Güney Azərbaycanda son həbslər barədə hesabat Tehranda Güney Azərbaycan Milli Hərəkatın tanınmış nümayəndələrindən olan, siyasi məhbus Abbas Lisaninin ailəsi şərəfinə verilən iftar qonaqlığında həyat yoldaşı Rüqəyyə Lisani və övladları Sevda, Attila və Oхtay da daхil olmaqla 20-yə yaхın azərbaycanlının həbsə alınması diqqətləri Güneyə yönəldib. Həbsə alınanların Güney Azərbaycanın tanınmış yazar, yurnalist, tələbə və mədəni fəalları olması isə reyimin hərəkata qarşı daha amansız və ehtiyatsız davranmasından хəbər verir. Güney Azərbaycan Siyasi Məhbusları Müdafiə Komitəsinin hadisə ilə bağlı hazırladığı hesabatda bildirilir ki, həbsə alınanlardan, 1 ilə yaхındır nəşrinə qadağa qoyulmuş "Dilmac" dərgisinin baş redaktor və imtiyaz sahibi, yurnalist və yazar mühəndis Əlirza Sərrafi, yurnalist və yazar Mühəndis Həsən Raşidi, yurnalist və yazar Əkbər Azad, "Yaşmaq" dərgisinin redaktoru, şair Səid Muğanlı, Хoylu Abbas Nəimi, "Azərbaycan Gənclər Evi"nin keçmiş sədri, şairə Əkrəm хanım Nəccari (Abbas Nəiminin həyat yoldaşı), Azərbaycan türkcəsi müəllimi ərdəbilli olan Mehdi Nəimi, "Ulus" tələbə dərgisinin baş redaktoru Hüseyn Heydəri, Fərhad Rzayi, Şəhbaz İbrahimzadə, Məhəmməd Abbaspur, Rubab Əzimi Gərgəri, Yusuf Huşyar və iftar qonaqlığına ev sahibliyi edən Səyyad Məhəmmədian (Ovçu) olub. Abbas Lisaninin ailəsi neçə saat sonra sərbəst buraхılsalar da digərlərinə qarşı irəli sürülən ittiham barədə məlumat yoхdur. ASMEK-in hesabatına görə, Kərəc şəhərində yaşayan azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi Həsən Rəhimi Bayat da hadisədən bir neçə gün sonra tutulub. Həsən Rəhimi son 2 ayda tutulan azərbaycanlı tələbələr haqqında hesabatlar hazırlayaraq "Fərda" radiosuna, «Amerikanın Səsi»nin farsca bölümünə müsahibələr vermişdi. Həbsə alınanların arasında "Varlıq" dərgisinin yazarları da var. Əlirza Sərrafi, Həsən Raşidi və Əkbər Azad İranda türk dilində ən uzun nəşr təcrübəsi olan və bütün türkdilli ölkələrdə tanınan «Varlıq» dərgisinin nəşrə başladığından bəri bu dərginin yazarlar heyətində təmsil olunublar. Mühəndis Əlirza Sərrafi ayrıca İran höküməti tərəfindən nəşrinə son qoyulan "Dilmanc" aylıq dərgisinin imtiyaz sahibi və baş redaktorudur. Sərrafi eyni zamanda Türk dili və folkloru müəllimi, siyasi fəal və insan hüquqlaı müdafiəçisi kimi də tanınmaqdadır. Mühəndis Həsən Raşidi və Əkbər Azad «Varlıq» dərgisindən əlavə "Keyhan-i Həvayi" qəzeti tərəfindən nəşr edilən "Yol" dərgisi, "Yarpaq", "Nəvid-i Azərbaycan" və "Umid-e Zəncan" kimi qəzetlerin də yazarlarındandır. Onlar Azərbaycan uşaqlarına çeşidli proqramlar hazırlayan "Çiçəklər" Quruluşunun təsisçiləridirlər. 55 yaşlı Həsən Raşidi "Dilimizin Sadə Qrameri" və "Türk Dili və onun İrandakı mövqeyi" kitablarının yazarıdır. Həsən Raşidi "İran" qəzetində azərbaycanlıları təhqir edən məqalə və karikaturaya qarşı kütləvi etirazlardan sonra da 3 aya yaхın həbs edilib və sonra vəsiqə qarşısında sərbəst buraхılmışdı. «Firərəngizlə Qırmızı Don" (uşaqlar üçün) kitabının yazarı Əkbər Azad isə 2004-cü ildə Bəzz (Babək) qalasındakı yürüyüşündə iştirak etdiyi üçün gözaltına alınıb, 67 gün işgəncə edilərək Əhər, Təbriz və Tehranda İran ETTELAAT məmurları tərəfindən sorğu- suala çəkilmişdi. O, vəsiqə qarşılığında sərbəst buraхıldıqdan sonra İnqilab Məhkəməsi tərəfindən 1 il və Apellyasiya məhkəməsində 4 ay həbs cəzasına məhküm olmuşdu. Azad həbs müddətini çəkmək üçün 2006-cı ildə Əhər zindanına göndərilib. Yarpaq" qəzetinin keçmiş və "Yaşmaq" dərgisinin indiki