Berdıməhəmmədovun Rusiyaya mesajı Sabit Bağırov: "Trans-Xəzər qaz kəməriylə bağlı Türkmənistanın mövqeyi müsbətə doğru dəyişir" Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) prezidenti Rövnəq Abdullayev Trans-Xəzər qaz kəməri layihəsini müzakirə etmək üçün Türkmənistana səfər edib. Rövnəq Abdullayevi Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdıməhəmmədov da qəbul edib. Qeyd edək ki, üç gün əvvəl Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Türkmənistanla birgə enerji konfransının keçirilməsiylə bağlı işçi qrupunun yaradılması üçün sərəncam imzalayıb. Son bir ildə ABŞ və Avropa Birliyi rəsmilərinin də Türkmənistana səfərlərinin intensivliyi artıb. Az qala bir ay fasiləylə Avropa Birliyinin energetika üzrə məsul şəxsləri, ABŞ dövlət katibinin müavinləri, köməkçiləri Bakı, daha sonra Aşqabada baş çəkirlər. Ramiz Mikayıloğlu Bu səfərlər zamanı Qazaxıstan da unudulmur. Bütün bunlar isə göstərir ki, Qərb bütün səylərini Bakı və Aşqabad arasında sıx münasibətlərin qurulmasına yönəldib. Məqsəd Avropa Birliyinin Rusiyanın qaz aslılığından qurtarılmasında həlledici rol oynayacaq "Trans-Xəzər" qaz kəmərinin tezliklə çəkilişinə nail olmaqdır. Ötən həftə dövlət katibinin müavini Stiven Mənn açıq şəkildə deyib ki, Bakı və Aşqabad tezliklə razılığa gəlməsini gözləyirlər. O da təsadüfi deyil ki, bir ay əvvəl Qurbanqulu Berdıməhəmmədovun Bakıya səfərinə Qərbdə xüsusi diqqət yetirilib və bununla bağlı müxtəlif səviyyələrdə açıqlamalar verilib. Qərbin Türkiyə və Azərbaycanın aktiv iştirakıyla birgə gerçəkləşdirmək istədiyi "Trans-Xəzər" qaz kəməri layihəsi yolunda əsas maneə isə Rusiyadır. Moskva dənizin ekoloji vəziyyətindən, statusundan tutmuş min cür bəhanə dilə gətirərək kəmərin tikintisi ideyasını gündəlikdən çıxarmaq istəyir. Hətta müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan və Türkmənistanı prosesdən birdəfəlik uzaqlaşdırmaq üçün sensasion, ilk baxışda iqtisadi cəhətdən səmərəli görünən təkliflərdə belə bulunur. Məsələn, iyunun əvvəlində Rusiyanın "Qazprom" şirkətinin prezidenti Aleksey Miller "XV Bakı Neft-Qaz Sərgisi" açılışı və Qərbir enerji məsələləri üzrə diplomatlarının Bakıda olduğu bir vaxtda gözlənilmədən Azərbaycana səfər etmiş və rəsmi Bakıya sensasiyalı təkliflərini çatdırıb. Həmin vaxt Rusiyanın "Vremya novosti" qəzeti yazıb ki, Aleksey Miller şirkətin Azərbaycanın bütün ixrac qazını bazar qiymətləriylə uzunmüddətli əsasda almağa hazır olduğunu bildirib. Bazar qiymətləri dedikdə, "Qazprom" Azərbaycan qazının Avropada satışından nəql xərclərini və müəyyən normada gəliri çıxdıqdan sonra qalan pulu ödəməyə hazırdır. "Qazprom" hazırda öz qazını Avropa bazarlarında 350-370 dollardan satır. Aleksey Miller deyib ki, ilin sonuna doğru qiymətlər 400 dollara çata bilər. Diqqət çəkən bir məqam da var. O zaman Aleksey Miller Bakıdan sonra Aşqabada səfər etsə də, Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdıməhəmmədovla görüşə bilməmişdi. Aleksey Miller görüş üçün xeyli gözləsə də, onu baş nazirin müavini Taçberdi Tağıyev qəbul edib. Ekspertlər bunu Rusiyanın diplomatik uğursuzluğu kimi qiymətləndirirdilər. Bu səfər zamanı "Qazprom" Aşqabadla 2009-cu il üçün alacağı qazın qiymətini razılaşdırmaq niyyətindəydi. Türkmənistan indiyədək bütün ixrac qazını-44 milyard kubmetr həcmi "Qazprom"a satır. "Vremya novosti" qəzeti yazırdı ki, son vaxtlar alternativ enerji marşrutlarına ciddi maraq göstərən