GünAz TV: 2001-ci il sentyabrın (September) 11-də ABŞ-da (Amerika Birləşmiş Ştatları) «göydələnlərin» partaldılmasına sonra bir çoxları elə zənn etdi ki, hədəfdə Tehran hakimiyyətidir. Onda İran rəhbərləri də müəyyən tərəddüd keçirdi. Onların çıxışlarından bu terror aksiyasında (əməlində) əlləri olmadığı haqda etiraflar da eşidilirdi.

Düzdür, onda hədəf müəyyənləşdi, olayın məsuliyyətini isə «əl-Qaidə» üzərinə götürdü.Əfqanıstandakı taliban hökumətinə qarşı beynəlxalq qüvvələr hərəkət keçdi. Bundan sonra Tehran rəsmiləri bir az rahat nəfəs aldı. Hətta taliblərə qarşı əməliyyatda ABŞ-la əməkdaşlıq belə etdi.

Əfqanıstandakı hərbi əməliyyatların ardınca 2003cü ilin martında İraqdakı Səddam Hüseyn hakimiyyətinə qarşı Amerika və müttəfiqlərinin əməliyyatı başa çatdı. Ondan da Tehran bir az çaşdı.Rəsmi Vaşinqtona yardımla bağlı rədd cavabı aldıqdan sonra bir müddət Səddam Hüseyni və onun tərəfdarlarını müdafiə etdi. Ancaq o da devrildikdən sonra İraqdakı siyasi-ideoloji qüvvəlrinin yardımı ilə bu ölkədə baş verələrə müdaxilə etməyə başladı və bu hələ də davam edir...

Bu ilin qışında başlayan «ərəb baharında» isə Tehran hakimiyyəti Afrikanın Şimalındakı inqilabları dəstəkləyərək, onları «islam oyanış hərəkatı» kimi təqdim etməyə başladı.

Ancaq Suriya olaylarında Tehran hakimiyyəti ciddi şəkildə büdrəmyə başlayıb. Hazırda yalnız rəsmi Dəməşq lideri Bəşşar Əsədin siyasi taleyi deyil, eləcə də İran İslam Respublikasının (Cümhuriyyətinin) və oradakı rejimin gələcəyi həll edilir.

Bu baxımdan «Suriyadan sonra İranmı» sualı yenə müzakirə edilən aparıcı mövzulardandır.

Ötən həftənin sonunda ABŞ-ın müdafiə naziri Leon Panetta ölkə telekanallarından birinə müsahibəsində ərəb dövlətlərində baş verən inqilabları dəyərləndirdikdən sonra deyib: «Göründüyü kimi gec-tez İranda da inqilab baş vercək. Fikrimcə, 2009-cu ilin prezident seçkisindən sonra bu ölkədə meydana çıxan hərəkatın tələbləri ərəb dövlətlərindəkilərinin eynidir.

Məncə, biz onlara lazım olan dəstəyi verməliyik. Elə etməliyik ki,bu həmin qüvvəlrin ziyanına olmasın. Biz bütün halları araşdırırıq.«Ərəbi baharı»nın da İrana gəlib çatacağına şübhə yoxdur.Mənə elə gəlir ki, İranda islahatların keçirilməsi və inqilabın baş verməsinin vaxtı sadəcə, olaraq bəlli deyil.İnsanlar önəmli dəyişiliklərin baş verməsinə qərar verəndən sonra belə rejimləri sınması mərhələsi başlayır.Ona görə də hesab edirəm ki, bu fəaliyyət yalnız Orta Şərq ölkələrinə deyil, İran üçün də ədalətlidir».

Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş direktoru, Pentaqonun hazırkı başçısı Çarli Rouz bu ilin iyulunda ərəb dövlətlərində baş verənlərin İslam Respublikasına təsiri sualını cavablandırarkən, deyib:«Şübhəsiz, olacaq».

«The Wall Street Journal»-ın məlumatnıa görə, Amerikanın İraqdakı hərbi birləşmələriin komandanları prezident Barak Obamadan İranın bu ölkədəki təsirini azalatmaq üçün gizli hərbi əməliyyyatlar keçirilməsini tələ ediblər.

Ağ evdə hesab edirlər ki, İraqdakı hərbi qüvvəlrinin azaltdıqdan sonra İslam Respublikasının təsiri bu ölkədə önəmli dərəcədə artacaq. Bundan başqa ABŞ kəşifiyyatının məlumatlarına əsasən, Tehran bölgədəki müttəfiqlərinə, eləcə də İraqdakılara silah – sursat tədarükünü genişləndirib.

Rəsmi Vaşinqton İranın Suriya hakimiyyəti və Bəhreyndəki höakimyyət əleyhinə qüvvələrlə əlaqəsindən rahatsızlığını gizlətmir.

Hələlik aparılacaq «gizli əməliyyatlar»la bağlı məlumatlar yayılmayıb. Ancaq ehtimal olunur ki, ilk növbədə İrandan İraqa qanunsuz olaraq, keçən casusların, qaçaqmalçıların qarşısı alınacaq.Çünki bu yöndə artıq əməli addımları atıldığı da bildirilib.

İranla bağlı Britaniyanın keçmiş baş naziri Toni Bleyr də kəskin çıxış edib.