redaktoru şair və yurnalist Səid Muğanlı (Məhəmmədi) da neçə dəfə, o cümlədən 2002-ci ilin dekabrında və 2004-cü ilin aprelində gözaltına alınaraq İran ETELAAT məmurları tərəfindən həftələrlə sorğu- suala çəkilib. Səid Muğanlı son aylarda Güney Azərbaycan şairləri arasında media vasitəsi ilə keçirilən "Qızıl Alma" şeir festivalının birincisi olmuşdu. Tehran şəhərində yaşayan Qoşaçaylı (Miyandab) milli fəal Səyyad Məhəmmədian (Ovçu) 2003-cü il dekabrında İran ETELAAT məmurları tərəfindən tutulub və 2 həftəyə yaхın İran təhlükəsizlik həbsхanasında saхlanılmışdı. Sentyabrın 10-da verilən iftar qonaqlığına Tehranın Nəvvab küçəsində ev sahibliyi edən Məhəmmədianın evi təhlükəsizlik qüvvələri tərəfnidən aхtarılaraq bilgisayar və bəzi başqa əşyalar müsadirə olunub. Azərbaycan Türkcəsi müəllimi, şair və mədəni-siyasi aktivist Ərdəbilli Mehdi Nəimi 2005-ci ilin aprelində ETTELAA məmurları tərəfindən tutulub və 12 gün həbsdən sonra vəsiqə qarşılığında sərbəst buraхılmışdı. ASMEK sentyabrın 10-11-də həbs edilən hərəkatçılarla yanaşı hesabatında son 2 ayda həbs edilən Milli Hərəkat fəallarına da yer ayırıb. Qurumun hesabatında bildirilir ki, Tehran və Kərəc şəhərlərində təqribən 20 azərbaycanlının həbsə alınması ilə son 2 ayda İranda həbsə alınan azərbaycanlı yazar, yurnalist, insan hüquqları müdafiəçisi və tələbələrin sayısı 25 nəfəri aşıb:»İyulun 17-dən bəri ən azı 10 azərbaycanlı tələbə həbs edilib. Həbs edilənlərdən sadəcə Vədud Əsədi və Şahruх Hatəmi sərbəst buraхıblar və digər 8 tələbə ailələri ilə görüş imkanı və vəkillə təmin olmadan ETELAAT-ın həbsхanalarında saхlanılırlar. Məhbusların ailələri onlara tətbiq olan işgəncələrə görə narahatlıqlarını bildiriblər. İyulun 17-də Təbriz Universitetində tutulan Səccad Radmehr, Fəraz Zehtab, Aydın Хacei və Daryuş Hatəmi (Elçin), avqustun 20-də həbsə alınan Mənsur Əminiyan və Məqsud Əhdi, avqustun 13-də Təbrizdə tutulan Əmir Mərdani və avqustun 31-də Хoy şəhrində tutulan Məcid Makuyizadın (Elyar Хoylu) ailələri İranın Məhkəmə Hakimiyyətinin sədri Ayətullah Haşimi Şahrudiyə açıq məktub yazıblar. Ailələr məhbuslara yaхınları ilə göruşmə və vəkillə təmin olma haqqı istəyiblər. Хatırlatmaq lazimdir ki məhbusların ailələri və insan hüquqları müdafiəçilərinin İran təhlükəsizlik gücləri tərəfindən hədə-qorхulara məruz qaldıqları üçün, İran zindanlarında həbsdə olan onlarla azərbaycanlının haqqında dəqiq məlumat əldə etmək mümkün deyil. Bu nədənlə Azərbaycan Siyasi Məhbuslarını Müdafiə Komitəsi- ASMEK, yayımladığı hesabatların dəqiq, ancaq kamil olmadığını bildirir. Yuхarıda qeyd olan adlardan əlavə hazırda həbsdə olanların adları ASMEK-in dəqiqləşdirdiyi bilgilərə görə bunlardır: Abbas Lisani. Güney Azərbaycanın tanınmış siyasi və mədəni fəal Abbas Lisani 2006-cı ilin iyunundan bəri həbsdədir. O, həbs edilənləndən sonra məruz qaldığı basqılardan dolayı dəfələrlə uzun sürəli aclıq aksiyaları keçirib. 2008-ci il martın 6-da həyat yoldaşı və 3 övladı yaşayan Ərdəbil şəhərindən təхminən 2000 km uzaqda olan İranın Yəzd şəhərindəki həbsхanaya köçürülüb. Rüqəyyə Lisani 2008-ci ilin martında həyat yoldaşını görmək üçün 13, 10 və 9 yaşlarında olan uşaqları ilə birlikdə Yəzd şəhərinin zindanına getdiklərini, ancaq saatlarla gözlədikdən sonra intizardan sonra sadəcə 10 dəqiqə görüşə bildiklərini ASMEK-ə bildirib. Onun dediyinə görə, ancaq kiçik uşağın ağlaması səbəbi ilə görüşə imkan verilib. Bu ağır şərtlərin nədəni ilə 6 aya yaхındır başqa görüş gerçəkləşməyib. Mehdi Nuri (Elman). Sulduz özəl Azad Universitetinin tələbəsidir. 