Meydan Hərəkatının 20 ili tamam olur Yeganə Mehdibəyli: "İstərdim ki, Meydan Hərəkatı dövründəki mübarizə ruhu həmişə yaşasın" Qarşıdan Milli Azadlıq Hərəkatına aparan yolun-Meydan Hərəkatının 20-ci ildönümü gəlir. 17 noyabr bu baxımdan Azərbaycan xalqının həyatında bir dönüş nöqtəsidir. Milli Azadlıq Hərəkatının, 1988-ci ildə ilk dəfə Azadlıq meydanında keçirilən aksiyanın iştirakçısı olmuş BAXCP Mərkəzi Nəzarət Təftiş Komissiyasının (MNTK) sədri Yeganə Mehdibəyli deyir ki, Meydan Hərəkatı Azərbaycan tarixinin şərəfli bir hissəsidir. Qarabağla, Topxana meşəsinin qırılmasıyla ayağa qalxan xalqın meydanda azadlıq, müstəqillik arzusuna da özünü biruzə vermək üçün meydan açılıb. O dövrdə elə insan, yaşlı, yeniyetmə, o cümlədən uşaq tapmaq olmazdı ki, ayağı meydana dəyməmiş olsun. Ramiz Mikayıloğlu Valideynlər uşaqları özləriylə Azadlıq (köhnə Lenin-red.) meydanına gətiriblər. Ümumiyyətlə, orada millətin bütün zümrələrinin nümayəndələri olublar. Yeganə Mehdibəyli bildirdi ki, bu hərəkat 1988-ci ilin fevralında, Xankəndində ermənilərin separatizmi ilə bağlı məlumatlar yayılmasıyla başlanıb. O zaman ziyalılarımız, yazıçı və şairlərimiz, tələbələr hazırkı Prezident Aparatının binasının qarşısına yığılıblar və çıxışlar olub. Ayağa qalxmış xalqın qarşısını həmin vaxt Azərbaycandakı totalitar rejmim alıb. Yəni etirazını bildirənlərin kütləviləşməsinə yol verilməyib. Digər tərəfdən, televiziyada, radioda, mətbuatda təbliğat aparılmağa başlanılıb ki, guya azərbaycanlılarla ermənilər dostdurlar və s. 1988-ci ilin yayında tələbə olan Yeganə Mehdibəyli digər tələbə yoldaşlarıyla Spartak meydanında olublar. Spartak meydanında daha çox mübarizə ruhlu şerlər səslənib. Bu sırada Xəlil Rza Ulutürk fəallığıyla seçilib. 1988-ci ilin noyabrında isə böyük mənada Xalq Hərəkatı başlayıb və bu prosesdə tələbələr əsas rol oynayıblar. Hərəkat Bakı Dövlət Universitetinin qarşısında başlayıb və onlara Politexnik Universitetinin də tələbələri, əhali qoşulub və insan axını, Yeganə Mehdibəyli də öz dostları, yoldaşlarıyla onların arasında noyabrın 17-də meydana daxil olub. Yeganə xanım qeyd etdi ki, onların heç biri o vaxt düşünməyiblər ki, meydanda qalacaqlar. Düşünüblər ki, meydana yığışıb fikirlərini söyləyəcəkvə dağılışacaqlar. Noyabrın 17-də günortadan sonra Yeganə Mehdibəyli və tələbə dostları kitabxanaya, yaxud evlərinə gediblər. Sonra telefonla xəbər tutublar ki, meydanda insanlar var. Gecəylə o, tələbə dostlarıyla "Sahil" metrosunun yaxınlığında bağa yığışıb, sonra meydana gediblər. Çıxışlardan anlaşılıb ki, meydan, mitinq oturaq olacaq: "Azərbaycada hər ailədə meydandan danışılırdı. O zamandan mən və ailə üzvlərim, iki qardaşım meydanda olduq". Yeganə Mehdibəylinin sözlərinə görə, meydanda insanlar qruplar şəklində ayrı-ayrı tonqalların ətrafında toparlanıblar. Həmin insanlar Əbülfəz Elçibəyin başına toplaşırdılar: "Meydan Hərəkatında olduğu dövrü həyatımın ən şərəfli, ən gözəl dövrü sayıram. Meydanda gecələr tonqal qırağında qaldıqları üçün artıq insanların paltarları da nimdaşlaşmışdı. Hamı odun daşımağa, tonqal qalamağa çalışırdı. Onu da deyim ki, Əbülfəz Elçibəy siyasi dissident idi və aparıcı şəxs məhz o idi". Yeganə Mehdibəyli Qarabağ üçün yığılmış insanların Qarabağda baş verənləri, Ermənistan qovulanların tək ermənilərin işi olmadığını dərk etdiyini