Bundan sonra soyuq müharibə enerji sahəsində olacaq Amerikanın öz neft yataqlarına qoyduğu 26 illik moratoriumu aradan qaldıracağı ilə bağlı sensassion məlumatlar yayılıb. Bu addımın həm dünya iqtisadiyyatına, həm də siyasi münasibətlərə təsiri şübhəsizdir. Bütün dünyada ixrac olunan neftin 40 faizini alan ABŞ-ın atacağı bu addım öz ardınca nələr gətirəcək? Fövqəldövlətin yeni planının arxasında nələr dayanır? Təbii ki, bunu ilk növbətə Rusiyaya zərbə kimi qiymətləndirmək olar. Bu, əsas qazancı neftdən gələn pullar olan Rusiyanın iqtisadiyatında daha çox öz əksini tapacaq. Bu addımın dünyadakı demokratik duruma da böyük təsiri olacaq. Məlumata münasibət bildirən politoloq Vəfa Quluzadənin sözlərinə görə, Amerikanın bu addımı birbaşa Rusiyanın imkanlarını azaltmağa və özünün enerji asılılığının aradan qaldırılmasına yönəlib: “Artıq Amerikada hamı başa düşüb ki, Rusiya dəyişilməz, aqressiv bir imperiyadır. Rusiya gücləndikcə onun aqressivliyi artacaq. Onun əsas məqsədi Sovet Ittifaqını bərpa etmək və bütün koloniyalarını qaytarmaqdır. Amerika bununla bağlı açıq fikir bildirib. Deyib ki, biz Rusiyaya yenidən Sovet Ittifaqı olmağa imkan verməyəcəyik. Bunun qarşısını necə almaq olar? Sözsüz ki, Rusiya Amerikadan qat-qat zəif ölkədir. Ancaq eyni zamanda Rusiya nüvə dövlətidir. Amerika ilə açıq toqquşma sərf etməz. Çünki açıq toqquşma olsa, uduzan tərəf Rusiya olacaq. Rusiya yalnız neft dollarının hesabına güclənir. Ona görə də əgər Amerika öz yataqlarından aldığı neftlə iqtisadiyyatını təmin edəcəksə, Rusiyanın nefti alınmayacaq. Rusiya güclənmək üçün heç yandan pul qazana bilməyəcək. Eyni zamanda bütün kəmərlər, Bakı-Ceyhan, Nabukko, Bakı-Ərzurum, başqa planlaşdırılan neft-qaz kəmərləri Avropanın enerji tələbatını təmin edəcək. Ondan sonra Rusiya ilə danışmaq çox asan olacaq. Indi Rusiya neft dollarlarının hesabına görün nə qədər güclənib. Amerika bunu nəzərə almayıb. Amerikada, Avropada belə bir illüziya olub ki, guya imperiya dəyişib demokratik dövlət ola bilər. Bundan böyük cəfəngiyyat yoxdur. Çox təəssüf edirəm ki, Amerikada olan siyasi analitiklər əvvəldən görməyiblər ki, Rusiya Federasiyası imperiyadır. Sovet Ittifaqının qalığıdı. Imperiya kimi yaşayacaq, yenə də Pyotrun siyasətindən danışacaq, yenə də Qara dənizi Rusiyanın dənizi etmək istəyində olacaq. yenə MDB-ni çevirib Sovet Ittifaqı etmək istəyəcək. Bunu bilməliydilər. Ondan sonra Avropada koloniya yaratmaq istəyəcəklər. Axırda da Amerikanı təkləyib ona əsgəri zərbə vuracaqlar. Imperiyanın təfəkkürü, getdiyi yol budur. Imperiya ya ölə, ya dağıla, ya da ki, belə qala. Onu reforma etmək mümkün deyil. Bunu Qərbdə yaxşı başa düşməlidirlər. Ona görə də Amerika yeni neft yataqları açıb, Alyaskanın neftini də istifadə edəcək. Bundan sonra faktiki surətdə soyuq müharibə enerji sahəsində