Azərbaycan neft istehsalının artım sürətinə görə dünya birincisinə çevrilir 2008-ci ildə ölkəmiz bu istiqamətdə yeganə lider ola bilər Azərbaycan neft istehsalının artım sürətinə görə dünyada lider ölkəyə çevrilməkdədir. Bu fikri Bakıda BP şirkətinin MDB ölkələri üzrə iqtisadiyyat idarəsinin rəhbəri, iqtisad elmləri doktoru Vladimir Drebentsov səsləndirdi. O qeyd etdi ki, keçən il Anqola, Rusiya və Azərbaycan 2007-ci ildə neft istehsalının artımına görə lider mövqeyə çıxıblar. 2008-ci ildə isə Azərbaycan bu istiqamətdə yeganə lider ola bilər. Belə ki, əvvəllər lider mövqeyində olan Anqolanın OPEC-ə daxil olması bu ölkədə neft istehsalına bəzi məhdudiyyətlərin qoyulması ilə nəticələnməkdədir. Rusiyaya gəldikdə isə burada vergilərin yüksək səviyyəsi neft istehsalını artırmağa mane olur. Son illər Azərbaycanda rekord həddə, yəni 2006-cı ildə 32,3 milyon ton, 2007-ci ildə 42, 6 milyon ton neftin istehsal edilməsi, cari ildə isə bu rəqəmin 52 milyon ton təşkil edəcəyi barədə verilən proqnozlar ölkənin bu sahədə də tezliklə liderə çevriləcəyini deməyə əsas verir. V.Drebentsov dedi ki, son illər əsas neft istehsalçıları olan Səudiyyə Ərəbistanı, Norveç, Meksika, Venesuela və Nigeriya hasilatı azaltmaqdadırlar. Neft hasilatında artım əsasən Anqola, Azərbaycan, Rusiya, İraq, Sudan və Kanadada müşahidə olunur. Hasilatın artdığı ölkələrin əksəriyyəti OPEK-in üzvü deyil. Hasilatı azaldan ölkələr isə təşkilatın üzvüdürlar. BP ekspertinin fikrincə, bu gün dünyanın ən böyük neft istehsalçısı olan Səudiyyə Ərəbistanının neftin qiymətlərinə təsir etmək imkanları mövcuddur. Əgər bu ölkə hasilatı artırsa, dərhal neftin qiymətində ucuzlaşma müşahidə oluna bilər. Səudiyyə Ərəbistanı 2007-ci ildə neft hasilatını 400 milyon bareldən artıq azaldıb. Norveçdə hasilatın azalması 200 milyon bareli ötüb. Meksika və Venesuelada hasilatı təxminən 200 milyon barel azaldıblar. Nigeriyada isə azalma 100 milyon bareldən artıq olub. Əvəzində Anqolada neft hasilatı 300 milyon, Azərbaycanda və Rusiyada 200 milyon, İraqda isə 150 milyon barel artıb. Sudan və Kanadada da neft hasilatı təxminən 100 milyon barel artırılıb. V.Drebentsov hazırda dünyanın neft bazarının tam liberal olmadığını bildirdi. Onun sözlərinə görə, bu amil sektora investisiya yatırımlarına təsir edir. Ekspert neftin bahalaşmasında OPEK ölkələrinin xüsusi rol oynadığını bildirdi. Onun sözlərinə görə, təşkilata üzv olan ölkələr öz mənfəətlərini artırmaq məqsədilə bazara çıxarılan neft həcmini tənzimləyirlər. Digər tərəfdən, dünya iqtisadiyyatı inkişaf etdikcə, eneryiyə olan tələbat da artır. Nəticədə bazarda tələb-təklif tarazlığı pozulur. Bu isə neftin qiymətinin bahalaşmasına səbəb olur. Ekspert əlavə etdi ki, hazırda dünyada ərzaq və dəmirin müşahidə olunan bahalaşması sırf neftin qiymətinin qalxması ilə əlaqədardır. Onun sözlərinə görə, bu tendensiya ötən əsrin 70-ci illərində də müşahidə olunub. Həmin vaxt neftin qiyməti 100 dolları ötəndən sonra həm ərzaq məhsullarının, həm də dəmir və poladın qiymətlərində kəskin bahalaşma müşahidə olunub. Ekspert dedi ki, ümumiyyətlə, dünyada müşahidə olunan qiymətlərin böyük bir qismi məhz neftin qiymətləri ilə bağlıdır. Ötən illərlə bağlı aparılan tədqiqatlar da bunu təsdiq edir. Tədqiqatlar zamanı məlum olub ki, dünyada ərzaq məhsullarının və dəmirin ən ucuz qiymətləri məhz neftin kəskin ucuzlaşdığı 1986-1998-ci illərdə müşahidə olunub. V.Drebentsov dünyada Ümumi-Daxili Məhsulun artım tempinin da ilkin eneryi istehlakının artımı ilə bağlı olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə, 60-70-ci illərdə ÜDM-in artımı ilkin eneryi istehlakının artımına paralel olub. Son illərdə isə bu nisbət pozulmaqdadır. Dünya iqtisadiyyatında ÜDM-in artımı ilkin eneryi istehlakının artımını xeyli qabaqlayır. Özü də bu proses ildən-ilə artır. Ekspert dedi ki, neftin qiyməti bahalaşdıqca neft məhsullarından daha az istifadə meyilləri çoxalmağa başlayır. Məsələn, ABŞ-da 2007-ci ilin sonlarında benzin istehlakı ilin əvvəlinə nisbətən xeyli azalıb. Dünya qaz bazarındakı vəziyyətə toxunan ekspert bildirdi ki, təbii qazın qiymətinin bahalaşması bu yanacaq növünə tələbatın artması ilə əlaqədardır. Onun sözlərinə görə, 2007-ci ildə dünyanın iqtisadiyyatı inkişaf etmiş bütün böyük ölkələrində qaz istehlakı artıb. Qazın rekord istehlak artımı ABŞ-da qeydə alınıb. 2007-ci ildə ABŞ-da qaz istehlakı 40 milyard kubmetR artıb. Çində bu artım 12 milyard, Rusiya və Yaponiyada 8 milyard, Türkiyədə 5 milyard kubmetr olub. Araşdırmalar zamanı il ərzində Çili və Almaniyada qaz istehlakının cüzi də olsa azaldığı üzə çıxıb. Eyni zamanda, statistika göstərir ki, keçən il Rusiya, Kanada və Böyük Britaniya istisna olunmaqla əksər ölkələr qaz hasilatını artırıblar. İl ərzində ABŞ-da, Çində, Qətrədə, Nigeriyada, Türkmənistanda və Azərbaycanda hasilatın artdığı müəyyənləşdirilib. İlham QULİYEV kaspi