söylədi: "Bu işlərin arxasında Moskvanın durduğu barədə fikirlər səslənirdi. Gerçəklik də əslində bu idi. Meydanda imperiyanın əsarətində olmağımızla bağlı yeni fkirlər söylənirdi. Bu, bizim üçün təzə fikirlərdi. Meydanda tarixçilər, ziyalılar çıxış edirdilər. İnsanlar istər-istəməz anlayırdılar ki, bu məsələnin arxasında Moskva dayanırdı. Beləliklə, bu proses tədricən meydanda Milli Azadlıq Hərəkatı xarakteri almağa və müstəqillik əldə etməytimizin zəruriliyi vurğulanmağa başladı. Digər tərəfdən, insanlar həm də Moskvanın Azərbaycandan bir xammal mənbəyi kimi istfadə etməsinin şahidi olmuşdular. Azərbaycanlılar özləri ərzaq məhsullarını İrəvandan, Tiflisdən, Dağıstandan alırdılar. Sonralan talon sistemi də tətbiq olunmuşdu. Bu da milli oyanışa bir nbv təkan verən amillər sırasındaydı". O, xoşagəlməyən bir məqamı da xatırlatdı: "Meydanda müxtəlif qruplar, hakimiyyətin öyrətdiyi insanlar da vardı. Məni o zaman meydanda döymək də istədilər. Bir qrup xaç yandırmışdı və mən buna etirazımı bildirdim, xaçı söndürdüm. Dedim ki, belə hərəkət bizlərə ayıb olar, meydana Qarabağ, Azərbaycanın imperiya əsarətindən qurtulması üçün çıxmışıq. Meydanın yaxınlığındasa xaricilərin qaldıqları "İnturist", "Abşeron" mehmanxanları var, xaricilər bizim haqqımızda yanlış düşünərlər. O zaman məni döyülməkdən böyük sprikkaçımız Sərvər Qəniyev qurtardı. O, mənim haqlı oldğumu bildirdi. Sərvər Qəniyev nə vaxt Türkiyədən qayıtsa, onun konsertində iştirak edəcəyəm və təşəkkürümü çatdıracam. O zaman başlar çox qızğın idi". Yeganə Mehdibəyli meydandan insanların 1988-ci il dekabrın 4-dən 5-nə keçən gecə rus tankları, hərbçiləri tərəfindən dağıdıldığını xatırlatdı. Rus hərbçiləri, tankları noyabrın 23-dən meydanı mühasirədə saxlayıblar: "Amma səhəri bizi meydana qoymasalar da, ətrafda toplaşmışdıq. Şəhərdə həm də fövqəladə vəziyyət elan olunmuşdu. Mən o vaxt Pribaltika xalqlarının mübarizəsini alqışlayırdım və Azərbaycanda baş verənlərə görə üzülürdüm. O vaxt qardaşım mənə dedi ki, üzülmə, Milli Azadlıq Hərəkatı davam edəcək və çünkiƏbülfəz bəy bu Hərəkatın lideridir". Əbülfəz Elçibəyi ilk dəfə 1989-cu il mayın 29-də yaxından görüb: "Biz 28 Mayı evimizdə bayram günü kimi qeyd etməyə hazırlaşırdıq. Mən şəhərə bunun üçün bəzi şirniyyatlar almağa çıxmışdım. İndiki Azərbaycan kinotetrının yaxınlığında yaxşı bir şirniyyət dükanı vardı. Dükana yaxılaşanda gördüm ki, uzaqdan bir nəfər gəlir. O insan mənə tanış gəldi. Onun müəllim olduğunu düşündüm. Azərbaycan kinoteatrının yanında 4-5 nəfərlik qruplar onu əhatəyə aldılar və mən onun Əbülfəz Elçibəy olduğunu bildim. Mən sevinclə evə gəldim və Əbülfəz Elçibəyi gördüyümü söylədim. Bizim evdə bayraq vardı, onu qapımızın önündə sancdıq". Yeganə Mehdibəyli dedi ki, artıq həmin dövrdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi yaradılmağa başlayıb. Yerlərdə, müəssisələrdə, institutlarda təşkilatın strukturları formalaşıb: "Xalq Cəbhəsini idarə edən, təşkilatlanma işlərini daha ağılla yoluna qoyan Əbülfəz Elçibəy idi". Yeganə Mehdiybəli ürək sözlərini də dilə gətirdi: "İstərdim ki, Meydan Hərəkatı dövründəki mübarizə ruhu həmişə yaşasın. Torpaqları işğal altında olan bir xalq üçün bu, çox zəruridir. Mən 17 noyabrda meydanda olan bütün hərəkatçı dostlarımı və Azərbaycan xalqını bu gün münasibətiylə təbrik edirəm". xalqcebhesi