Natiq Pənahlı [email protected]/* */ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin son prinsipi nədir? Son günlər Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında aparılan müzakirələr və verilən bəyanatlar bir qədər də intensivləşib. Cəmiyyət sanki yeni bir xəbərə, bəlkə də, tamamilə sürpriz bir açıqlamaya hazırlaşdırılır. Xüsusilə də, Gürcüstan və Rusiya arasında baş verən son olaylardan sonra Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin zəruriliyi daha da aktuallaşıb. Hər halda bu zərurilikdən irəli gəlir ki, maraqlı tərəflər bu barədə intensiv şəkildə bəyanatlar səsləndirməkdədirlər. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov “Rossiyskaya qazeta”ya verdiyi müsahibədə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı bəzi “rəqəmlər” açıqlayıb: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı razılaşdırılmamış 2-3 məsələ qalıb ki, onların da Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinin növbəti görüşlərində razılaşdırılması gözlənilir. Öncə söhbət Laçın dəhlizindən gedir. Rusiya bir vasitəçi kimi hesab edir ki, münaqişənin həlli tam realdır”. Rus diplomatın açıqladığı “rəqəmlər” razılaşdırılmamış məsələlərin sayı ilə bağlıdır. Ancaq bu faktların inandırıcılığı ciddi şübhə doğurur. Xatırladım ki, təxminən iki il əvvəl - 2006-cı ilin dekabrında Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov münaqişənin cəmi bir prinsipinin razılaşdırılmadığını demişdi: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı razılaşdırılmamış cəmi bir prinsip qalıb, bir vaxtlar müzakirə olunan 8-9 prinsipin böyük əksəriyyəti artıq razılaşdırılıb”. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2006-cı ilin noyabr ayının 29-da MDB dövlət başçılarının zirvə toplantısından (bu toplantı çərçivəsində İlham Əliyev Ermənistanın o vaxtkı prezidenti Robert Koçaryanla növbəti görüşünü keçirmişdi) qayıdarkən təyyarədə AzTV-yə müsahibə vermişdi. Müsahibədə dövlət başçısı nisbətən aydın ifadələrdən istifadə etmişdi: “Artıq üç ilə yaxındır ki, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair danışıqlar “Praqa prosesi” çərçivəsində aparılır... Bu müddət ərzində müəyyən mərhələlərdən keçmişik. Artıq danışıqların son mərhələsinə yaxınlaşırıq. Çünki üç ilə yaxın müddətdə aparılan danışıqlarda bütün məsələlər müzakirə olunub, tərəflərin mövqeləri tam formalaşıb. Artıq biz elə mərhələdəyik ki, danışıqların gələcəyi bizim addımlarımızdan asılıdır”. Daha sonra ermənistanlı həmkarı ilə son görüşə toxunan İlham Əliyev: “Danışıqlar bütövlükdə konstruktiv şəkildə aparıldı, mübahisəli məsələlər müzakirə edildi. Son vaxtlar biz bir sıra məsələlərin həllinə nail olmuşuq, əvvəllər razılaşdırılmamış məsələlər artıq razılaşdırılıb. Amma elə prinsipial məsələlər var ki, bunların ətrafında hələ ki fikir ayrılığı var”, - deyib. Bu xatırlatmaları təsadüfi etmədim. Maraqlıdır, razılaşdırılmamış məsələlərin sayı birdən 2-3-ə necə düşür? Koçaryanın razı olduğu prinsiplərə bilavasitə onun diktəsi ilə hərəkət edən Sarkisyan qarşı çıxır? Heç inandırıcı görünmür. Bəs niyə Sergey Lavrov “2-3 məsələ”dən danışır? Hər halda, Lavrov hansısa “rəqəmi” açıqlamaqla, bəyanatını gücləndirmək niyyəti güdüb. Digər tərəfdən, ola bilsin ki, Rusiya Cənubi Qafqazdakı son olaylarda tutduğu mövqeyə görə üzərinə çəkdiyi beynəlxalq qınaqları, müəyyən qədər də olsa, yayındırmağa çalışsın və münaqişələrin “ədalətli” həllində maraqlı tərəf olduğunu nümayiş etdirməyə cəhd göstərsin. Ancaq bu, baş tutan sevda deyil. Artıq Rusiyanın qeyri-səmimiliyi siyasətdə bir markadır. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı o qədər yerli-yersiz bəyanatlar verilib ki, artıq bu bəyanatlar insanları əvvəlki qədər maraqlandırmır. İnsanları maraqlandıran yeganə məsələ budur: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nə vaxt həll olunacaq və bu həll prinsipi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü əhatə edəcəkmi?zaman