"İstənilən təklif ilk növbədə Azərbaycanın milli maraqlarına cavab verməlidir" "Münaqişənin həllinin hansı tərəfdən gəlməsinin Azərbaycan üçün bir o qədər də əhəmiyyəti yoxdur" Dağlıq Qarabağ münaqişisinin tənzimlənməsi yönündə ABŞ və Rusiyanın aktivliyinin artdığı müşahidə olunur. ABŞ-ın dövlət rəsmiləri müxtəlif səviyyələrdə münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində tənzimlənməsinin zəruriliyi yönündə bəyanatlar verir, Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bir-iki məsələnin razılaşdırılmamış qaldığını, Laçın məsələsinə diqqət yönəldiyini söyləyir. Keçən həftə Bişkekdə Moskva Azərbaycan və Ermənistanın xarici siyasət idarələrinin rəhbərlərini də bir araya gətirib. Bəs proseslərin gələcək inkişafı nələr vəd edir? Azərbaycanın Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı (AŞ PA) nümayəndə heyətinin üzvü Aydın Mirzəzadə deyir ki, Cənubi Osetiya hadisələrindən sonra dondurulmuş münaqişələr məsələsinə tamamilə yeni bir baxış yaranıb. Rəvan Məmmədli Birincisi, dünya ərazi bütövlüyü prinsipinin vacibliyini daha dərindən dərk edir. Avropa daha çox bu prinsipin öncüllüyünü qabağa çəkməyə başlayıb. AŞ PA-dakı nümayəndə heyətimizin üzvünə görə, bəlkə də Cənubi Osetiya məsələsi Kosova məsələsindən əvvəl baş versəydi, heç sonuncunun müstəqilliyi məsələsinə Avropa bu qədər təkid etməzdi. Eyni zamanda Rusiyada bu məsələdən sanki başqa bir dövlət kimi çıxıb. O bir tərəfdən dünyada özünün superdövlət iddiasını dhha qəti şəkildə ortaya qoymağa başlayıb, digər tərəfdən, özünün çoxmillətli dövlət olduğunu nəzərə alaraq, Cənubi Osetiyanı çıxandan sonra, artıq yenə də ərazi bütövlüyü məsələsinə diqqət yetirməyə başlayıb. "Dondurulmuş münaqişələr" məsələsində isə təbii ki, Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğalı məsələsi daha öndə dururdu və durur. Əgər digər regionlarda söhbət separatçı rejimlərdən gedirsə, Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsi artıq göz qabağında olan bir faktdır. Bu, beynəlxalq sənədlərdə də öz əksini tapmış bir məsələdir. Odur ki, bu problemin ğəlli son dövrlər əvvəlkinə nisbətən daha çox aktuallaşıb. Artıq həm ABŞ başda olmaqla Qərb, həm də Rusiya Qarabağ münaqişəsinin həllinə öz töhfəsini verməyə çalışır: "Sanki bu supergüclər arasında bir yarış gedir ki, kim bu problemin həllinə daha çox öz töhfəsini verə bilər və verəcək. Bəlkə də onlar bundan daha çox problemin həllinin məhz həmin dairələrlə bağlanılmasını arzulayırlar". Aydın Mirzəzadə hesab edir ki, Qarabağ münaqişəsinin həllinin hansı tərəfdən gəlməsinin Azərbaycan üçün bir o qədər də əhəmiyyəti yoxdur. Təki Azərbaycanın maraqları öz əksini tam tapmış olsun. Əgər bunu da həm ABŞ, həm Rusiya istəyirsə, bu, ümumi işə böyük bir kömək deməkdir: "Bununla yanaşı, Rusiyanın bu məsələdə vasitəçilik fəaliyyəti çox güclənib. Prezidentlərimizin görüşləri, xarici işlər nazirlərimizin qarşılıqlı səfərləri, danışıqları, bu məsələyə dair vaxtaşırı Rusiya rəsmilərinin bəyanatlar səsləndirməsi, bütün bunlar hamısı Qarabağ probleminin həlli üzərində ciddi işlənildiyini göstərir. Eyni zamanda, danışıqlar prosesi gizli getdiyinə görə söhbətin hansı modeldən getməsindən və daha hansı yeni təkliflərin olmasından, şübhəsiz ki, ictimaiyyətin xəbəri yoxdur. Ancaq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsində prinsipial mövqeyini nəzərə alsaq, Qarabağ probleminin istənilən halda məhz bu prinsip əsasında həll olunacağı açıq-aydın görünür". Aydın Mirzəzavdəyə görə, Cənubi Osetiya məsələsində Azərbaycanın çox təmkinli siyasəti, düşünülmüş addımlar atması, həm Rusiya, həm Gürcüstanı dost adlandıraraq, onların da ölkəmizlə dost olmasını arzulaması Qarabağ probleminin həllinə öz müsbət töhfəsini verir. Həm Qərb, həm də Rusiya ölkəmizi Azərbaycanın timsalında bu regionda lider dövlət, dünya dəyərlərinin qorunduğu bir ölkə görürlər. Ona görə də bu ölkənin mövcudluğunda, onun ərazi bütövlüyünün təmin olunmasında, tanınmasında öz maraqlarını ortaya qoyurlar: "Hər halda, seçkilərdən sonra danışıqlar prosesi intensivləşəcək. Bəlkə də yaxın zamanlarda danışıqların ilkin nəticələri barəsində xəbərlərin olacağı gözləniləndir". Bəs Qarabağ problemi ABŞ başqa olmaqla Qərbin, yoxsa Rusiyanın ssenarisi əsasında çözümünü tapa bilər? Hansı variant daha realdır? AŞ PA-dakı nümayəndə heyətimizin üzvü hesab edir ki, Qarabağ münaqişəsinin həlli hər iki ssenarinin də sintezi nəticəsində mümkün olacaq. Bu gün Dağlıq Qarabağ məsələsi artıq çoxdan iki dövlət arasında münasibətdən, problemdən çıxaraq, beynəlxalq problemə çevrilib. Məsələnin həllində maraqlar çox və böyükdür. Kiminsə burada iqtisadi maraqları, kiminsə siyasi maraqları var, kimsə sadəcə öz siyasi nüfuzunu daha yüksək şəkildə göstərməyə çalışır: "Bu baxımdan Dağlıq Qarabağ problemi ilk növbədə həm Qərbin, həm də Rusiyanın təkliflərinin bir ortaq məxrəcə gətirilməsi ilə öz çəzümünü tapacaq. İstənilən təklif ilk növbədə Azərbaycanın milli maraqlarına cavab verməlidir. Və bu sintez olunmuş bir variantla Azərbaycanın maraqları üst-üstə gəldikdən sonra artıq problemin tam həllindən danışmaq olar. Zamana gəlincə, hələlik bu yöndə tələsik optimist fikirlər söyləmək istəməzdim. Amma hər halda, bu problem ətrafında danışıqlar prosesinin intensivləşməsi dünyanın bu münaqişəni tezliklə həll etmək istəyindən xəbər verir. Bununla belə, bu məsələ yönümündə irəliləyişlər 2009-cu ildə, yoxsa bir qədər də tez olacaq, bunu artıq danışıqların gedişatı göstərəcək". xalqcebhesi