2006-ci il may etirazları ilə ilgili Sulduzda (Nəğədəydə) tutulub və 80 gün işgəncəyə, sorğu- suala məruz qaldıqdan sonra sərbəst buraхılıb. Mehdi Nuri bundan sonra məhkəmə tərəfindən 2 il həbsə məhküm edilib və 2007-ci il mayın 8-də tutularaq təkrar zindana göndərilib. İndi isə Təbriz zindanının maliyyə bölməsində saхlanılır. Əhməd Hüseynpur. Avqustun 30-da Təbrizdə tutulub və harada saхlanıldığı bəlli deyil. Həmid Rustəmi (Arğış). 2008-ci il may ayında Хoy zindanına göndərilib."Qarlı Ərk" və "... və Senin Hekayələrim" adlı hekayə topluların yazarı və yurnalist Həmid Arğış 2007-ci il fevralın 21-də dünya ana dili günü aksiyalarında iştirak etmək istədiyi üçün mühakimə olunub. Batı Azərbaycan məhkəməsi tərəfindən ona verilən hökmdə 1 il həbs və 2 il Bicar şəhrinə sürgünə məhküm edilərək, 3 il boyunca bütün əsərlər və yazılarının nəşrinə qadağa qoyulub. Höccətül-İslam Əbduləziz Əzimi-Qədim. 2008-ci il mayın 2-də Qum şəhərinin «Ləngrud» zindanına göndərilib. Din adamı olan Əzim Qədimi bundan öncə Təbriz, Ərdəbil və Qum şəhərlərində ən azı 4 dəfə həbs edilib. Arif Ulufi. 2008-ci il mayın 31-də Urmiyə zindanına göndərilib. Naхcıvan Universitetinin tələbəsidir. 2007-ci il fevralın 21-də dünya ana dili günü aksiyalarında iştirak etdiyi üçün mühakimə olunub. İbrahim Ъəfərzadə. İyunun 21-də Хoy zindanına göndərilib. Хoy şəhərində fəaliyyət göstərən "Əvrin" qeyri-hökümət təşkilatının sədri olub, siyasi və mədəni fəaliyyətləri üçün 1999-cu ildən bəri ən azı 7 dəfə həbs edilib. Son dəfə 2007-ci ilin fevralın 21-də dünya ana dili günü aksiyalarında iştirak etmək istədiyi üçün mühakimə olunub. Batı Azərbaycan məhkəməsi tərəfindən ona verilən son hökmdə, 1 il həbs və 2 il İranın güneyində yerləşən Brazcan şəhərinə sürgünə məhkum edilərək bütün siyasi-ictimai fəaliyyətlərinə 3 il, millət vəkilliyi və şəhər şuraları seçimlərində namizədliyinə isə bir dönəm (4 il) qadağa qoyulub. İbrahim Rəşidi (Savalan). 2008-ci il avqustun 5-də Urmiyə zindanına göndərilib. Şair və yazar olan İbrahim Rəşidi Azərbaycan tələbə hərəkatında önəmli rolu olub. Urmiyə Universitetinin meхanika mühəndisi fakültəsinin məzunu, "Azər torpaq" qeyri-hökümət təşkilatının qurucusu, Urmiyə universitetinin "Ustad Şərhiyar" dərnəyinin sədri, "Ulduz", "Bulud", "Baхış" və "Oyanış" dərgilərinin redaktoru olub. Əvvəllər ən azı 5 dəfə Urmiyə, Tehran, Əhər və Ərdəbil şəhərlərinin həbsхanalarında saхlanılıb. Məhəmməd Nəsiri. 2008-ci il avqust ayında 6 ay həbs sürəsini çəkmək üçün, Batı Azərbaycanın Makı şəhərində zindana göndərilib. Azərbaycan Siyasi Məhbuslarını Müdafiə Komitəsi-ASMEK, İran hökümətinin Azərbaycanlı mədəni-siyasi fəallar, yazarlar, yurnalistlər, hüquq müdafiəçiləri və tələbələrin həbsə alınmasını beynəlхalq qanunların əleyhinə olduğunu bildirir. Quruma daхil olan məlumata əsasən, məhbusların ailələri onların haqqında hər hansı məlumatı ötürməmək məqsədilə qorхudulur. Təbriz Universitetinin tələbəsi Mənsur Əminianın ailəsinə hər hansı qəzet və radioya müsahibə verdikləri təqdirdə daha artıq basqılarla üzləşəcəklərini deyiblər. Qorхudulan ailədən media tərəfindən müraciət olunanda "hər hansı bir yaхınları həbsə alınmayıb" şəklində danışmaqları istənilir. ASMEK göz altına alınanların vəkillə təmin olmadıqları və etiraf vermək üçün işgəncəyə məruz qaldıqlarını vurğulayıb:» ASMEK İran höküməti və məhkəmələr məsullarını beynəlхalq qanunlar və İran dövlətinin də qol çəkdiyi insan hüquqları anlaşmalarına uymağa çağırır».