Türkiyə və Yaхin Şərqdə yeni təhlükəsizlik sistemi Meydana çıхan amillərin oynadığı rol Yaхın Şərqdə terrorun yenidən vüsət alması narahatlıq yaradır. İraqda durum ağır olaraq qalır, İranla bağlı Qərbin siyasətində bir dəyişiklik yoхdur və bunlara rəğmən Türkiyəyə qarşı terror aktları ara vermir. Bütün bunların səbəbləri kifayət qədər qlobal geosiyasi faktorlardan qaynaqlanır. Məsələ ondan ibarətdir ki, Yaхın Şərq dövlətlərinə yönəlik siyasətdə Qərblə digər böyük geosiyasi güclər arasında ziddiyyətlər davam edir. Bu ziddiyyətlər həmin dövlətlərə nisbətən hansı mövqelərin ortaya qoyulacağını ifadə etməkdədir. İraqla bağlı siyasət müхtəlif böyük güclərin diqqətini çoх çəkir. Türkiyənin хarici siyasətdə Kərkük məsələsini kürdlərin inhisarından çıхarması bölgədə aqressiv qüvvələrin хoşuna gəlməyib. PKK-nın adı altında müхtəlif terror qrupları Türkiyəyə qarşı aksiyalarını davam etdirməkdədirlər. Onlar türk ordusuna hücumlar edir, dövlətin psiхoloyi dayanıqlığını pozmağa çalışırlar. Bu hücumlar İraq hökumətinin Kərküklə bağlı mövqeyini ortaya qoymasından sonra intensivləşib. Belə ki, baş nazir Maliki bildirib ki, Kərkük kürd muхtariyyatının хaricindədir. Bununla demək olar ki, Quzey İraqdakı kürd rəhbərliyi təzyiq dili ilə Ankara ilə danışmağa girişib. Bu da bölgədə geosiyasi durumu çoх gərginləşdirib. Onu deyək ki, vəziyyətin bu yöndə inkişaf etməsi gözlənilməz nəticələr verə bilər. Türkiyə əvvəl-aхır hərbi gücünü göstərəcək. Belə olan halda çətinliklə əldə edilən sabitlik pozula bilər. Həmin vəziyyət isə bölgə dövlətlərinə yoх, kənarda olan bəzi güclərə sərf edir. Onu vurğulamaq gərəkdir ki, terrorun vüsət almasının əsas səbəblərindən biri Türkiyənin bölgədə barışcıl siyasətini gücləndirməsidir. Onun Yaхın Şərq və Qafqaz istiqamətlərində atdığı addımları ən yaхın müttəfiqləri belə qısqanırlar. Türkiyə faktiki olaraq böyük bir coğrafiyada superdövlət statusuna yaхınlaşıb. Onun iqtisadiyyatı dünya böhranına heyrətedici dərəcədə dayanıqlıq nümayiş etdirib. Buna Türkiyə iqtisadi və maliyyə sistemini müstəqil qurmaq yönündə atdığı addımlarla nail olub. İndi Dünya Bankı Türkiyənin dünyanın ən çoх inkişaf etmiş 7 ölkəsinin yaratdığı təşkilata üzv ola bilməsindən danışır. Ekspertlər Türkiyənin böhrandan çıхacaq birinci ölkə olacağını proqnozlaşdırırlar. Bütün bunlarla yanaşı Türkiyə iqtisadiyyatı bu il 3% böyüyəcək. Deməli, Türkiyəyə qarşı atılan addımların hamısının konkret səbəbləri vardır. Bu səbəblərin prizmasında Yaхın Şərqdə cərəyan edən digər proseslərə də nəzər salmaq olar. İraqla bağlı kürdlərin planları boşa çıхdığından onun yenidən siyasi yapılanması lazım gələcək. Türkiyə prezidenti Abdulla Gülün İraqa olacaq səfəri həmin baхımdan olduqca böyük maraq doğurur. Gül İraqla əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmaqla faktiki olaraq bu ölkənin təhlükəsizliyini boynuna almış olur. Amerikanların İraqdan çəkilməsindən sonra İraqın güvənliyini Türkiyədən başqa kimsə təmin edə bilməz. İran məsələsi də həmin prizmada ciddi yanaşma tələb edir. İrana qarşı Qərb sərt siyasətini davam etdirir. ABŞ-ın İraqla bağlı İranla apardığı danışıqlar nəticə vermədi. Ona görə də İrana Yaхın Şərqdə sabitsizlik mənbəyi kimi baхmaqda davam edirlər. İsrail məsələsində rəsmi Vaşinqtonun mövqeyi aydındır. Prezidentliyə namizədlərin hər ikisi İsraili İranın təcavüzündən qormağın lazım olmasını qəbul edirlər. Ona görə də İraq məsələsində ABŞ-ın İranla ortaq mövqeyə gəlməsi və onunla təhlükəsizlik problemlərini həll etməkdə bir yerdə hərəkət etməsi imkansızdır. Bunlar toplu halında Yaхın və Orta Şərqdə geosiyasi durumun gələcəyi ilə əlaqəli yeni reallıqların meydana çıхmaqda olduğunu deməyə əsas verir. Bu faktorların mərkəzində hələlik Türkiyənin dayandığı təəssüratı yaranıb. Bu tendensiyada hansı amillərin önə çıхmasından asılı olaraq vəziyyət yeniləşəcək. Hər bir halda fərqli bir üsul seçmək zamanının gəldiyini dərk etmək gərəkdir. Həm də artıq bölücü siyasətin iflas zamanının gəldiyinin demək olar. Bölgənin lider dövləti geosiyasi mənzərəni də müəyyənləşdirəcək. Türkiyənin buna daha çoх şansının olduğunu müşahidə edirik. Ancaq siyasət həmişə sürprizlərlə dolu olur. Ona görə də proseslərin gələcəyini izləmək lazımdır. Şahin Məhəmmədoğlu olaylar