GünAz TV: Tehran hakimiyyətinin atom-nüvə proqramında inadlı davranışı və israrı, eləcə də beynəlxalq ictimaiyyətin İrana qarşı basqıları təbii olaraq, çeşidli sualların yaranmasına səbəb olur :

«Hansı tərəf doğrudur? Tehran hakimiyyəti nədən proqramında şəffaflığı təmin etmir? İran rəhbərliyi atom –nüvə proqramını dayandırmayıb, insan haqlarını pozaraq, sanksiyaların (təhrimlərin) tətbiqini niyə üstünlük verir? Və.s»

Baş verənlərdən belə qənaətə gəlmək olar ki, insan haqlarını tapdadığına, atom proqramında şəffaflığı təmin etmədiyinə görə, suçun daha çox İran hakimiyyətindədir.

Bunu Tehran rəsmilərinin çıxışları da təsdiqləyir. İslam Respublikasının (Cümhuriyyəti) informasiya vasitələrinin məlumatına əsasən, İran nüvə yanacağı istehsal etmək üçün uranın zənginləşdirilməsini üç dəfə artırmaq niyyətindədir.

Bu məqsədlə istehsalını bir hissəsi Nətənzdəki reaktordan gizli sayılan «Fərda» reaktoruna köçürülməsi planlaşdırılır. Orada daha müasir yeni sentrifuqlar tikilir.

 

Xüsusi mətbuat konfransında ölkə atom ereji təşkilatının başçısı Firudin Abbasi- Divani bildirib ki, bu yöndə araşdırma işləri başa çatıb, yaxın zamanlarda «Fərda»da yeni nəsil 164 sentrifuq quraşdırılacaq.

 

2009-cu ildə «Fərda» zavodunun tikintisi İrana qarşı BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) Təhlükəsizlik Şurasının yeni sanksiyasının tətbiqinə əsas verib.

 

O, əlavə edib ki, gələn ilin aprelindək İran müstəqil şəkildə yanacaq istehsal edəcək. «Qumdakı atom obyektində (təsisatında) də uranın zənginləşdirilməsi üç dəfə artırılacaq»-deyə, Abbasi-Divani söyləyib.

 

Xatırladaq ki, ötən ayın sonunda  Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (AEBA) Tehranın atom proqramının hərbi xarakterli (mahiyyətli) olduğuna dair yeni məlumat aldığını bildirmişdi. Qurumun məsələ ilə bağlı yaydığı yeni hesabatda bildirilib ki, İran hakimiyyəti tədricən zəif zənginləşdirilmiş uran ehtiyatını artırır. Mütəxəssislərin dəyərləndirməsinə əsasən, bu ilin fevralında onların 3,6 ton uran ehtiyatı var idisə, indi bu rəqəm  4,105 tona çatıb. Hesabatda qeyd olunub ki, zəif zənginləşdirilmiş uran da 30 faiz artıb. Bir müddət öncə ehtiyada olan uranın 56,7 kq-ı 20 faizədək zəginləşdirilib.

 

«France Presse»in məlumatına görə, hesabatda vurğulanıb ki,  2004-cü ildən sonra İran hakimiyyəti bu yöndə şübhəli fəaliyyətini davam etdirib.

 

AEBA-nın baş direktoru Yukio Amano mayın 6-da İran Atom Enerjisi Təşkilatının sədri  Firidun Abbasiyə məktub yazaraq ondan bu barədə izahat verməsini, agentlik (ajans) müfəttişlərinin bütün nüvə obyekt və təsisatlarla yaxından tanış olmasına, onların nüvə avadanlıqları, bu sahədə çalışan şəxslər, həmçinin İranın nüvə fəaliyyəti ilə bağlı bütün sənədləri nəzərdən keçirilməsi üçün şərait yaradılmasını istəmişdi.

 

Bütün bunlara baxmayaraq, Tehran hakimiyyəti hələ də atom-proqramının dinc mahiyyətli olduğunu bəyan etməkdədir. İllər uzundur istismarında problem olan Buşəhr Atom Elektrik stanisyasına (niruqahına) dair məsələyə münasibət bildirən, Abbasi-Divani deyib ki, yaxın iki ay ərzində bu stansiya tam gücü ilə işləyəcək

 

«MIGnews»-un məlumatına əsasən, İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasının (Sepah) təmsilçisi yaydığı məqaəldə İranın «nüvə silahını sınaqdan çıxaracağı»nı bildirib.

 

Yazıda  belə bir ifadə də var : «Birisi gün adi günlərdən biri sayılsa da, ancaq bizlərdən çoxuna, bu, millətin dirçəliş günü olcaq».

 

«Frans Press»-in məlumatına görə, Fransa rəhbərliyi İran hakimiyyətinin bu planını «təxribat» adlandıraraq, rəsmi Tehranı beynəlxalq hüququ ardıcıl olaraq, pozmaqda suçlayıb.

 

Tehranın bu hərəkəti beynəlxalq münasibətlrə də problem yaradıb.

 

Ötən gün  Venesuela ABŞ-la (Amerika Birləşmiş Ştatları) münasibətləri kəsdiyi haqda bəyanat verib. Rəsm Karakas bunu İrana benzin satdığına görə Ağ Evin Venesuela şirkətərilərinə saknsiya tətbiqi ilə əlaqələndirib.