olacaq. V.Quluzadənin fikrincə, bundan sonra neft ixrac edən bəzi ölkələrə də münasibət dəyişəcək: ”Dünyadakı enerji siyasətində dəyişiklik olandan sonra Irana, Venesuelaya, neft ixrac edən digər ölkələrə də münasibət dəyişəcək". Politoloqun sözlərinə görə, bundan sonra Amerikanın bəzi ölkələrdəki demokratiyaya da münasibəti dəyişəcək: Enerji ilə demokratiyanı yanaşı qoymaq lazım deyil. Amerika başa düşməlidir ki, demokratiya ayrı, enerji ayrı. Ancaq demokratiyaya münasibət dəyişəcək. Amerika başa düşür ki, hər bir avtoritar rejim gec-tez anti-amerikan qüvvəyə çevriləcək. Və ya anti-amerikan qüvvələrlə birləşəcək. Ona görə Amerika demokratiyaya mütləq fikir verməlidir. Sovet Ittifaqı kommunist ideologiyasını hara ixrac edibsə, orda onun üçün əsgəri baza, iqtisadi istismarın qapısı açılıb. Amerikanın demokratik ölkələrlə əməkdaşlığı özünə də xeyirdi. Bu dövlətlərlə normal əməkdaşlıq etmək olar. Amma qeyri-demokratik dövlətlərə bel bağlamaq olmaz. Bunu Amerika artıq başa düşməyə başlayıb". Iqtisadçı ekspert Ilham Şabanın sözlərinə görə, Amerika ona pis münasibət bəsləyən ölkələrdən enerji idxalını azaltmaq istəyir. Bu səbəbdən də öz neft yataqlarını istismar etmək niyyətindədir: “Amerika bu addımla seçkiqabağı marafon zamanı enerji asılılığını azaltmağa çalışır. Əsasən də Amerikaya münasibəti xoş olmayan ölkələrdən enerji idxalını azaldırlar. Bu baxımdan da artıq Alyaskada neft hasilatının bərpa prosesinə qərar veriblər. Amerikanın neft-qaz araşdırmaçıları deyib ki, burda əsas rolu Kanadanın neft-qaz ehtiyatları oynaya bilər. Çünki hazırda Birləşmiş Ştatlar özünün qaza olan tələbatının 13 faizini, neftə olan tələbatının 22 faizini Kanadanın hesabına ödəyir. Kanada hazırda qumluqlarda olan neft ehtiyatına görə dünyanın ikinci ölkəsidir. Əgər onların işlənilməsinə başlasa, Amerika başqa bölgələrdən asılılığını kifayət qədər azaltmış olacaq”. I.Şabanın fikrincə, bu addım dünya iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşməyəcək. Lakin bu təsir yalnız bir neçə ildən sonra hiss olunacaq: “Bunun müəyyən iqtisadi təsiri, nəticəsi real olaraq bir neçə ildən sonra görsənə bilər. Ancaq fakt odur ki, artıq dünya bazarında neftin qiymətinin aşağı salınma prosesinin üzərində əməliyyat başlanıb. Bunun hansı dərəcədə təzyiq metodu kimi istifadə edildiyini zaman göstərəcək. Ancaq fakt faktlığındadır ki, hazırda dünyadakı maliyyə böhranı və enerji resurslarının qiyməti ilə bağlı gedən proses bir günə həll olunan deyil. Bu, uzun müddətli prosesidir. Məsələn, Rusiyanın maliyyə naziri deyib ki, bunun üçün ən azı bir il-il yarım lazımdır. Bu optimist proqnozdu. Çünki fikrimcə, vəziyyətin stabilləşməsinə bəlkə 2-3 il vaxt lazım oldu. Bu ilin sonuna doğru, gələn ildə neftin qiymətində ziqzaqvari dəyişikliklər müşahidə olunacaq”. Fizzə Heydərli azadliq