Qərb və Rusiya münasibətlərində yeni təzahür Məhərrəm Zülfüqarlı: "Ankaranın İrəvan və Moskva ilə danışıqları o demək deyil ki, gələcəkdə hər şey normal olacaq" Dünən Türkiyənin xarici işlər naziri Əli Babacan Bakıya gəlib. Qeyd edək ki, buna qədər Əli Babacan erməni həmkarı Edvard Nalbandyanla iki dəfə bir araya gəlib, Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan Davos forumunda Ermənistan prezident Serj Sərkisyanla görüşüb. İşğalçı ölkənin xarici siyasət idarəsinin rəhbəri Edvard Nalbəndyan görüşlərdə Ankara-İrəvan münasibətlərinin normalllaşdırılmasının əsas müzakirə mövzusu oluğunu söyləyib. Rusiyayla da Türkiyənin siyasi rəhbərliyinin görüşlərinin, müzakirələrinin intensivliyi artır. Bəs bu fonda Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin günümüzdəki durumu necə dəyərləndirilə bilər? Hələrin edilməsinə ehtiyac var? Ramiz Mikayıloğlu Məsələ ilə bağlı fikirlərini öyrəndiyimiz tarix elmləri namizədi Məhərrəm Zülfüqarlı deyir ki, Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin yüksələn xətt üzrə getdiyini, hər şeyin normal olduğu söylənsə, o qədər də düz olmaz. Ankaranın Moskvayla birlikdə Cənubi Qafqazda problemlərin həllində önə çıxması, müəyyən təşəbbüslərdə bulunması bəzi məsələlərə qiymət verməyə çətinlik yaradır. Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra ABŞ başda olmaqla Qərb ölkələriylə Moskvanın münasibətlərinin kəskinləşdiyi bir vaxtda Türkiyənin belə təşəbbüslərlə ortaya çıxması hardasa müsbət qiymətləndirilə bilər. Amma Türkiyə də NATO-nun üzvüdür, Vaşinqtonun ən yaxın müttəfiqlərindən biridir. Belə halda fikirləşilsə ki, Ankara NATO-dan, yaxud ABŞ-dan kənar hansısa müstəqil siyasət yürüdür, bu, bir qədər sadəlövlük olardı. Hər halda Türkiyənin son dövrlər atdığı addımlar qardaş ölkənin güclü dövlət olduğunu göstərir. Xüsusilə də İsrail prezidentinə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın reaksiyası da onu göstərir ki, Türkiyə istədiyi vaxt öz dövlət maraqlarından çıxış etmək gücünə malikdir. Amma Ermənistanın Rusiyadan asılı, bu dövlətin forpostu olması, Türkiyənin NATO-ya üzvülüyü, Avropa Birliyinə can atması göstərir ki, bütün bunlar yenə də iki böyük qütb-Qərb və Rusiya arasındakı münasibətlərin, yeni bir gedişin təzahürüdür. Moskva istəməz ki, Qafqazdan əli çıxsın və Ermənistan kimi bir dövlətə təsiri azalsın, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa edilsin, Türkiyə də istədiyinə nail olsun. Ankaranın İrəvan və Moskva ilə apardığı danışıqlar heç də o demək deyil ki, gələcəkdə hər şey normal olacaq, Azərbaycan da arxayınlaşsın ki, Türkiyənin atdığı bu addımlar sabah torpaqlarımızın qaytarılmasıyla nəticələnəcək. Hər bir ölkənin diplomatiyası işləyir, türk diplomatiyası da müəyyən addımlar atır. Azərbaycan çalışmalıdır ki, problemini özü həll etsin və dünyada gedən proseslərdən bəhrələnərək itirilmiş torpaqlarını geri qaytarsın. Məhərrəm Zülfüqarlı bildirdi ki, Türkiyə sabah Azərbaycanın maraqlarını nəzərə almadan Ermənistanla əlaqələr qurarsa, bu, birinci növbədə türklərin özünün ziyanına olar. Çünki beynəlxalq aləmdə Ankaranın ən yaxın müttəfiqi Bakıdır. Hər iki tərəf daim bir-birinə dəstək verir: "Amma hərdən bizə məlumatlar çatır ki, Türkiyə Ermənistanla sərhədləri açmaq, ticarət əlaqələri qurmaq istəyir. Digər tərəfdən, türk rəsmiləri Dağlıq Qarabağ problemi həll olunmayacağı halda İrəvanla əlaqələrin tərəfdarı olmadıqlarını dilə gətirirlər. Amma yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, Azərbaycanın Qarabağ, Türkiyənin isə "soyqırım" problemi var. Yəni Türkiyə Ermənistanla bizə görə problem içərisində deyil. Bizdən də əvvəl türklərlə ermənilərin problemləri var. O baxımdan erməni məsələsi bizim ümumi problemimizdir. Bu, ümumiyyətlə, Türk dünyasıyla ermənilərin problemidir. Bunun da arxasında həm Rusiya, həm də Qərbin müəyyən dairələri dayanır. Ona görə də çalışmalıyıq ki, problemi parçalamayaq. Vahid şəkildə bu məsələlərə yanaşaraq, gələcəkdə türk dünyasının bu işə cəlb olunmasıyla və bizi dəctəkləyən digər dövlətlərin köməyilə bu problemin çözülməsinə nail olaq. Amma problemi parçalasaq, hərə öz dövlət maraqlarından çıxış etsə, onda problemlərin həlli çətinləşəcək". Məhərrəm Zülfüqarlı hesab edir ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında Qarşılıqlı Hərbi Yardım Haqqında Müqavilənin imzalanması da lazımdır. Çünki Ermənistanla Rusiyanın belə bir müqaviləsi var, hər iki ölkə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında təmsil olunur. İndi də MDB-yə daxil olan ölkələrin vahid ordusunun yaradılmasına səy göstərilir: "Yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, Türkiyə NATO-nun üzvüdür, həm də Avropa Birliyinə üzvlüyə can atır, üzərinə müəyyən öhdəliklər götürür. Yəni belə müqavilələr bağlayanda yəqin ki, Ankara NATO-nun razılığını almalıdır. Həm də Avropa Birliyində söz sahibi olan Fransa Türkiyənin Azərbaycanla Qarşılıqlı Hərbi Yardım Haqqında Müqavilə imzalanmasından narazı qalar. Çünki Fransa ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərindən biridir, vasitəçilik edir, Ermənistanın ənənəvi müttəfiqidir. Ümumiyyətlə, Qərb dünyası, eyni zamanda Rusiya narazı qalar. Gələcəkdə Türkiyə NATO kimi hərbi ittifaqlarda ola-ola addım ataraq Azərbaycanla Qarşılıqlı Hərbi Yardım Haqqında Müqavilə bağlayarsa, bu, hər halda qardaş ölkənin müstəqil dövlət kimi qətiyyətini göstərər. Avropa Birliyinə girmək üçün Türkiyəni zəiflədən öhdəliklərdənsə, qardaş ölkələrlə yaxınlaşmağa üstünlük verərsə, belə müqavilə imzalana bilər".