İRAN DA VASİTƏÇİLİYƏ BAŞLADI ABŞ-ın bölgədə mövqeyinin zəifləməsini fürsət bilən Tehran Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına girişdi Tehran Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında vasitəçilik missiyasını etmək üçün Bakı və İrəvanla danışıqlara başlayıb. Bunu dünən ANS-ə eksklüziv müsahibəsində İranın Azərbaycandakı səfiri Nəsir Həmidi Zare bəyan edib. O bildirib ki, rəsmi Tehran bu münaqişənin beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində həllini istəyir. Səfirin sözlərinə görə, münaqişə sülh yolu ilə həllini tapmalıdır. Xəbər verildiyi kimi, son günlər İran region ölkələri ilə fəal diplomatiya yeridir. İran xarici işlər naziri Manuçöhr Möttəki bir-birinin ardınca Berlin, Moskva, Bakı və Tiflisdə səfərlərdə olub. Ermənistan xarici işlər naziri isə İrana səfər edib. Bu təmaslar Rusiyanın Gürcüstana hərbi müdaxiləsindən sonra Cənubi Qafqazda yaranmış yeni siyasi durumla bağlıdır. İran ABŞ-ın bölgədə mövqelərinin zəifləməsini fürsət bilərək Qafqazda təhlükəsizliyin təminatında rol almağa cəhd göstərir. Maraqlıdır ki, İran Gürcüstan ətrafında yaranan böhranın ilk mərhələsində baş verənləri müşahidəçi qismində izləyirdi və hər hansı təşəbbüs göstərmirdi. Lakin Türkiyənin regionda sülhə və təhlükəsizliyə dair “Qafqaz platforması” adı verilən ideya irəli sürməsindən və bu ideya ətrafında regionda intensiv diplomatik təmasların olmasından sonra Tehran da hərəkətə keçdi. İran regionda təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün Ankaranın irəli sürdüyü modeldə yer almamasından narazı olduğunu bildirdi və özünün təhlükəsizlik formulunu irəli sürdü. İran hesab edir ki, regionda təhükəsizlik və stabillik ancaq 3+3 formulu əsasında təmin edilə bilər. Bu formula üç Cənubi Qafqaz respublikası ilə İran, Rusiya və Türkiyə daxildir. İran həmçinin Cənubi Osetiya münaqişəsi ətrafında yaranmış vəziyyətlə bağlı vasitəçilik təklifini Gürcüstana təqdim edib. Manuçöhr Möttəki bəyan edib ki, onun ölkəsinin irəli sürdüyü 3+3 formuluna region ölkələri dəstək verir. İran xarici işlər naziri ilə Bakıda aparılan danışıqlardan sonra Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də Tehranın regionda təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün irəli sürdüyü təşəbbüsü dəstəklədiyini ifadə etmişdi. Belə görünür ki, İranın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün birbaşa vasitəçiliyə başlamaq cəhdi də bu təşəbbüsün bir hissəsidir. Bir halda ki, regionda ümumi təhlükəsizlik və stabillikdən söhbət gedir, o zaman Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişə həll edilmədən buna nail olmaq mümkün deyil. Ona görə də İran İrəvanla Bakı arasında vasitəçilik edərək öz tərəfindən bu münaqişənin həlli üçün təşəbbüs göstərməyə başlayıb. Çox güman ki, İranın vasitəçiliyi ilə bağlı danışıqlar Möttəkinin Bakıya, Ermənistan xarici işlər naziri Edvard Nalbəndyanın isə Tehrana səfərləri zamanı aparılıb. Hələlik rəsmi Bakının və İrəvanın İranın vasitəçiliyinə dair mövqeyi məlum deyil. Lakin əvvəllər Azərbaycan tərəfi İranın vasitəçiliyini qəbul etməyib. İndiki mərhələdə İranın vasitəçiliyi Ermənistan üçün sərfəli sayıla bilər. Çünki İran Ermənistanın ən yaxın tərəfdaşlarından biridir. Digər tərəfdən, İranın Qarabağ məsələsinin həlli üçün Moskva ilə razılaşdırılmış şəkildə vasitəçiliyə səy göstərdiyi ehtimal edilir. ABŞ-ı bölgədən sıxışdırmaq üçün Rusiya İranı Qarabağ münaqişəsinin həllinə qoşmağa etiraz etməzdi. Xatırladaq ki, Türkiyə də ilk dəfə Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistanla Azərbaycan arasında vasitəçilik etmək imkanı qazanıb. Ankaranın da vasitəçiliyinin Rusiya ilə razılaşdırılmış şəkildə həyata keçirildiyi təxmin edilir. Bu arada ABŞ da təkbaşına olaraq vasitəçilik səylərini artırıb. Minsk Qrupunun digər həmsədri Fransa da geri qalmaq istəmir və ABŞ-dan ayrı olaraq regionda vasitəçilik missiyası aparmağa çalışır. Rusiya da vəd edir ki, münaqişənin həlli üçün birbaşa vasitəçilik səylərini artıracaq və yaxın vaxtlarda iki ölkə prezidentlərinin görüşünü təşkil edəcək. Vasitəçilik edənlərin sayının bu qədər çox olmasının Azərbaycana nə verəcəyini təxmin etmək hələ çətindir. F.MƏMMƏDOV musavat