Türkiyə dünyada söz sahibinə çevrilir Rəsmi Ankaranın beynəlxalq siyasət səhnəsindəki nüfuzu və rolu artmağa başlayıb Türkiyə beynəlxalq siyasət səhnəsində mövqelərini möhkəmləndirməyə başlayıb. Belə ki, rəsmi Ankaranın son vaxtlar ciddi şəkildə fəallaşdığı açıq-aşkar nəzərə çarpmaqdadır. Hər halda, Türkiyənin dünyada cərəyan edən siyasi proseslərə daha çox təsir göstərməyə başlaması qətiyyən diqqətdən yayınmır. Ona görə də, son vaxtlar Türkiyənin dünyanı idarə edən dövlətlərin sırasına daxil olmaq şansı qazanmaq istiqamətində məqsədyönlü addımlar atdığını düşünmək olar. Bu baxımdan, Türkiyənin yaxın gələcəkdə beynəlxalq siyasət səhnəsində cərəyan edən proseslərin yönləndirilməsində əsas söz sahiblərindən birinə çevrilə biləcəyi qətiyyən istisna edilmir. Onu da qeyd edək ki, Türkiyə Cənubi Qafqaz böhranının nizamlanması prosesində xüsusi fəallığı ilə seçildi. Belə ki, rəsmi Ankara bu regional böhranın ortaya çıxdığı ilk anlardan başlayaraq, Cənubi Qafqazda cərəyan edən hərbi-siyasi proseslərə birbaşa müdaxilə etməsiylə diqqəti çəkdi. Həm də, rəsmi Ankara o qədər çevik addımlar atdı ki, dərhal Cənubi Qafqaz böhranının nizamlanması prosesinin əsas söz sahibinə çevrildi. Hər halda, bu hərbi-siyasi böhranın yarandığı ilk günlərdə qarşıduran tərəflərlə birbaşa təmaslar qurmaq imkanlarına sahib yeganə dövlət statusunda məhz Türkiyə çıxış edirdi. Məsələ ondadır ki, Cənubi Qafqaz böhranının əsas yaranma səbəblərindən sayılan Rusiya-Gürcüstan qarşıdurmasının nisbətən zərərsizləşdirilməsində rəsmi Ankaranın xidmətləri inkarolunmaz xarakter daşıyır. Ən azından ona görə ki, həmin böhranlı günlərdə rəsmi Ankara bütün qarşıduran tərəflərlə anlaşmanın əldə edilməsinə cəhd göstərdi. Belə ki, Rusiyanın Gürcüstana qarşı hərbi müdaxiləyə başladığı ilk günlərdə Türkiyənin baş naziri Rəcəb Teyyub Ərdoğan vaxt itirmədən paytaxt Moskvaya səfər etdi. Kreml sahibləriylə reallaşdırdığı yüksəksəviyyəli təmaslar zamanı "Qafqaz Evi" ideyasını gündəmə gətirdi. Düzdür, bu ideyanın reallığa çevrilməsinin mümkünlüyü elə əvvəlcədən də ciddi şübhələr doğururdu. Çünki "Qafqaz Evi" ideyasının baş tutmasında iştirak etməli olan dövlətlər arasındakı qarşılıqlı ziddiyyətlər buna ciddi əngəllər törədirdi. Və yəqin ki, Türkiyənin baş naziri də bu reallığı əvvəlcədən bilməmiş deyildi. Ancaq bununla belə, həm baş nazir R.T.Ərdoğanın Rusiya paytaxtı Moskvaya səfəri, həm də onun heç kimin gözləmədiyi halda və vaxtda gündəmə gətirdiyi "Qafqaz Evi" ideyası Cənubi Qafqaz regionunda geopolitik proseslərin nəzarətdən çıxmaq təhlükəsindən yayındırılmasında xüsusi rol oynadı. Hər halda, hər kəsin savaşmağa hazırlaşdığı bir məqamda gündəmə dialoq mövzusunun gətirilməsi ümumi regional situasiyanın gərginləşmək əvəzinə yumşalmasına müəyyən qədər münbit şərait yaratdı. Yəni, qarşıduran bütün tərəflər yaranmış gərgin situasiyadan ən optimal çıxış yolunu - dialoq variantını tapmış oldular. Bununla da, rəsmi Ankara çox qısa zaman içərisində Cənubi Qafqaz regionunu daha amansız və kataklizmli situasiyanın yaranma təhlükəsindən yayındıra