GünAzTv: "Sürix protokolları" kənara qoyulur, parlamentlər sərhədləri tanıyır və bundan sonra diplomatik münasibətlər başlayır.

Mayın 11-də Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin Türkiyəyə başlanan səfərində əsas müzakirə mövzularından biri Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, eləcə də qardaş ölkənin Ermənistanla sərhədlərinin açılması ilə bağlı olacaq. Ermənistan mediası yazır ki, Medvedyev Ankara görüşlərində yenidən Türkiyəni sərhədləri açmağa dəvət edəcək.    "Qrapark" qəzeti yazır ki, bu mənada rəsmi İrəvan Rusiya prezidentinin səfərlərinin nəticələrinə böyük ümidlərlə yanaşır.    Lakin Türkiyənin "haberfx" portalı yazır ki, Ankara Qarabağ münaqişəsinin həllində irəliləyiş olmadan, Bakı və İrəvan arasında hər hansı razılıq əldə etmədən Ermənistanla sərhədləri açmaq niyyətində deyil. Qarabağ münaqişəsinin bundan sonra da Türkiyə və Ermənistan arasında münasibətlərə təsir göstərəcək əsas faktor olacağı beynəlxalq miqyasda da etiraf edilir. Məsələn, Beynəlxalq Böhran Qrupunun təhlilçisi Sabina Freyzer bildirir ki, Türkiyə və Ermənistan arasında protokolların imzalanması prosesində durğunluğun bir səbəbi də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlıdır. O, Türkiyə və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması prosesini şərh edərək Azərbaycanın mövqeyinin buna təsirini xüsusi qeyd edib. "Amerikanın səsi"nə müsahibəsində Sabina Freyzer deyib ki, Türkiyə Azərbaycanın göstərəcəyi təzyiqi əvvəlcədən belə görünür nəzərə almayıb. Ekspert Türkiyə isə Ermənistan arasında yaxınlaşma prosesində protokolların ratifikasiyası ilə bağlı hazırda durğunluğun müşahidə edildiyini deyərək bildirir ki, Türkiyədə gələn aylar ərzində sənədlərin ratifikasiya olunacağını gözləmək olmaz. O, bunun səbəbini bir tərəfdən ölkədə konstitusiyaya dəyişikliklər edilməsi prosesilə əlaqələndirir. Digər tərəfdən isə təhlilçi deyir ki, baş nazir Ərdoğan sənədlərin parlamentdə ratifikasiyasından öncə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında inkişaf görmək istədiyini aydın bildirib: "Ermənistana gəldikdə, burada da aparıcı siyasi partiyalar bildirdi ki, Türkiyə addım atmadan onlar tərəfdən sənədlər ratifikasiya olunmayacaq".     Lakin protokolların partlamentlər səviyyəsində təsdiqi prosesində durğunluğa baxmayaraq, Sabina Freyzer deyir ki, yaxınlaşma prosesində müəyyən addımlar atılır, siyasətçilər, alimlər, jurnalistlər arasında görüşlər davam edir və bu da, onun fikrincə, iki ölkə arasında anlaşmanın yaranması istiqamətində inkişaf kimi qiymətləndirilə bilər və bunun ardınca daha konkret addımların atıla biləcəyini gözləmək olar.    Azərbaycanın mövqeyinin prosesə təsirini şərh edən təhlilçi vurğulayır ki, Türkiyə əvvəlcə münasibətlərin normallaşmasının Azərbaycan nəzərə alınmadan mümkün olacağına inanırdı: "Xüsusilə də Türkiyədə belə bir inam var idi ki, sərhədlərin açılması Bakıdan gələn güclü reaksiyalardan zərər görmədən mümkün ola bilər. Amma bu belə olmadı. Azərbaycan inanır ki, Türkiyə və Ermənistan arasında sərhəd 1993-cü ildə Qarabağ müharibəsinə görə bağlanıb və sərhədin yenidən açılması üçün Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında inkişaf əldə edilməlidir. Mənə elə gəlir ki, Türkiyənin xarici siyasətində bu məsələ tam olaraq nəzərə alınmamışdı və indi buna yenidən baxılmalıdır. Məhz buna görədir ki, baş nazirdən tutmuş, xarici işlər nazirinə qədər Türkiyə rəsmiləri sərhəd məsələsini Dağlıq Qarabağ prosesində inkişafla əlaqələndirir. Lakin buna baxmayaraq, Azərbaycanın Türkiyə və Ermənistan arasında yaxınlaşmanın bütün formalarını dayandırmağa çalışacağını düşünmürəm."    Sabina Freyzer, Bakının münasibətindən asılı olmayaraq, Türkiyə və Ermənistanın ikitərəfli münasibətlərdə bir sıra məsələlər üzərində işlədiyini qeyd edir və deyir ki, burada əsas məsələ Bakı ilə işləmək və Bakını prosesə cəlb etməkdən ibarətdir. Bakı ilə elə bir anlaşma olmalıdır ki, işğal olunmuş torpaqların azad olması üçün oradan çıxmağa hazır olan ermənilər arasında müəyyən etibar yaradılmalıdır.    Sabina Freyzerin fikrincə, indiki anda Türkiyə və Ermənistan arasında normallaşma prosesinin tutduğu yoldan çıxmaması üçün protokolların ratifikasiyası məsələsini bir müddət üçün kənara qoymaq və diqqəti bu gün görülməsi mümkün olan işlərə yönəltmək lazımdır. Bununla təhlilçi Ermənistan və Türkiyə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasını nəzərdə tutduğunu deyir. O, iki ölkə rəsmilərinin son ildə keçirdiyi görüşlərə diqqət çəkərək, bunun mümkün olduğunu qeyd edir. Sabina Freyzer diplomatik münasibətlərin qurulması üçün Türkiyə və Ermənistanın sərhədlərinin tanınması məsələsinin mühüm olduğunu bildirir. O deyir ki, bunlar partlament tərəfindən təsdiq edilmədən görülə bilər və Dağlıq Qarabağ məsələsilə əlaqəsi olmadığı üçün Bakı bu prosesin qarşısını ala bilməz.    Hələlik isə Ermənistan tərəfindən sərhədlərin açılması istiqamətində müəyyən addımlar atılmaqdadır. Belə ki, rəsmi İrəvan sərhəddə yerləşən Ani şəhərinin ərazisindən keçən körpünün bərpası üçün fəal hərəkətə keçib. Onların fikrincə, sərhədlər açılacağı təqdirdə bu körpü iki ölkəni birləşdirəcək əsas vasitələrdən biri olacaq. Məlumatlara görə, ermənilər qeyri-hökumət təşkilatları ilə əməkdaşlıq edərək körpüdə tikinti işlərinə başlamaq niyyətindədir. Körpü həm də tarixi abidələr siyahısına daxil olduğundan, İrəvan inanmaq istəyir ki, Ankara etiraz etməyəcək. Türkiyə rəsmiləri isə bununla bağlı hələlik açıqlama verməyib.    Lakin mütəxəssislər rəsmi Ankaranın ermənilərlə münasibətlər düzəlsin deyə hansısa qərarlar verəcəyini mümkün hesab etmir. Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan artıq bu məsələdə irəliləyişin Ermənistan rəhbərliyindən asılı olduğunu bildirir. Müşahidəçilər "Sürix protokolları"na münasibətdə Türkiyənin hakimiyyət dairələri, siyasi partiyalar və cəmiyyət arasında yekdillik olduğunu deyir. baki-xəbər