GünAz TV: İran rəsmiləri qürrələnərək, bəyan edir ki, atom – nüvə proqramını dayandırmadığına və insan haqlarını pozduğuna görə, tətbiq edilən sanksiyalar (təhrimlər) ölkə iqtisadiyyatına elə ciddi təsir etməyib.

Ancaq baş verənlər hakimiyyət təmsilçilərinin cəmiyyəti doğru məlumatlandırmadıqlarını bir daha sübut etməkdədir. İranın planlaşdırma nazirininmüavini Möhsün Xocastən-Mehr ölkənin «İRNA»agentliyinə (ajansına) müsaşibəs ində deyib ki, neft sahəsinə iri həcmli sərmayələr qoyulmyacağı təqdirdə 2015-ci ildə «qara qızıl» hasilatı kəskin şəkildə azala bilər.

 Onun sözlərinə görə, indi gündə 3,7 milyon barrel (boşka) hasil olunur, bu hasilat 2,7 milyon barrelə düşəcək: «Əgər enerji  qurumlarına 150 milyon dollar həcmində sərmayə qoyularsa, onda gündəlik hasilat 4,7 milyon barrelə qalxar. Eyni zamanda gündəlik təbii qaz hasilatı da 600 min kub metrdən (metr-i mükəəb) 14milyard 600 milyon kub metrədək artar».

Ölkənin sərmayə planına uyğun olaraq, «mavi qaz» hasilatına 70 milyard dollar, neftə   34 milyard, bu sahələrin modernləşdirilməsi və emal sənayesinin genişləndirilib, inkişaf etdirilməsi üçün 32 milyard dollar yatrım lazımdır.

Nazir müavini deyib ki, bu vəsaitin əsası 60 milyard dolları xarici sərmyəçiləri, 50 milyardı İranın Neft Nazirdliyinin, 40 milyarda yaxını isə ölkə banklarının payına güşür.

Ancaq indiki şəraitdə İran iqtisadiyyatına xarici şirkətlər yatırm qoyulmasının çox risqli olduğunu başa düşür. Odur ki, İran iqtisadiyyatı bu sərmayə olmadan çətin inkişaf edib, düşdüyü ağır durumdan qurtulsun.

«İRİB nyus»un məlumatına əsasən, İranın iqtisadiyyat və maliyyə naziri Seyid Şəmsəddin Hüseyninin sözlərinə görə, ölkə iqtisadiyyatında 8 faizlik qalxınmanı əldə etmək üçün hər il 240 milyard dollarlıq sərmayəyə (240 trilyon tümən) ehtiyac var.

Nazir bildirib ki, ötən il İran iqtisadiyyatına 150 milyard dollar sərmayə qoyulub. Onun sözlərinə görə, ölkənin inkişafı 5-ci beşillik proramında  iqtisadiyyatın 8 faiz həcmində yüksəlməsinə, işsizliyin və infliyasiyanın (təvərrüm) 7 faizə endirilməsinə nail olmaq nəzərdə tutulub.

Nazirin dediklərindən belə başa düşülür ki, subsidiyalıran (subsidlərin) ləğvi ölkə iqtisadiyyatının inkişafına elə ciddi təsir etməyib. Hakimiyyət bu yolla qısa müddətli uğura nail olub. 

Çünki dövlət rəsmiləri çıxışlarında subsidiyalırın ləğvinin iqtisadiyyatın inkişafına güclü təkan verəcəyini bəyan edirdilər.

İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası (sipah) təmsilçiləri isə neft sahəsinə xarici sərmayə olmadan belə inkişaf etdirməyə qadir olduqlarını bəyan edirdilər. Belə hesab etmək olar ki, onlar bunu çeşidli mallardan, eləcə də qeydiyyata alınmayan xam neft və neft məhsullarından qaçaqmal yolu ilə əldə etdikləri pullarla gerçəkləşdirmək istəyirdilər.

