Maliyyə böhranı planeti III dünya savaşını sürükləyir Keçən həftə maliyyə birjalarında səhmlər dəyərlərini 1 trilyon dollar itirib Maliyyə böhranı dünyanı silkələməkdə davam edir. Bazar günü Avropa Birliyinin avrodan istifadə edən 15 ölkəsinin dövlət və hökumət başçıları Parisdə Yelisey sarayında bir araya gəlib. Birliyin fəaliyyətdə olan sədri Fransanın prezidenti Nikolas Sarkozinin rəhbərliyi ilə keçən sammitə Avropa Komissiyasının sədri Jose Manuel Barroso və Avropa Mərkəzi Bankının sədri Jean-Klaude Trikhet de qatılıb. Ramiz Mikayıloğlu Zirvə görüşündən sonra keçirilən mətbuat konfransında Fransa prezidenti bildirib ki, bu ölkələrin hər biri ayrı-ayrılıqda bank sistemindəki böhranın aradan qaldırılması üçün addımlar atacaqlar. Ancaq toplantıda ümumi strategiya müəyyənləşib. Avrodan istifadə edən ölkələr kredit çatışmazlığından əziyyət çəkən bankların maliyyə durumunu müvəqqəti olaraq dövlət zəmanəti altına alacaqlar. Avropa Mərkəzi Bankının sədri düşünür ki, qlobal maliyyə böhranının aradan qaldırılması üçün daha çox iş görülməlidir. Avrodan istifadə edən ölkələrin qərarını müsbət qarşılayan Jean-Klaude Trikhet banklara inamın qaytarılması yönündə bu ölkələrin birlikdə hərəkət etməsinin çox önəmli olduğunu vurğulayıb. Zirvə toplantısından sonra yayılan sənəddə yazılır ki, bu dövlətlər ölkələrindəki banklara 2009-cu ilin sonunadək yardım göstərəcəklər. Avrodan istifadə edən ölkələr bankların səhmlərinin alışında iştirak edəcək, 5 il onları dövlət zəmanəti altına alacaqlar. Nəzərə çatdıraq ki, oktyabrın 15-də Avropa Birliyinin bütün üzvlərinin qatıldığı zirvə görüşü keçiriləcək. Məhz bu toplantıya qədər avrodan istifadə edən ölkələr bankları qurtarmaq üçün nə qədər maliyyə ayıracaqlarına qərar verəcəklər. Funt-sterlinqdən istifadə edən İngiltərədə isə hökumət ölkənin 4 ən böyük bankını qurtarmaq üçün plan hazırlayıb. "The Sunday Times"in xəbərinə görə, 4 banka- NBOS, Royal Bank of Skotland, Lloyds TSB ve "Barklays" üçün 35 milyard funt-sterlinq (60,5 milyard dollar-red.) həcmində bir plan hazırlanıb. Xilas planı hökuməti NBOS ve Royal Bank of Skotlandın ən böyük səhmdarına çevirəcək. ABŞ prezidenti Corc Buş isə sürpriz bir şəkildə Dünya Bankının illik toplantısına qatılaraq sədrlik edib. O, qlobal maliyyə böhranının aradan qaldırılması üçün ölkələr arasında işbirliyinin şərt olduğunu vurğulayıb. Corc Buşun "dost ölkə" adlandıraraq salamlaşdığı Türkiyənin dövlət naziri Mehmet Şimşək atılan addımlara baxmayaraq keçən həftə dünya birjalarında səhmlərin 1 trilyon dollar dəyərlərini itirdiklərini xatırladıb. O, bəyanat və qərarların artıq praktikada icrasına keçilməsini zəruri sayıb. ABŞ maliyyə naziri Henry Paulson hər ölkənin öz banklarını qoruması və xaricə açılmanı məhdudlaşdırması siyasətinin dünyanı əhatə edən maliyyə böhranına qarşı çözüm olmadığını söyləyib: "Biz ABŞ-da böhranın təsirlərini azaltmaq üçün bir çox fövqəladə tədbirlər görərkən mal, xidmət və sərmayə axınını məhdudlaşdıracaq siyasətin yürüdülməsini nəzərdə tutmuruq. Çünki bu kimi tədbirlər böhranın uzanması riskini artırır. İçə qapanma