Natiq Pənahlı [email protected]/* */ Qaynar Qafqaz Bir neçə aydır ki, dünya siyasəti Qafqaz ətrafında dövrə vurur. Rusiyanın Gürcüstan ərazisinə müdaxiləsi ilə başlanan proses ABŞ və Avropanın da işə qarışması ilə ciddi görkəm alıb. ABŞ və Avropanın Rusiyaya qarşı münasibətlərində indiyə qədər mövcud olan gizli qarşıdurma son hadisələr sayəsində açıq müstəviyə çıxdı. Rusiya açıq-aşkar həm ABŞ-a, həm də Avropaya meydan oxudu. Əslində isə Rusiya yalnız Qərbə deyil, BMT-nin qəbul etdiyi ən əsas prinsiplərdən sayılan ərazi bütövlüyünün toxunulmazlığını ayaq altına almaqla, bütün dünyaya qarşı çıxdı. Bununla da dünyada beynəlxalq hüquq anlayışına olan güvən ciddi şəkildə sarsıldı. Qısamüddətli Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra bölgədə diplomatik gediş-gəlişlər çoxaldı. Qafqazın siyasi önəmi qabardı və bu bölgədə söz sahibi olmaq üçün super güclər qollarını çırmaladı. Bu da təsadüfi deyil təbii ki. Xəzər hövzəsi və Orta Asiyanın enerji resurslarının Avropaya nəqli üçün ən sərfəli yol məhz Qafqazdan keçir. Çünki Orta Asiyanı Avropaya çıxaran ən qısa yolları şimaldan Rusiya Federasiyası, cənubdan isə İran qapamaqdadır. Əfqanıstan və Pakistan üzərindən dəniz yolu ilə Avropaya çıxış isə uzun olmaqla yanaşı, adıçəkilən ölkələrdə vəziyyətin qeyri-stabil olması baxımından əlverişli deyil. Vəziyyəti yaxşı analiz edən Rusiya bölgədə siyasi kartları əldən verməmək üçün regiondakı bütün ölkələri sıxışdırmağa çalışır. Qərb də enerji ilə bağlı Rusiya asılılığından xilas olmaq üçün “Nabukko” qaz layihəsini reallaşdırmağa cəhd edir. Son hadisələrlə bağlı bölgədə baş verən olaylara və bu regiona edilən səfərlərə diqqət yetirək. Birincisi, Rusiya Gürcüstanın ərazisini bombaladığı bir dövrdə Avropa liderləri Tbilisiyə səfər etdilər və Saakaşviliyə dəstək verdiklərini açıq şəkildə nümayiş etdirdilər. İkincisi, Rusiya ABŞ-ın və Avropanın münasibətini qulaq ardına vuraraq, Cənubi Osetiya və Abxaziyadakı qondarma rejimləri müstəqil qurum kimi tanıdı; Üçüncüsü, Avropa Birliyi sırf bu məsələ ilə bağlı növbədənkənar iclas keçirdi. Ancaq Rusiyadan asılılıq yenə öz sözünü dedi və bu qurum Rusiyaya qarşı ciddi sanksiyalar barədə qərar qəbul edə bilmədi. Dördüncüsü, Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan Qafqazda Əməkdaşlıq və Sabitlik Platformasının qurulması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Bu təşəbbüs çərçivəsində Rusiya, Azərbaycan və Gürcüstanın xarici işlər nazirləri Ankaraya dəvət edildilər, Ermənistanın xarici işlər naziri ilə Yerevanda görüşüldü. Beşincisi, Türkiyə Prezidenti Abdullah Gül Ermənistan-Türkiyə milli futbol komandalarının matçını izləməyi bəhanə edərək, Yerevana 3-4 saatlıq səfər etdi. Burada o, erməni həmkarı Serj Sarkisyanla başda Dağlıq Qarabağ münaqişəsi olmaqla, bir sıra məsələləri müzakirə etdi. Daha sonra isə Abdullah Gül Azərbaycanın da könlünü almaq üçün Bakıya gəldi. Altıncısı, ABŞ siyasətini müəyyənləşdirən əsas fiqur, bu ölkənin vitse-prezidenti Dik Çeyni Azərbaycan, Gürcüstan və Ukraynaya səfər etdi. ABŞ-ın bu ölkələrə açıq dəstəyini nümayiş etdirdi. Yeddincisi, Dik Çeyninin səfəri başa çatar-çatmaz Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedyev azərbaycanlı həmkarı İlham Əliyevə zəng etdi və rəsmi məlumata görə, telefon danışığında “bölgədəki son vəziyyət” müzakirə olundu. Səkkizincisi, telefon danışığı ilə kifayətlənməyən Dmitri Medvedyev Azərbaycan Prezidentini Rusiyaya dəvət etdi və bölgədəki son durum üz-üzə müzakirə olundu. Doqquzuncusu, NATO-nun önəmli bir toplantısı Gürcüstanda keçirildi və bu toplantı çərçivəsində NATO-Gürcüstan hərbi əməkdaşlıq komissiyası quruldu. Hadisələrin seyri onu göstərir ki, Qafqaza verilən önəm son dərəcə artıb. Belə bir vəziyyətdə Azərbaycanın mövqeyi həm Rusiya, həm də Qərb üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Çünki Azərbaycan həm tranzit, həm də təchizatçı ölkə kimi hadisələrin mərkəzində dayanır. İndiki vəziyyətdə Azərbaycanın birmənalı olaraq, ya rusiyapərəst, yaxud da qərbpərəst siyasət yürütməsi təhlükəlidir. Nə qədər çətin olsa da, orta mövqe tutmaqda davam etməliyik.zaman