Qurbanqulu Berdıməhəmmədov Aleksey Milleri qəbul etməməklə onun səfərinə elə də xüsusi əhəmiyyət vermədiyini sərgiləyib. Türkmənistan prezidenti bu yaxınlarda Avropa Birliyilə enerji tərəfdaşlığına dair memorandum izmalayıb. Azərbaycana səfəri zamanı da Qurbanqulu Berdıməhəmmədov türkmən qazının alternativ marşrutlarla nəqlini müzakirə edib və ABŞ dövlət katibinin köməkçisi Riçard Bauçerlə Aşqabadda enerji məsələləriylə bağlı danışıqlar aparıb. İyunun əvvəlində Aleksey Milleri qəbul etməyən Türkmənistan prezidentinin indi Rövnəq Abdullayevlə görüşməsi isə kifayət qədər diqqət çəkən məqamdır. Məsələylə bağlı fikirlərini öyrəndiyimiz İqtisadi-Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Sabit Bağırov öncə Aleksey Millerin Bakı səfəri və irəli sürdüyü təklifə toxunmağı zəruri saydı. Xatırladaq ki, rəsmi Bakı bu kimi təkliflərə "müzakirə edərik" kimi ümumi cavablar verməklə kifayətlənir və böyük qonşusunu bununla bir növ "başından edir". Sabit Bağırov bildirdi ki, "Qazprom"un prezidenti Azərbaycan qazını dünya qiymətlərinə uyğun almağa hazır olduqlarını nəzərə çatdırıb ki, bu da başa düşülən idi. Ancaq İqtisadi-Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri bu təklifdə Azərbaycan üçün əlavə şirnikləndirici məqam görmür: "Onsuz da Gürcüstan xaric, Azərbaycan qazını dünya qiymətlərinə satır. Ancaq Bakı bu təklifi qəbul edərdisə, bu o deməkdir ki, Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəmərinə kifayət qədər qaz daxil olmayacaq, kəmərin rentabelliyi şübhə altına düşəcək. Ona görə də düşünmürəm ki, Azərbaycan hökuməti bu təklifi qəbul etsin". Sabit Bağırovun sözlərinə görə, "Qazprom" ixrac qazını Azərbaycandan ona görə almaq istəyir ki, başqa ölkələrə satsın. Rusiyanın kifayət qədər qazı var ki, ehtiyaclarını təmin etsin: "Əgər qazı başqalarına satmaqdan söhbət gedirsə, Azərbaycanda özü öz qazını satar və satır da. "Qazprom"un təklifində xüsusi maraq kəsb edən bir şey görmürəm". Aleksey Milleri türkmən liderinin qəbul etməməsinə, Qurbanqulu Berdıməhəmmədovun Rövnəq Abdullayevlə görüşməsinə, ümumiyyətlə, Aşqabadın son dövrlərdəki davranışına gəlincə, İqtisadi-Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri bu qənaətdədir ki, "Trans-Xəzər" qaz kəməriylə bağlı Türkmənistanın mövqeyi müsbətə doğru dəyişir: "Ümid edək ki, bu proses başa çatacaq və "Trans-Xəzər" boru kəməri işə düşəcək". Sabit Bağırov Orta Asiya qazının İran üzərindən Azərbaycana və Azərbaycandan Türkiyə və Avropaya daşınması variantının əsas kimi gündəmə gələcəyini və "Trans-Xəzər" layihəsinin arxa plana keçəcəyini də real saymır. Xatırladaq ki, cənub qonşumuz İran qazının Azərbaycana ötürülməsiylə "Nabucco" layihəsində istifadə olunmasına hazır olduğunu bəyanlayıb. Sabit Bağırov isə vurğuladı ki, ABŞ Konqresinin qəbul etdiyi qanun hələ qüvvədə qalır. Həmin qanuna əsasən, İranın enerji sahəsinə böyük investisiyalar qoymaq yasaqdır. İranın böyük enerji layihələrində iştirak edən transmilli şirkətləri ABŞ alqışlanmır: "Bu səbəbdən hətta İranın öz qazını "Nabucco"ya ötürməsi ehtimalı belə də böyük deyil. İranı da, Avropa istehlakçısını da başa düşmək olar. Cənub qonşumuzun böyük həcmdə qazı var. "Nabucco"nu yalnız Azərbaycan qazıyla doldurmaq təəssüf ki, mümkün olmayacaq və bunun üçün əlavə türkmən, qazax, ya da İran qazına ehtiyac duyulacaq. Amma qeyd etdiyim problemlərlər qalmaqdadır və ona görə də yüz faizli proqnoz vermək mümkün deyil". xalqcebhesi