əvəzinə ölkələr birgə çalışmalıdırlar". Dünya Bankının prezidenti Robert Zoellik çıxışında qida və enerji çatışmazlığından əziyyət çəkən, çətin durumda olan 28 ölkəyə inkişaf etmiş ölkələrdən önəmli bir yardım gəlməsini zatən gözləmədiklərini dilə gətirib: "Yoxsullar üçün bu maliyyə böhranının təsirləri ömür boyu sürə bilər". "Vaşinqton Post" nüfuzlu Massakhusetts Teknologiya İnstitutunun (MİT) müəllimlərindən professor Simon Johnson və mərkəzi İngiltərədə olan "Təsirli Müdaxilə" adlı qurumun rəhbəri Peter Boonenin birgə qələmə aldığı "Növbəti dünya savaşı maliyyə savaşı ola bilər" başlıqlı məqalə yayımlayıb. "Vaşinqton Post" bundan sonra borc ödənilməsi sahəsindəki problemin və kredit sahəsindəki panikanın müşahidə olunacağını, belə risklərlə üzləşəcək ölkələr arasında Türkiyənin də olduğunu qeyd edib. Müəlliflər İslandiyadakı böhranın nəticələrinin daha ciddi olacağı qənaətindədirlər. İslandiya hökuməti yerli sakinlərin banklardakı maliyyələrini qorumağa vəd verib, ancaq xaricilərin banklardakı pullarına heç bir qarantiya verməyib. Buna görə də İngiltərənin baş naziri Qordon Broun İslandiyanı məhkəməyə vermək qərarına gəlib: "Yaranan disbalans sərmayə axınının on illərlə aşağı səviyyədə qalmasına, siyasətə və beynəlxalq sülhə təsir edəcək. İslandiyanın çökməsindən sonra hər halda daha böyük borcları olan ölkələrə borc verənlər riskləri azaltma yolunu axtarırlar. Riskli ölkələr arasında Şərqi Avropa ölkələrinin çoxu, Türkiyə və Latın Amerikasının bəzi ölkələri yer alır. Rusiyanın çətinlik çəkməsi ödəmə qabiliyyəti olan ölkələrin də yüksək risk ehtimalı daşıya biləcəyini göstərdi". Müəlliflərə görə, bundan sonra dünya ölkələri koordinasiyalı siyasət yürütməsələr, o halda "maliyyə savaşı riski" yaranacaq: "Dünyadakı maliyyə gücləri hamısı birlikdə bankların sərmayə quruluşunun yenidən qaydaya salınmasını nəzərdə tutan beynəlxalq planlarını açıqlamalıdırlar. İkincisi, bütün əmanətlər qarantiya edilməlidir. Üçüncüsü, faizlər böyük ölçüdə aşağıya salınmalıdır. Dördüncüsü, bütün sənayeləşmiş ölkələr beynəlxalq miqyasda tələbin aşağı düşməsi tendensiyasının qarşısını almaq üçün maliyyə imkanlarını genişləndirməlidirlər. Beşincisi, ipoteka kreditləri almış ev sahiblərinə yönəlik dəstək proqramları həyata keçirilməlidir". Avropa, Orta Şərq və Afrika Bölgəsi Qlobal Mülkiyyət Qurumunun direktoru Gary Dugan fond birjalarında keçən həftə yaşananları bütün mənasıyla "bir qlobal fəlakət" adlandırıb. O, ABŞ-ın öz maliyyə sistemini xilas etmək əməliyyatının həddinin 5 trilyon dollara çata biləcəyini proqnozlaşdırır. Daha çox kontrollu bir kapitalizmə keçildiyinə diqqət çəkən Gray Dugana görə, kapilast tərzli tədbirlər daha çox hökumətin nəzarətində və bəzi sosialist tərzli tədbirlərlə birlikdə həyata keçiriləcək. Banklar daha kontrollu kredit verəcəklər. Türkiyənin "Star" qəzeti də maraqlı bir məlumat yayıb. Dünyanı silkələyən maliyyə böhranı İngiltərə kraliçası Elizabetin illərdir ki, paltarlarını hazırlayan tanınmış modelyer Hardy Amiesi də ziyana salıb. Kraliçanın paltarlarını indi kimin tikəcəyi hələlik bilinmir...