GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Avropa Liberal Demokrat İslahatlar Partiyasının vitse-prezidenti (müavini),  İrlandiyanın Avropa məsələləri üzrə sabiq  naziri Dik Roçdır.

- Hazırda ərəb dünyasında baş verən dəyişiklikləri liberal dəyərlər uğrunda mübarizə adlandırmaq olarmı?

- Əslində, İnsanların azad olmaq istəyinə təbii baxmaq lazımdır. İnsanlar istəyirlər ki, ətrafına, dövlətçiliyinə, hökümətlərinə nəzarət etsinlər. Xalq öz hakimiyyətləri üzərində nəzarət funskiyasını (vəzifə, görəv) yaratmaq istəyir. Məhz, biz buna mükəmməl azad dəyərlər deyirik. Burada konkret (açıq, müşəxxəs) bir millətin, xalqın dəyərindən söhbət getmir. Azadlıq və insan hüquqları konkret bir xalqa məxsus deyil, bu bəşəri dəyərlərdir.

Bu gün bu dəyərlərdən uzaq düşən insanlar dəyişmək və öz həyat şəriatlərini yaxşılaşdırmaq uğrunda mübarizə aparırlar. Əgər, siz mədəni mühitdə yaşayırsınızsa, istər-istəməz öz vəziyyətinizin yaxşılaşdırılması və imkanlarının qorunub saxlanılması bağlı ümumi məsələlər gündəmə gələcək.

- Bəs, hakimiyyətlər tarixdən nəticə çıxartmasalar onda necə olacaq?

- Əlbəttə, hökümətlər bundan nəticə çıxarda bilmirlərsə, onda səlahiyyət xalq verilir. Xalq öz qərarını ortaya qoyur. Məsələ ondadır ki, heç bir qüvvə xalqın iradəsini, azadlıqlarını əlindən ala bilməyəcək. Əgər, belə hal baş verərsə o zaman xalq öz müdrik iradəsini ortaya qoymağa məcbur olur. Çünki, məsələlərin həddi bir nöqtəyə çatırsa, onda siz xalqın güclü müqaviməti ilə üz-üzə gələcəksiniz. Bu, kimi müqavimətlər, dəyişmələr XIX əsrdə avropanı da bürümüşdü və insanlar azad yaşamaq uğrunda mübaribəz aparırdılar. Bundan sonra avropanın siyasi-iqtisadi və sosial-mədəni həyatı inkişaf etməyə başladı.  İndi həmin prosesi (sürəci) ərəb dünyasında görürük. İnsanların azadlıqlarını əlindən almaq olmaz. Məsələn, gecəni gündüz, gündüzü gecə əvəzləyir. Biz bunu dəyişə bilmərik. Təbii prosesdir. Bütün dəyişmələrin arxasında köklü məsələlər dayanır.

Əsas məsələ ondadır ki, siz insanların azadlıqlarına, qanunun aliliyinə, demokratik dəyərləri hörmətlə yanaşmalısınız. Bu baş vermədiyi halda isə, insanlar öz hüquq-azadlıqlarını və varidatlarını qorumaq üçün savaşa qalxacaqlar.

- Bu gün Suriya rejmi beynəlxalq (uluslarası) qanunları heçə sayaraq, ölkədə insanların etiraz aksiyasını qanla boğur.  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) bu məsələdə yekdil qərar verə bilmir. Yəni, bu gün ölkədə mövcud olan rejimin liberal dəyərlərlə dəyişməsi mümkünsüz hala gəlib. Sizcə, belə olan halda digər variant (seçənək) ortaya çıxmırmı?

- Siz yəqin burada kənardan müxadiləni nəzərdə tutursunuz. Onu bildirim ki, bu fikir özü də olduqca incə və ciddi məsələləri özündə birləşdirir. Çünki yaxın tariximiz göstərirdi ki, amerika-qərb ölkələrinin Yaxın və orta şərqə müdaxiləsi olduqca acı nəticələrə gətirib çıxarıb.

Fikrimcə, burada maraqlar yox, ümumi prinsiplər (ilkə) əsas götürülməlidir. Türkiyə bu proseslərdə olduqda nikbin mövqe ortaya qoydu. Ankara hadisələrlə bağlı çox çevik siyasət yürüdür. Məsələn, Suriyadan gələn insanlara yardım edildi. Suriya hakimiyyətini ciddi qınadı. Bu hadisələrə prinsiplər əsasında yanaşmaq deməkdir. Digər qonşu dövlətlərdə bu məsələdə yekdil qərar versələr daha yaxşı olar.

- Bu gün dünyanın əsas müzakirə mövzularından biri də, İran məsələsidir. İranla bağlı fikirləriniz nədən ibarətdir?

- İran məsələsi xüsusi haldır. Amma, bu ölkə ilə bağlı onu deyə bilərik ki, İran özünü gözdən salır. Suriya xalqı ayağa qalxdı və öz hakimiyyətinə qarşı etirazını bildirir. Suriya hakimiyyəti İranın köməyi ilə öz xalqının etirazının qarşısını alır. Bu çox narahatedici bir vəziyyətdir.

Bu gün ola bilər ki, İran parlamentində təmsil olunan deputatlar (millət vəkilləri) demokratik yolla seçiliblər. Amma, bunun İran üçün nə faydası var? Hamımız yaxşı bilirik ki, onlar dini rəhbərin xeyr-duası ilə qərarları qəbul edirlər. Belə olan halda İranda demokratiya işləmir. İran hakimiyyət bir qrup azlığın əlində cəmləşib və çoxluq proseslərdən kənarda qalıb.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk