məsələ vasitəçilərin Azərbaycan və Ermənistana təsir edə bilmələridir". İranın Ermənistandakı səfirinin açıqlamasında digər bir məqam da diqqət çəkir. Söhbət "bölgədə təhlükəsizliyin təmin olunmasında kənar ölkələrin rolu arzuolunmazdır və region ölkələrinin maraqlarına cavab vermir" ifadəsinin dilə gətirilməsindən gedir. Əslində bu məqam cənub qonşumuzun vasitəçilik missiyasının tam mahiyyətini ortaya qoyur. Qısası, Tehran Qərbin bölgədə gəlişini əngəlləmək üçün bacardı-bacarmadı, hər bir məsələdə özünu alternativ kimi təqdim etməyə can atır. Az əvvəl İranın "Şahdəniz" yatağından çıxacaq bütün qazı almaq barədə təkliflə çıxış etməsi də bunu göstərir. Çünki cənub qonşumuz dünyada ən böyük qaz resurslarına malik ölkədir, Türkiyəyə elə böyük həcmdə qaz satır, kənardan qaz almağa ehtiyacı yoxdur. Sadəcə, Tehran da görür və dərk edir ki, Bakı-Tiflis-Ceyhan (BTC) neft, Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəmərlərinin arxasınca "Trans-Xəzər" neft və qaz kəmərləri gəlir. İlkin mərhələdə əgər BTC Azərbaycan neftiylə doldurulurdusa, indi Qazaxıstan böyük neft həcmlərini bu kəmərlə nəql etmək üçün hərəkətə keçib. Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəməri və "Şahdəniz" yatağının qaz ehtiyatları isə Qərbin böyük ümidlər bəslədiyi "Nabucco" layihəsinin işə düşməsi və müəyyən dövr fəaliyyət göstərməsi üçün yetərlidir. Bunun arxasınca da dünyada ən böyük qaz ehtiyatlarına malik azsaylı ölkələrdən olan Türkmənistan da qəti hərəkətə keçəcək və proses Xəzərdən keçən "Trans-Xəzər" neft kəmərinin çəkilişiylə yekunlaşacaq. İqtisadi maraqlar siyasi və hərbi təhlükəsizlik maraqlarını şərtləndirdiyindən, sözsüz ki, paralel olaraq Qərbin regionda bu sahələrdə də iştirakı artacaq. Ona görə də İran indidən önləyici tədbirlər görməyə çalışır... xalqcebhesi