GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, “Oğuz” Müstəqil Araşdırmaçılar Qrupunun rəhbəri, Vüqar Zifəroğludur.

- Vuqar bəy, 15 sentyabr (September) tarixinin Azərbaycan üçün əhəmiyyəti nədən ibarətdir?

- 15 sentyabr tarixi Azərbaycanın real olaraq müstəqilliyinin təsdiqi günüdür. Həmin gün minlərlə şəhidin qanı bahasına Bakının azad edilməsi Azərbaycanın müstəqil dövlət olaraq qəbul etdirilməsi üçün ən vacib addım idi. Azərbaycan yaşadıqca, 15 sentyabr və Türk İslam Ordusu heç bir bir zaman unudula bilməz. Bizlər cümhuriyyətimizi onlara borcluyuq.  

- Sizcə, o zaman hadisələr Azərbaycan üçün yaxşı nəticələnməsəydi Azərbaycanın siyasi-coğrafi xəritəsi necə ola bilərdi?

- İlk növbədə onu qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tam formada bir müstəqil dövlət institutu kimi fəaliyyətə başlaması mümkün olmazdı. Tez bir zamanda xalq cümhuriyyətinin yaradılmasına yönəlik atılan addımların qarşısı alınardı. Biz, bir növ dövlətimizi qura bilmədən əbədilik itirə bilərdik. Azərbaycanın siyasi-coğrafi xəritəsinə gəldikdə isə, tam mümkün idi ki, biz Rusiyaya birləşdirilərdik və bəlkə də bu gün muxtar vilayət kimi bu dövlətin tərkibində idik.   

- Maraqlı olan odur ki, 1918-ci ildə Xalq Komissarlar Sovetindən (Şurəvi) sonra Bakıda qurulan “Sentrokaspi” (Mərkəzi Xəzər höküməti) hökümətini İngiltərə hakimiyyəti dəstəkləməkdən imtina etdi. Bu nə ilə əlaqədar idi?

- İngiltərə müharibədən son dərəcə böyük hərbi və iqtisadi itkilərlə çıxdı. Yeni bir oyuncaq hökuməti yaratmaq və ona həm maddi, həm də siyasi dəstək qazandırmaq, bu istiqamətdə fəaliyyət göstərmək son dərəcə böyük iqtisadi və siyasi güc tələb edir. Müharibədən yeni çıxan bir dövlət olaraq İngiltərə diqqətini ilk növbədə Yaxın Şərqdə nüfuz dairəsini genişləndirməyə yönəltmişdi. Hind-Çin yarımadasında İngiltərə öz bazarlarını genişlənditrməyi hədəfləyirdi. Belə bir məqamda, «Sentrokaspi» hökuməti İngiltərə üçün əlavə yükdən başqa bir şey deyildi. Həm də ingilislər Rusiyadakı vəziyyəti də yaxından izləyirdilər. Və bilirdilər ki, Qafqazın cənubu da gec-tez «qırmızı taun xəstəliyi»nə yoluxacaq. Bunun sadəcə zamana ehtiyacı var.    

- Bu gün Azərbaycan-Türkiyə konfederasiya ilə bağlı məsələ gündəmə gəlib. Bu haqda nə deyə bilərsiniz?

- Belə bir konfederasiyanın yaradılması şübhəsiz ki, xoş qarşılanardı. Lakin unutmaq olmaz ki, əsas hədəf Orta Asiya türk dövlətlərini də bu inteqrasiyaya (qaynayıb-qarışma) qoşmaqdan ibarətdir. Dövlət rəhbərlərimizin zirvə toplantıları və ümumiyyətlə Türk dövlətlərinin birliyi istiqamətində atılan addımlar da məhz buna yönəlib. Məncə bu gün Azərbaycan-Türkiyə konfederasiyası ideyası ilə paralel (muvazi), 7 dövləti özündə birləşdirən və Avropa Birliyi modelində olan bir ittifaqın yaradılması gündəmə gətirilməlidir. Belə bir ittifaqın yaradılması gələcəkdə türk-islam ölkələrini özündə birləşdirən daha böyük bir güc mərkəzinin formalaşması üçün körpü rolunu oynayardı. Bildiyimiz kimi, bu gün Ərəb Liqası (ərəb birliyi) ərəb dövlətlərinin özünün belə maraqlarına cavab verəcək nə gücdə, nə nüfuzdadır. 

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk