NABUKKO ətrafında sükut yaranıb? Zəfər Quliyev: "Əksinə, indi bu layihə ilə bağlı pərdə arxasında daha ciddi siyasi müzakirələr gedir" Rusiya-Gürcüstan qarşıdurması dünyanın geosiyasi mənzərəsində xeyli dəyişikliklər etdi. Qərbin Moskvaya təzyiqləri nəticəsində Cənubi Qafqazda yenidən münaqişələrin alovlanmasının qarşısı alınsa da, vəziyyətin mürəkkəbləşməsi bir sıra layihələrin gələcək taleyini sual altında qoyub. Bu, əsasən də NABUKKO və Transxəzər neft-qaz layihələri ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, Cənubi Qafqazda baş verən son hadisələrə qədər NABUKKO layihəsi ətrafında aktiv müzakirələr getsə də, son vaxtlar bu kəmərlə bağlı məsələlər bir qədər gündəmdən çıxmış kimi görünür ki, siyasi ekspertlər də bunu müxtəlif versiyalarla izah edirlər. Bəzi versiyalarda NABUKKO ətrafında sükutun yaranmasının əsas səbəbi Rusiya-Gürcüstan qarşıdurması ilə bağlı Cənubi Qafqazda təhlükəsizliklə bağlı risklərin yaranması göstərilsə də, başqa versiyalarda bu, daha çox dünyada yaranmış maliyyə böhranı və digər bu kimi problemlərlə izah edilir. Siyasi ekspertlər isə NABUKKO ətrafında qeyri-müəyyənliyin yaranmasının başlıca səbəbinin bu layihə ilə bağlı təşəbbüsçü ölkələrin siyasi qərar qəbul etməməsi olduğunu deyirlər. Politoloq Zəfər Quliyev isə baş verən hadisələrin Qərbin NABUKKO layihəsinə marağını azaltması barədə fikirləri bölüşmür. Onun sözlərinə görə, əksinə, Gürcüstanda baş verən hadisələrdən sonra Avropa ölkələri alternativ enerji layihələrinin reallaşdırılması məsələsini daha aktual şəkildə gündəmə gətiriblər. "Gürcüstanda baş verən hadisələr göstərdi ki, Rusiya istənilən an Avropaya qarşı enerji şantajını işə sala bilər" - deyən politoloq hesab edir ki, NABUKKO layihəsi ilə bağlı məsələlər gündəmdən çıxmayıb. "Əksinə, indi bu layihə ilə bağlı pərdə arxasında daha ciddi siyasi müzakirələr gedir"- deyən politoloqa görə, NABUKKO layihəsinin reallaşması təkcə texniki məsələlərdən asılı deyil. "Burada bu layihənin reallaşması üçün siyasi şərait yaradılmalıdır. Eyni zamanda NABUKKO-nun hansı marşrutda olması da əsas məsələlər sırasındadır. Doğrudur, hazırda yenə də Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Avropa marşrutu əsas variant kimi qalır. Bununla belə ortaya digər marşrutlarla bağlı da variantlar çıxıb. Ona görə də bu variantlardan hansı birinin seçilməsi barədə qərar vermədən əvvəl həmin ölkələrlə siyasi danışıqlar aparılmalı və razılıq əldə edilməlidir"- deyən Zəfər Quliyev NABUKKO-nun başqa bir probleminin bu kəmərlə daşınacaq qazın mənbəyi ilə bağlı olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, NABUKKO kəməri ilə Türkmənistan və Azərbaycan qazının daşınması nəzərdə tutulsa da, həmin ölkələrlə bu barədə rəsmi razılığa gəlinməyib. Zəfər Quliyev onu da bildirib ki, Türkmənistan qazının alınması reallaşmadığı təqdirdə NABUKKO üçün əsas mənbə kimi İran qazı da seçilə bilər. Rusiyanın NABUKKO-nun reallaşmasına mane olmaq üçün bütün səylərini səfərbər etdiyini bildirən Zəfər Quliyev prezident Dmitri Medvedyevin Azərbaycana və Türkmənistana səfərlərinin də kökündə bu layihə ilə bağlı məsələnin durduğunu istisna etməyib. Bununla belə Zəfər Quliyev Avropa ölkələrinin bu layihəni həyata keçirməkdə israrlı göründüklərini düşünür. Onun fikrincə, təşəbbüsçü və iştirakçı ölkələr arasında siyasi razılaşma əldə edildikdən sonra NABUKKO-nun bir kəmər, yaxud bir neçə kəmərlərdən ibarət olması da aydınlaşacaq. Zəfər Quliyev onu da əlavə edib ki, Rusiyanın Xəzərin hüquqi statusu müəyyənləşmədən sualtı boru kəmərinin çəkilməsinin mümkün olmadığı kimi məsələləri ortaya atmasının məqsədi də bəllidir. "O vaxt BTC ilə bağlı məsələlər gündəmə gələrkən də Rusiya tərəfi bu layihənin iqtisadi baxımdan səmərəsiz, ekoloji baxımdan isə ziyanlı olduğu barədə məsələləri ortaya atmışdı. Amma BTC-nin iştirakçıları əvvəlcə bu layihə ilə bağlı siyasi qərar qəbul etdilər, sonra isə bu layihəni həyata keçirdilər və kəmər hazırda da işləyir. Bu baxımdan da mən inanmıram ki, NABUKKO layihəsinin reallaşmasının marağında olan ölkələr Rusiyanın bu bəhanələrinə və etirazlarına əhəmiyyət versinlər". Vüsalə Rafiqqızı sherg