Dnestryanı münaqişə yenidən "dondurulur" GUAM-dan çıxmaq və NATO-ya daxil olmamaq əvəzində Rusiya Moldovaya "güzəşt" etmək haqqında düşünür Bu günlərdə yayılan informasiyalara görə, Avropanı narahat edən münaqişələrdən biri yaxın vaxtlarda həllini tapa bilər. Belə ki, rəsmi Kişinyov separatçı Dnestryanı bölgəyə Moldovanın tərkibində respublika statusu təklif edib. Rəsmi Kişinyov bu variantın isə Rusiya və Avropa bİrliyi, Ukrayna ilə razılaşdırıldığı vurğulayır. Moldovanın reinteqrasiya naziri Vasili Şova bildirib ki, parlamentin hazırladığı həll paketində Dnestryanıya öz konstitusiyası və qanunvericilik səlahiyyəti olan muxtar dövlət statusu vəd olunur. Tural Təkliflər arasında Dnestryanıya veto hüququnun tanınması və bölgəyə Moldova parlamentində əhali sayından asılı olaraq, 20 deputat yerinin verilməsi nəzərdə tutulub. Mütəxəssislərin fikrincə, rəsmi Kişinyova ziyan gətirən belə təklif digər münaqişəli zonalara presedent kimi tətbiq oluna bilər. Politoloq Qabil Hüseynli sözügedən məsələni Rusiyanın yeni oyunu kimi dəyərləndirdi. Ekspert Moskvanın yeni ssenarisində xoşməramlı niyyətlərin olmadığını da vurğuladı: "Bu, GUAM-dan çıxmaq və NATO-ya daxil olmamaq əvəzində Rusiyanın Moldovaya "güzəştidir". Amma statusun bu forması hələ dünya praktikasında tanınmır. Yəni Dnestryanı bölgənin dövlət statusunda Moldovanın tərkibində olması o deməkdir ki, separatçı bölgə istədiyi vaxt yenidən öz müstəqilliyini elan edər və ya Kişinyova tabe olmaya bilər. Zənnimcə, bu variantda muxtar qurum statusundan xeyli kənara çıxılıb, vertikal tabeçiliyin əlamətləri belə görünür". Qabil Hüseynli separatçı Dnestryanı bölgəyə daxili idarəçilik və qanunvericilik sahəsində tam müstəqillik verilməsinin nəzərdə tutulmasını, Moldovanın bu bölgə üzərindəki suverenliyinin formal xarakter daşımasına gətirib çıxaracağını söylədi: "Təklif həyata keçərsə, kağız üzərində Moldovanın ərazi bütövlüyü tanınacaq. Amma Moldova Dnestryanı bölgənin daxili işlərinə qarışa bilməyəcək. Burada Rusiyanın istədiyi kimi dövlət dili moldovan və rus dili olacaq. Kreml ərazilərində münaqişələr olan digər MDB ölkələrinə də uzun müddət bu təklifi qəbul etdirməyə çalışıb. Vladimir Voroninin Dnestryanı bölgənin probleminin həlli üzrə təmtəraqla ictimaiyyətə təqdim etdiyi variant belə olacaqsa, bu, münaqişənin yenidən müvəqqəti dondurulması və yarımçıq həlli deməkdir". Ekspert Moldovanın bu təkliflə razılaşacağı halda, problemin həllinə gələcəkdə yenidən qayıtmağın vacib olacağını vurğuladı. Politoloq separatçı Dnestryanı bölgəyə Moldovanın tərkibində təklif olunan respublika statusunun digər münaqişəli zonalarda tətbiqini də mümkün saydı: "Rusiyanın Dnestyanıya status təklifi digər separatçı rejimlər üçün presedent ola bilər. Kreml müəllifi olan münaqişələrin həllində oxşar variantın tətbiqinə çalışacaq. Çünki Moskva belə maksimal statusun təminatı əvəzində müəyyən dividentlər götürür. Rusiya rəhbərlərinin bu təkliflər paketini Moldovanın NATO-ya girməsi əvəzində irəli sürməsi də başadüşüləndir. Kreml Azərbaycana da təxminən buna bənzər bir məsələ təklif etmək istəyir. Qarabağ münaqişəsinin həlli qarşılığında isə "Şahdəniz"dən çıxan təbii qazımız tələb olunur. Şimal- Cənub nəqliyyat xətti layihəsinin reallaşdırılması, Bakı-Novorosiyski xəttiylə neftin daşınması, Rusiyanın iri investisiyalarının Azərbaycana gətirilməsi kimi təhlükəli məsələləri irəli sürürlər qoyurlar. Bunlar müəyyən mənada Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə qarşı yönəlmiş təkliflər sayılır. Ona görə də Dnestryanı bölgədə sınaqdan keçirilən bu modeli digər "dondurulmuş münaqişələrin" həllində uğurlu model saymaq olmaz. Statusun belə yüksək olması o deməkdir ki, Rusiya Moldovanı öz təsir dairəsində saxlamaq istəyir. Belə status məsələsi əvvəlcədən Moskva və Kişinyov arasında razılaşdırılıb və Moldovanın adından açıqlanır. Dnestryanı münaqişəsinin həlli üçün təklif edilən paket beynəlxalq ictimai rəyi çaşdırmaq üçün Moldovanın irəli sürdüyü variant kimi təqdim olunur". xalqcebhesi