Bir neçə ay öncə, həbs olunmazdan qabaq, parlamentin sabiq sədri , prezidentliyə keçmiş namizəd Mehdi Kərrubi ona yaxın veb-sayta demişdi : «İran İslam İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası sanksiyalardan astronomik (nicumi) rəqəmələrlə gəlir əldə edir və ona görə də bütün varlığı ilə bu həmin (sanksiyaları nəzərdə tutur-S.S.)qadağaları dəstəkləyir. Onlar yalnız ölkəyə qanuni yolla gətirilməsi yasaqlanmış malların qaçaqmalçılığı ilə deyil, beyənlxalq şirkətlər tərəfindən energetika sahəsində imtina edilmiş layihələri ələ keçirirlər».

Xatırladaq ki,  İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) daxili işlər nazirinin qaçaqmalçılığa qarşı mübarizə baş idarəsinin rəisi, Tehranın keçmiş prokuroru (dadistanı) Səid Mürtəzəvi bildirmişdi ki,  ötən il qanunsuz yolla daxil olan və ölkədən çıxan malların ticarət dövriyyəsi 19 milyard dollardan artıq olub.

Onun sözlərinə görə, bu müddət ərzində İrana 16 milyard dollarlıq qaçaqmal gətirilib, 3 milyard dollarlıq isə çıxarılıb: «Bu malların yalnız 3 faizi müəyənləşdirilərək, müsadirə olunub». Tehranın keçmiş prokurorunun dediyinə əsasən, bu qaçaqmalçılıq «güclü, qanunsuz birliklər tərəfindən himayə və idarə olunur, biz hələ onların arxasında duran qüvvləri müəyyənləşdirə bilməmişik».

Göründüyü kimi qvardiya da ölkənin batmaqda olan iqtisadiyyatını qurtarmağa qadir deyil.

«Ekonomist» qəzetinə istinadən «İSNA»-ın yaydığı yaxın illərdə İranın valyuta (ərz, dövüz) ehtiyatı qalxsa da sonrakı dövrlərdə bunun azalacığ gözlənilir. 2011-ci ilin aprelində açıqlanan hesabata əsasən, qızıl istisna olmaqla bu il valyuta ehtiyatının 4,8 milyard dollar artacağı proqnozlaşdırılır (öngörülür).

Qızıl istina olmaqla ötən il valyuta ehtiyatı 74 milyard 809 milyon dollar təşkil edib, cari ilə bu rəqəmin 79 milyard 109 milyon dollara yüksələcəyi gözlənilir. 2012-ci ildən etibarən bu yüksəlişin 1,5 milyard dollar qdər düşəcəyi proqnozlaşdırılır. 2015-cü ilədək hər il bir milyard dollaracan ehtiyatın azalacağı gözlənilir. 2015-ci ildə isə 75 milyard 909 milyon dollar olacağı proqnozlaşdırılır. Ancaq artan tələblər, sanksiyalar, bahalıq qarşısında bu ehtiyatın nə vəziyyət düşəcyini də indii də proqnozlaşdırmaq mümkündür. O biri yandan isə ərəb dövlətlərində baş verənlər sübut etdi ki, hakimiyyətin başında duranların milyardları belə onları rejimini qoruya bilmədi. Elə ötən gün Liviya (Libi) lideri Müəmmar Qəddafinin 4 milyard dollarına Yaponiya bankı həbs qoydu.

Nəhayət, İran iqtisadiyyatını əsas göstəricisi kimi infilyasiyanın durumuna  nəzər salaq.

«PressTV»-nin məlumatına əsasən,  mayın 22-dək olan müddət ərzində illik infliyasiya 14,2 faiz təşkil edib. Heç şübhəsiz yuxarıda sadalanan faktlar qarşısında bu rəqəm çox az görünür. Çünki hakimiyyət başqa sahələrdə olduğu kimi bu məsələdə də gerçəkliyi ölkə vətəndaşlarından gizlədir. Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən, bu rəqəm rəsm göstəricidən az iki dəfə artıqdır.

Beləliklə, mövcud şərtlər və tələblər  daxilində ölkənin iqtisadi vəziyyətini Tehran hakimiyyətinin düzəldəcəyi ehtimalı çox azdır…

Sədrəddin Soltan