 

«Ekzaminer» saytı Venesuelanın xarici işlər naziri Nikolas Maduroya istinadən bildirib ki, ölkəsi Vaşinqtonla əlaqələri kəsdiyini elan edib. Nazir onda deyib ki, ABŞ-la gələcəkdə əlaqələrin bərpası mümkün deyil.

 

Yada salaq ki, ABŞ dövlət katibinin birinci müavini Ceyms Steynberq mayın 24-də jurnalistlərə açıqlamasında İranın nüvə proqramına yardım edən 7 xarici şirkətə - «PCCI» (İranın Cerisi adasında), «Royal Oyster Group» (Birləşmiş Ərəb Əmirliyi), «Speedy Ships» (BƏƏ-İran müştərək şirkəti), «Tanker Pacific» (Sinqapur), «Ofer Brothers Group» (İsrail) və «Associated Shipbroking» (Monako) sanksiya qoyduqlarını bildirmişdi.

 

Ceyms Steynberq demişdi: «ABŞ dövlət katibi xanım Hillari Klinton İrana qarşı sanksiyaları pozan, onun nüvə proqramı ilə əməkdaşlıq edən 7 xarici şirkətə sanksiya qoyub. Bu addım İranı üzərinə götürdüyü beynəlxalq öhdəliklərin icrasına vadar etmək məqsədi ilə atılıb».

 

Bundan başqa ABŞ Venesuelanın ən nəhəng yanacaq şirkətinə "Petroleos de Venesuela S.A»-ə qarşıda sanksiya təbiq edib. Bu şirkət Amerika bazarında sifariş qəbul etməkdən məhrum olub.Ceyms Steynberq daha sonra deyib : «Biz bununla dünyanın bütün şirkətlərinə xəbərdarlıq edirik: İranın enerjetika sahəsinə dəstək verərək, məsuliyyətsiz siyasət yürütsə, yaxud ABŞ-ın yasaqlarından yayınmaq üçün İrana yarım etsə, həmin şirkətlər ciddi çəinliklərlə üzləşəcək».

 

Venesuelalı diplomat bu sanksiyanı «zəif dövlətlərə qarşı qanunsuz və təhqiredici» hal kimi dəyərləndirib. "Petroleos de Venesuela S.A»-nın başçısı Rafael Ramires isə İranla münasibətləri saxlamaq hər dövlətin «öz işidir»: «Bu bizim haqqımızdır və biz güzəştə getməyəcəyik».

 

Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Venesuela ABŞ-a gündə bir milyon barrelə (boşka) yaxın xam neft tədarük etməklə, idaxaltçı əsas dövlətlərdəndir. Venesuela kimi dövlətlər də indiki durumda Afrikanın Şimalındakı inqilabların oranı da bürüyəcəyindən ehğtiyatlanaraq, indidən özünə İranı tərəf olaraq seçir

 

Beləliklə, Tehran hakimiyyəti «atom silahının sınağı» ilə  beynəlxalq ictimaiyyəti, özəlliklə Amerika başda olmaqla Qərbi «oyuna» çəkir. İran rəhbərliyi bununla ona əks  tərəfi «fakt» qarşısında qoymaq niyyətidədir. «Sınaq» məsələsindən ehtimal etmək olar ki, ola bilsin İslam Respublikası bu müddət ərzində atom silahı əldə edib və danışıqlar məsələsində üstün mövqedən çıxış etmək niyyətindədir. Yaxud Tehranın küyüdür. Bununla İran rejimi benyəlxalq ictimaiyyəti ona münasibətdə daha ehtiyatlı olmağa, onlarla ərəb dövlətlərindəki diktatorlar kimi davaranmamağa çağırmağa səy göstərir.

 

Habelə Tehran bununla həm də  sübut etmək istəyir ki, Qərbin və İsrailin kəşfiyyat qurumları «zəifdir». Çünki ötən müddət ərzində onlar İranın atom-nüvə proqramı haqda   gerçək məlumat əldə edə bilməyib.

 

Teokratik hakimiyyət bu bəyanatla  beynəlxalq ictimaiyyətin səbrini də sınağa çəkməyə cəhd göstərir. Tehran belə davranışı ilə dünyanı İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlamağa da təhrik edir. Çünki mövcud iqtisadi-siyasi və sosial durumdan qurtulmaq üçün hakimiyyətin istənilən bu sayaq münaqişəyə qoşulmağa üstünlük verməsi ehtimalı da az deyil. O, bununla həm bölgəni daha ağır duruma salar, həm indiki rejimin qalmasını təmin edər, həm də ölkə daxilində savaş adı altında diktaturanın möhkəmləndirər.

 

Əks halda AEBA baş dirketoru Yukio Amanonın bir ay öncə göndərdiyi məktubuna qvardiyaçının «atom silahının sınağını keçirəcəyik» bəyanatı ilə cavab verilməzdi.

 

Odur ki, dünya ictimaiyyəti üçün İranın atom proqramı yenə müəmma olaraq, qalmaqdadır. Bu isə yuxarda İslam Respublikası rəhbərliyinin suçlu olması ilə bağlı irləi sürdüyümüz mülahizəni bir daha təsdiqləyir.

 

 

 

Sədrəddin Solltan