Sentyabrın 11-i ilə bağlı «Times»-ə müsahibəsində Orta Şərqdə sülh prosesi himayədarları «dördlüyünün» təmsilçisi Tehranın İraq və Əfqanıstanda «terrorçuluğu dəstəkləməkdə» ittiham edərək, deyib:«Qərb dövlətlərinə əsas təhlükə İrandan gəlir.Əgər İslam Respublikası nüvə proqramının gerçəkləşdirmək iddiasından əl çəkməzsə, o Aman onlara qarşı güc tətbiqinə hazır olmaq vacibdir».

Onun sözlərinə əsasən, İranın nüvə silahının ortaya çıxması, «Orta Şərqdə sabitliyin bütünlükdə pozulması ilə sonuclanacaq».

«Mən İranda  və Suriyada rejimlərin dəyişməsini dəstəkləyirəm»-deyərək, bəşşar Əsədin istefa verməsi üçün beynəlxalq ictimaiyyəti rəsmi Dəməşqə təzyiqlər artırmağa çağırıb.

Tehran rəsmiləri isə ordularının «qonşu dövlətləri təhdid etmədiyini» bəyan etməkdədirlər.

İslam Respublikası rəhbərliyindən, ölkə vətəndaşlarından tutmuş, bölgədə maraqları olan güclərə qədər hər kəs İranda dəyişiklərin olmasını istəyir.Ancaq bu istəkdə ortaq mövqe hələ ki yoxdur. Ortaq məxrəc olmayanda isə vəziyyət birdən dəyişə bilir.

Son illər bu ölkədə aş verənlərə nəzər yetirmək kifayətdir. Axır 5 ildə bu ölkədə 3 ən iri miqyaslı etiraz aksiyası olub - 2006-cı ilin mayında Tehranda çıxar rəsmi «İran» adlı qəzetdə türklərin aşağılanmasını əks etdirən materialanı çapına Güney Azərbaycan şəhərlərində keçirilən etiraz aksiyaları,2009-cu ilin yayında prezident seçkisinin rəsmi nəticələrinə qarşı nümayişlər, bir də 2011-ci ilin  avqust və sentyabrı ayalarında Urmiya gölünün qurumasına hakimiyyətin laqeyd münasibətinə etiraz yürüşləri.

Bu aksiyalar göstərir ki, İranın demokratikləşmə, insan haqlarının qorunması, milli haqların təmini  kimi ciddi problemləri mövcuddur. Belə məsələlər isə bir dövlətin təməlini yerindən oyanda biləcək, problemlərdir. Çağdaş dünyada bu sayaq məsələlərin həllinə laqeyd qalan rejimlər tarixin arxivinə göndərilir. Elə İranın qonşularındakı, Afrikanın Şimalındakı kimi. Odur ki, 2001-ci ilin seyntaybarın 11-dən başlayan dəyişiklik prosesinin İran İslam Respublikasını da tutucağı istisna deyil.

Bir örnək. Bu ilin Ramazan ayında baş vermiş olayı diqqətinzə çatdırmaq istərdik. Öncədən qeyd edək ki, həmin İranda heç bir iaşə müəssisəsi ifataradək işləmir. Küçə və meydandan orucu pozan əməllər etmək yasaqdır.

Tehranda orucunu pozan bir gəncə etiraz bildirən din xadimi  Abbas Ruzmehi döyüb, avtomobilini əziblər.O,  jurnalistlərə açıqlamasında başına gələn hadisədən danışıb: “Sentyabrın 1-də Seyid İsmayl imamzadasında çıxış etdikdən sonra avtomobilimə minib evə qayıdırdım. Yolda benzinim qurtardı və dayanmalı oldum. Lakin dayanarkən arxadan nəsə möhkəm avtomobilimə çarpdı. Düşüb gördüm ki, maşına vuranlar motosiklet sürən iki gəncdir. Birinin damağında siqaret vardı. Ona dedim ki, mən avtomobilimə vurduğun xəsarətdən keçərəm, lakin mübarək Ramazan ayının hörmətini saxla və siqaretini söndür. Bu sözümdən sonra hər iki gənc açıq-aşkar məni, inqilabı, sistemi və islam müqəddəslərini söyməyə, təhqir etməyə başladılar, sonra da üstümə cumub məni yumruq-təpik altına saldılar. Söyüşlər o qədər təhqiramiz idi ki, onları açıb deyə bilmərəm. Həmin vaxt küçədən keçən insanlar da ətrafımıza toplaşdılar. Lakin onlar da açıq-aşkar bu iki gəncin tərəfini saxlayır, onlara yardım edirdilər ki, gənclər aradan çıxıb hadisə yerindən qaça bilsinlər.

Həmin anda başımıza toplaşan adamlardan biri gəncləri qaçırtmaq üçün üzümə möhkəm bir yumruq atdı. Eynəyim sındı, gözüm ciddi xəsarət aldı, bu vaxt camaat içindən 5-6 nəfər üstümə cumub məni yumruqlamağa, təpikləməyə başladı. Onlar avtomobilimi də təpikləyib əzməyə çalışırdılar. Mənə vurulan zərbələr qalsın bir kənara. Məni narahat edən təkcə odur ki, onlar açıq-aşkar islam müqəddəslərini, sistemi və islam inqilabını söyür, təhqir edirdilər. Axı islam hakimiyyətinin bərqərar olduğu bu 33 ildə nə vaxt görünmüşdü ki, haradasa bir ruhanini küçədə təkləyib onunla belə rəftar etsinlər?”.

 Sədrəddin Soltan