Gəlimli-gedimli dünya, son ücü ölümlü dünya deyib babalarımız. Bir də “gələn qalmaz, gedən-gəlməz”  deyiblər... Bu dünya yaranışdan belə qurulub. Hər doğum mütləq bir ölümlə bitir.Və nədənsə bu sonu görə-görə həmişə tələsir, nəyəsə çalışır, nəsə əldə etmək istəyir, nəyəsə can atır insan övladı. Ömürünü arzularla, istəklərlə keçirir. Bütün ömrü boyu nəsə axtarır, nəsə arıyır, nəyəsə nail olur, bəzən nəyisə itirir də...Niyə axı?!

         Bir kərə yaşayırıq bu işıqlı dünyada

         Hərəmiz tək bircə kərə...

deyən insan, bu dünyada əbədi olmadığını bilə-bilə niyə   bu qədər çalışıb vuruşmaqdan, özünü oda közə vurmaqdan bezmir usanmır görəsən. Dünyanın 5 günlük olduğunu bilə-bilə insan daim fəaliyyətdə, axtarışdadır. Daim nəsə düşünür... Nə düşünür axı? Düzdür hərəsində müxtəlif səviyyədə olsa da insan daim özündən sonra nəsə bir iz, bir irs, bir yadigar qoyub getmək barədə düşünür. Ömrünü  yaxşılığa yararlı dəyərli işlərə həsr edən insan hamişə adi adamlardan yüksəkdə durub. Və belə ömürlər ölmürlər. Ölümündən sonra yeni bir ömür başlayırlar. Elə Azərbaycan jurnalistikasının məhəng daşlarından olan, tədqiqatçı jurnalist, publisist  Xanlar Bayramov kimi.

O Güney Azərbaycan televiziysının aparıcılarından idi. Televiziyamız  yenicə fəaliyyətə başlayan zamanlardan Bakı studiyasında bir-birindən maraqlı verlişlərin müəllifi oldu...Maraqlı qonaqları, maraqlı həmsöhbətlərilə o tay, bu tay Azərbaycanımızın tarixinə gəzişmələrilə yadda qaldı... Xanlar müəllim tariximizi gözəl bilən insan idi...O Böyük Azərbaycan tarixinin araşdırmacısıydı...Ən böyük arzusu Azərbaycanımızı bütöv görmək idi...İkiyə bölünən, parçalanan bu yurdun dərdlərini ürəyində, qəlbində daşıyırdı, Xanlar müəllimi.Bunu onun televiziyamız üçün hazırladığı verlişlərdən də bilmək olardı.

Qədim, qayım kişilərdəndi, o. Həm görnüşündə, həm ədasında, həm də elə səsində bir zəhm vardı, Xanlar müəllimin. Onu tanımayanlar, belə düşünürdü. Tanıyanlar üçünsə ipək kimi həlim, xoş xasiyyət biri idi...

O jurnalistikanın canlı ensklopediyası idi. Onun uzun illər Azərbaycan mətbuatında, televiziya və radiosunda, eləcə də Güney Azərbaycanı Televiziysına  təqdim etdiyi vətənpərvər ruhlu məqalə və verlişlər ayrıca bir tədqiqat işi idi... O, Azərbaycan tarixinin çoxlarına məlum olmayan, şərəfli dövrünü tədqiq edirdi. Xanlar müəllim 20-ci əsr tariximizin şərəfli səhifələrinin salnaməçisi idi...O, Cümhutiyyət Dövrünün millət qəhrəmanlarının adını Vətənə yenidən qaytaran ilk tədqiqatçılardan biridir. Məhz onun səyi və axtarışları nəticəsində milli-azadlıq hərəkatında xüsusi rolu olan qaçaqları – Dəli Alını, Məmməd Qasımı, Qənbəri və digərlərini tanımışıq. Xanlar Bayramov Azərbaycan Cümhuriyyətinin quruculularının, eləcə də onların yaxınlarının vətən həsrətli mühacirət həyatları barədə də ilk yazıların müəllifidir. Onun yazıları tariximizin bu dönəmiylə bağlı ilk qaranquşlardan olub.Xanlar müəllim istiqlaliyyət tariximizin ən əhəmiyyətli qaynaqları olan kitabları – Nağı bəy Şeyxzamanlının “Azərbaycan İstiqlal Mücadiləsi xatirələri” və Adil xan Ziyadxanovun “Azərbaycan” əsərlərini də vətənə gətirib...Və elə bütün bunlar haqqda   onun televiziyamız üçün elədiyi kifayət qədər tarixi gerçəkləri açan verlişləri var...Bu verlişlər televiziyamızın arxivində qorunub saxlanır.

