GünAz TV: İranın Ermənistan ilə əlaqəli siyasəti təkcə bu gün üçün yox, həm də gələcək üçün təhlükəli xarakter (mahiyyət) almağa başlamışdır.

Azərbaycan kontekstindən (çərçivəsindən) İran-Ermənistan münasibətləri təkcə taktiki təhlükə kimi yox, həm də strateji baxımdan dəyərləndirilməlidir. İranın Xarici İşlər naziri Ə.Salehi Ermənistanın unikal (bənzərsiz, yeganə) coğrafi mövqeyi tezisini (tezini) dilə gətirməklə özləri üçün ən müqəddəs şeyi olan dini maraqlarını da Ermənistana güzəştə getməyə hazır olduğunu göstərdi. Bir də xatırlatmaq yerinə düşər ki, İranda İslam dini dövlətçiliyə, dövlətçiliklə islam dini ikisi birlikdə fars millətçiliyinə xidmət edir. O baxımdan son vaxtlar İranın Ermənistanla tarixi və etniki bağlılıq axtarması da diqqət yetiriləsi mühüm məsələlərdəndir.

İranın İtaliyadakı səfiri ermənilərin iranlılarla birlikdə İraq müsəlmanlarına qarşı (oxu: İraq şiələrinə qarşı) müharibə aparmalarından qürurla danışdı. İraq şiəsi ilə İran şiəsini fərqləndirən milli məsələdir: İraq şiələri ərəbdir, İran şiələri isə fars. Ermənilər milli baxımdan farslara yaxındırlar. Hətta erməni soyad sonluqlarının etimologiyası (lüğətlər iştiqaqı elmi) farslara gedib çıxır.

Digər məsələ, seyid, amma milliyyətcə azərbaycanlı şəhid Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun meyitinin ermənilərdən alınmasından ötrü bütün dünya Ermənistana müraciət etdiyi halda İran bir dəfə də olsun xahiş etmədi. Burada da yenə əsas fərq milli məsələdədir: Şəhid M.İbrahimov şiə olsa da, miliyyətcə azərbaycanlıdır. O meyiti verməyənlər isə farsların etniki qohumu ermənilər idi. Ona görə Tehran rəsmilərinin və tanınmış siyasətçilərinin ermənilərlə ortaq köklərə malik olmaları ilə bağlı dediklərinə qətiyyən barmaqarası yanaşmaq olmaz.

Ermənistanı Ərəb körfəzinə çıxaran nəqliyyat koridorunun tikintisinə İran külli miqdarda, 4,5 milyard dollar vəsait ayırmağa hazırdır. İran bunu o halda edir ki öz daxilində kifayət qədər sosial-iqtisadi problemlər yığılıb qalmışdır. Maraqlı məsələlərdən biri də odur ki, şah rejimindən qalma bütün güzəştləri, o cümlədən sosial güzəştləri ləğv edən indiki İran hakimiyyəti “erməni soyqırımı”nın tanınması ilə bağlı şah rejimindən qalma proseduraları (gedişat, rəviyyə) demək olar ki, dəyişməyib.

Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan kimi müsəlman dövlətləri Ermənistanla heç bir diplomatik, siyasi, iqtisadi əlaqələrə malik deyillər. Hər iki dövlət Ermənistanı şüurlu şəkildə tanımır. Çünki onların nöqteyi-nəzərincə, sünni və ya şiə olmasından asılı olmayaraq Ermənistan müsəlman torpağını işğal edib. İran Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın bu boyda addımını inkar edərək Ermənistanla nəinki siyasi-diplomatik əlaqələr qurmuş, hətta bəzi beynəlxalq təşkilatlarda Ermənistanın maraqlarını müdafiə etmiş, bəzi təşkilatlarda isə Ermənistanın əleyhinə getməmişdir. Azərbaycan torpaqlarını işğalda saxlamaq niyyətini gücləndirmək və işğalı uzunmüddətli etmək naminə Ermənistana güclü iqtisadi yardımlar edir. Bu azmış kimi, özünü DQ münaqişəsi kontekstində bir nömrəli dövlət kimi göstərir. Baxsın görsün, Səudiyyə Ərəbistanı erməni işğalına münasibətdə bir nömrəli dövlətdir, yoxsa İran. 20 il ərzində DQ-ni işğaldan azad etməyə cəmi 20 saat vaxt sərf etməyən İranın Azərbaycanla bağlı niyyətlərinin sağlam olmasına heç kim zəmanət verə bilməz.

İran Azərbaycanın qonşuları ilə antiazərbaycan xarakterli işlər aparır. İşğalçılıq siyasətinə görə Ermənistanı izolyasiyaya (izolasyona) salmış Türkiyə  və Azərbaycanın siyasətinə qarşı İran ciddi müqavimət göstərir, Ermənistanın xilaskarı rolunda çıxış edir. İranın bu siyasətindən Türkiyə o qədər əziyyət çəkməsə də, Azərbaycan əziyyət çəkir. Bütün bunları nəzərə alaraq İranın qonşuları ilə Azərbaycanın ciddi maraqlanmasının, müəyyən mesajlar verilməsinin vaxtıdır.

Öz əhalisinin sosial-iqtisadi problemlərini həll etməmiş, Ermənistan üçün xüsusi şəraitin yaradılmasına pul xərcləyən, xristian (məsihi) Ermənistanın regionda (bölgədə) mövqeyinin möhkəmlənməsi naminə xristian ideyalarını öz ərazisinə belə buraxmağa hazır olan İran indi Ermənistanla münasibətlərini dayandırarsa, mövcud münasibətlər sistemi on illər boyu öz təsirini saxlayacaqdır. Azərbaycanın müvafiq mərkəzləri İranın strateji davranışını yeni parametrlər prizmasından (nöqteyi-nəzər) tədqiq etməli, təkliflər hazırlamalıdırlar.

Digər vacib məsələ vaxtilə Azərbaycana bu səpkidə edilmiş təkliflərin yenidən nəzərdən keçirilməsidir. Müsəlman torpaqları işğal edildiyi üçün Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının İranın qonşuları olması məsələsinə ciddi diqqət yetirməyin vaxtıdır. Hər halda, bizim anlamımıza görə, İranın Azərbaycana düşmənçiliyi əbədidir. Bu baxımdan Azərbaycanın qonşuluğunda antiazərbaycan ideyanı gücləndirməklə məşğul olan İranın bu hərəkəti cavabsız qalarsa, gələcəkdə İran indiki addımlarını məntiqi sonluqla yekunlaşdırmaq (xülasə etmək, nəticəyə varmaq) və ya digər addımlar barədə düşünə bilər.

Siyasi İnnovasiya və Texnologiya Mərkəzinin direktoru,

politoloq Mübariz Əhmədoğlu

Milli.Az