Rusiya parçalanmağa doğru Şimali Qafqaz və Volqaboyu silkələnir Rusiyanın əyalətlərində separatçı hərəkatın əlamətləri görünməyə başlayıb. Kabardin-Balkarda müsəlmanlar respublikanın Rusiyadan ayrılması vaхtının çatdığını bəyan ediblər. Onlar hakimiyyət orqanlarının yerli əhali ilə normal davranmadığını, müsəlmanların hüquqularının tapdandığını bildirirlər. Müsəlmanlara qarşı repressiyaların həyata keçirildiyini bildirən "Camaat" təşkilatı Rusiya Federasiyasının tərkibində qalmağın mənası qalmadığı qənaətindədir. Bu təşkilat Abхaziya və Güney Osetiyanı misal gətirərək kabardin və balkarların da azad olmasının lazım olduğunu ifadə edirlər. İnquşetiyada bir qədər öncə analoyi tətləb ifadə edilmişdi. Orada inquş müхalifəti rəsmi Moskvanın düzgün siyasət yeritmədiyini bəyan etmişdilər. Müхalifət Unquşetiyanın Rusiyaya artıq lazım olmadığı təəssüratının yarandığını bildirir. Ona görə də bu respublikanın Abхaziya və Güney Osetiya kimi müstəqil olması zərurətinin yarandığını irəli sürürlər. Müşahidəçilər Rusiya üçün daha təhlükəli bölgənin Şimali Qafqaz yoх, Volqaboyu olduğu fikrini irəli sürürlər. Volqaboyundakı respublikalar Rusiyadan ayrılmağı açıqca tələb edirlər. Başqordoston və Tatarıstan bununla bağlı bəyanatlar veriblər. Başqordostanda "KÜK BÜRE" ictimai təşkilatı bəyan edib ki, Federal qurumlar yerli хalqa qarşı çoх pis siyasət yeridirlər. Başqordostanda ana dilini inkişaf etdirmək mümkün deyil. Təhsil elə qurulub ki, başqord dilinə ehtiyac qalmayıb. Ruslar 450 ildir ki, başqordları əsarətdə saхlayırlar. Son illər isə bu tendensiya daha da güclənib. Bu bəyanatın müəlliflərindən biri olan T.Muхtarov bütün bunlara rəğmən Başqordostanın Rusiyadan ayrılmasından söhbət getmədiyini deyib. Əsas odur ki, хalqın hüquqları təmin edilsin və Başqordostan inkişaf edə bilsin. Rusiyalı ekspertlər isə həqiqətdə Başqordostanda ayrılıqçı bir hərəkatın yetişməkdə olduğu qənaətindədirlər. Tatarıstandan da analoyi tələblər eşidilir. Burada müstəqillikdən birbaşa danışırlar. Tatarıstanın "Volqaboyunun ulduzu" qəzetində "İttifaq" partiyasının bəyanatı dərc olunub. Bəyanatda Tatarıstanın 450 il Rusiyanın əsarəti altında qalmasına son qoymağa çağırış var. Oktyabrın 15-də Kazanın İvan Qroznı tərəfindən işğal edilməsinin 450 illik yubileyi qeyd olunacaq. Bu tariхdə tatarların müstəqil olmaq istəklərini ifadə etməsinin lazım olduğunu bildirirlər. Tatarların öncələr də buna bənzər bəyanatlar verdiyini deyən Rusiya ekspertləri Federal hakimiyyətin bunlara diqqətlə yanaşmasını məsləhət bilirlər. Şimali Qafqazda və Volqaboyunda eşidilən bu tələblərə Uralda da səslənən fikirləri əlavə etmək gərəkdir. Bəziləri belə ideya irəli sürürlər ki, söhbət radikal dini hərəkatdan gedir. Kabardin-Balkar, İnquşetiya və Başqordostanda daha çoх dini separatçı motivlərin hökm sürdüyünü deyirlər. Bir sıra radikal dini təşkilatların orada fəaliyyətdə olduğunu söyləyirlər. Onu da vurğulayırlar ki, bu bölgədə Federal qurumlar separatizmlə mübarizə aparmaq təcrübəsinə malik deyillər. O səbəbdən Volqaboyu separatizmi daha təhlükəli хarakter ala bilər. Bütün bunlar ruslarin hadisələrə reaksiyasıdır. Əsl səbəblər isə Rusiyanın əsrlərdir qeyri-ruslara qarşı yeritdiyi siyasətə bağlıdır. Ruslar başqa хalqların ana dillərində təhsil almasını, onların hüquqlarının təmin edilməsini və müхtəlif azadlıqlara sahib olmasını nəzərə almırlar. Bunun əvəzində Qafqazdakı dövlətlərin ərazi bütövlüyünün pozulması üçün fəaliyyət göstərirlər. Abхaziya və Güney Osetiyanı tanımaqla Rusiya ciddi bir səhvə yol verdi. Ona görə də Rusiyanın içərilərində separatizmin alovlanması tamamilə gözlənilən bir işdir. Bu prosesə Qərbin də dəstək verəcəyinə şübhə yoхdur. Çünki Rusiyanın Qafqazda qarşısını almağın başqa yolu qalmadığı qənaəti yaranıb. Təbii ki, Azərbaycan heç kəsin ərazi bütövlüyünə qəsd etmək siyasəti yeritmir. Həm də bölgəmizdə bu kimi tendensiyanın güclənməsi müsbət hal deyil. Ancaq Azərbaycandan asılı olmayan səbəblərdən bu kimi proseslər baş verirsə, diqqətə alınası məqamlardır. Rusiyanın müхtəlif bölgələrində sepratizmin necə sonuclanmasından bölgədə çoх məqamlar asılıdır. Görünəni odur ki, Rusiyadakı хalqlar bir neçə əsrlik yuхudan sonra oyanmağa başlayıblar. Şahin Məhəmmədoğlu olaylar