O, sənədli kinomuzun səlnamə silsiləsindən olan neçə-neçə filmin ssenari müəllifi idi...Xanlar müəllim “Rəfibəylilər”i Azərbaycan tamaşaçısına sevdirən, onların məlum olmayan tərəflərini açan bir qələm sahibi idi...Onun ssenari müəllifi olduğu digər film «Dəli Alı»dır. Xanlar Bayramovun jurnalist tədqiqatıyla 1898-1917-ci illərdə ermənilərin Gəncədə törətdikləri qırğının qarşısını alan igid Qaçaq Alını indi hər kəs tanıyır... Bu filmlərin siyahısını daha da uzatmaq olar...

Onun ömür yolu, tale yolu dağdan başlayıb... Göylərə baş çəkən uca-uca zirvələrdən... Gördüyü də, elə bağlandığı da o dağlar olub...Zirvəsi daim dumanlı dağlar... O dolanbac dağ yolları ilə bir gün arzularının dalınca Bakıya üz tutub. Böyük şəhərdə ürəyinə, qəlbinə sığmayan arzularına qovuşub. Amma o zirvələrin çiçəklərini, güllərini gözlərində,  bəbəklərində gəzdirirdi, Xanlar müəllim. İçində hansısa bir qüvvə onu dağlara səsləyirdi. Zirvəyə qalxan o yollar bir ana laylası kimi çağırırdı onu... O yurda, vətənə bağlı bir insan idi. Onun qəlbindəki torpaq, yurd sevgisi o qədər güclü idi ki, onu heç nə ilə müqayisə etmək belə mümkün deyil...

O Güney Azərbaycanı televiziysının təkcə aparııcısı olmayıb. Hətta neçə-neçə maraqlı verlişlərin qonağı da olub. Onun tədqiq elədiyi sahələrdəki   tarixi biliyi bəzən günlərlə ediləcək söhbətlərin mövzusu idi. Bu isə Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının təzələnməsi üçün vacib olan məqamlardan idi. Xanlar Bayramov da məhz elə televiziyamız üçün hazırladığı verlişlərdə bu məqsədə xidmət edirdi.

Əgər yaşasaydı ömrünün 62-ci baharını qeyd edəcəkdi. Əgər yaşasaydı dedik...Təssüf... Min, milyon dəfələrlə təssüf...Xanlar Bayramov ömrünü yarıda qıran nə idi axı? Vətən sevgisimi, yurd, torpaq yanğısımı? Bilmirəm, amma bircə onu bilirəm ki, vətəndən, yurddan, torpaqdan bunca yanğı ilə yazan ürək bundan artıq dözə də bilməzdi. O Azərbaycanı bütöv görmək istəyirdi. O parçalanan bu yurda elə param-parça olan qəlbiylə baxırdı...O ikiyə bölünən Azərbaycanın tarixini, keçmişini bir ürək agrısıyla, yanğıyla tədqiq edirdi...Ondan əvvəl də bu yanğıdan, bu sevgidən çox deyilib. Və sonralar da deyiləcək, yazılacaq. Amma bu yazmalar, bu deyimlər Xanlar Bayramov deyimində, Xanlar Bayramov qələmində tamam başqadır.

Deyirlər bu dünyada qələmin, sözün gördüyü işi heç bir qüvvə görə bilməz. Hətta tax-tac sahibləri də qələm sahiblərinə həsrətlə baxıb. Hökmdarlar belə söz sərraflarının ayağına gəliblər. Sərkərdələr döyüşdə körüklənən sinələrini boşaltmaq üçün bir parça kağız axtarıblar. İti qılınc tutan əllər bir yazı lələyi, bir qələm qırığı üçün əsib bəzən... Xanlar Bayramov da məhz sözü, qələmi müqəddəs tutan söz sahiblərindən idi. Sözə sığınmışdı Xanlar müəllim, ilahi sözə. Kitabı yüksək tutmuşdu, müqəddəs kitabı... Haqqa tapınmışdı, tanrıya güvənmişdi... Xanlar Bayramov sözə bağlı bir adam idi... Sözü sevən, sözə aşiq kəsilən bir söz adamı...Taleyini sözdə tapmışdı o. Sözü müqəəddəs bir dünya sayırdı. O sözü söz məqamında qiymətləndirməyi bacaran bir insan idi...Onu çağdaş jurnalistikanın nümayindələri də daim beləcə xatırlayacaq.Bir daha Güney Azərbaycan televiziyasının bütün yaradıcı qurupu adından jurnalist həmkarımızın ruhuna şadlıq diləyirik... Allah rəhmət eləsin...

                                                                            Aygün Diridağlı...