bildi. Əslində, həmin gərgin günlərdə həm Rusiyanın, həm də Cənubi Qafqaz regionunda ciddi maraqları olan ABŞ və Qərbin "Qafqaz Evi" ideyasını dəstəkləyən bəyanatlar verməsinin əsas səbəblərini də məhz bu məqamlarda axtarmaq lazımdır. Belə ki, savaşın heç kəsə fayda verməyəcəyini anlayan qarşıduran tərəflər gözləmədikləri halda, situasiyanın hərbi-siyasi böhran vəziyyətindən çıxartmaq imkanları qazanmışdılar. Və bu "göydəndüşmə imkanlar"ı da lazımınca dəyərləndirə bildilər. Təbii ki, rəsmi Ankara bu önəmli diplomatik uğuruyla kifayətlənmədi. Belə ki, Türkiyənin baş naziri R.T.Ərdoğan "Qafqaz Evi" ideyasının reallaşdırılmasında iştirak etməli olan digər region dövlətlərinə - Azərbaycan və Gürcüstana da səfərlər etdi. Ardıncasa, növbə Ermənistanla təmasların yaradılmasına çatdı. Ancaq bu dəfə Türkiyə prezidenti Abdullah Gül dövrəyə girdi. Hər halda, bəzi Qərb ekspertləri prezident A.Gülün Türkiyə-Ermənistan futbol matçına tamaşa etmək üçün İrəvana səfər etməsini rəsmi Ankaranın gələcək Cənubi Qafqaz manevrləri üçün əvvəlcədən hesablanaraq yaradılmış siyasi-diplomatik baza kimi dəyərləndirirlər. Bu baxımdan, Türkiyənin Cənubi Qafqaz regionunda önəmli oyunçulardan birinə çevrilmək üzrə olduğu qətiyyən şübhə doğurmamalıdır. Şübhəsiz ki, rəsmi Ankaranın son vaxtlar atdığı bu əhəmiyyətli addımlar sonrakı mərhələdə müəyyən müsbət nəticələr verməliydi. Türkiyənin nüfuzunun güclənməsi və fəallığının artması istənilən halda, rəsmi Ankaranın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə münbit şərait yaratmalıydı. Və bu reallıq artıq özünü açıq-aşkar göstərməliydi. Məsələ ondadır ki, ötən həftənin sonlarında Türkiyə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasına üzv qəbul olunub. Və bu, Türkiyə tarixində ilk dəfə baş vermiş olaydır. Belə bir önəmli uğurun qazanılmasında rəsmi Ankaranın son vaxtlar beynəlxalq siyasət səhnəsində ciddi şəkildə fəallaşmasının birbaşa rolu olmamış deyil. Hər halda, BMT-də keçirilmiş səsvermə zamanı Təhlükəsizlik Şurasındakı cəmisi bir boş yer uğrunda mübarizədə Türkiyənin öz digər rəqiblərinə mütləq səsçoxluğu ilə qalib gəlməsi belə düşünməyə tamamilə əsas verir. Təbii ki, bütün bunlar ən yaxın gələcəkdə Türkiyənin beynəlxalq siyasət səhnəsində daha önəmli uğurlar qazanmasına münbit şərait yarada bilər. Bəzi Qərb ekspertləri Türkiyənin BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasında yer almasından sonra rəsmi Ankaranın Avropa Birliyi ilə apardığı üzvlük müzakirələrinin daha da intensivləşə biləcəyini vurğulayırlar. Onların fikrincə, Avropa Birliyi Türkiyə kimi yüksəlişdə olan nüfuzlu bir dövlətin bu quruma üzvlüyündə özü maraqlı olmalıdır. Xüsusilə də, son dövrlərdə dünyada cərəyan edən siyasi proseslərin keyfiyyəti Türkiyənin əhəmiyyətini daha da artırmış kimi görünür. Və Avropa Birliyinin bu önəmli məqamı mütləq nəzərə almaq məcburiyyətində qala biləcəyi qətiyyən istisna deyil. Bu baxımdan, ən yaxın gələcəkdə beynəlxalq siyasət səhnəsində Türkiyə "rüzgar"ının əsəcəyini elə indidən proqnozlaşdırmaq mümkündür. Elçin XALİDBƏYLİ sherg