GünAz TV: Qərb ölkələrindən birinin kəşfiyyat orqanı İranın Qum şəhərində təpəlik ərazidə uranın zənginləşdirilməsi təsisatının qurulduğunu aşkara çıxarmışdır.

Sözügedən kəşfiyyat orqanının bununla bağlı hazırladığı hesabatın detallarından yazan İngiltərənin “Daily Telegraph” qəzeti "Fordow" adlı təsisatda işlərin hazırlıq mərhələsində olduğunu, sentrafuq və digər istehsal vasitlərinin montajlarının davam etdiyini bildirmişdir. Hesabatda qeyd olunur ki, bu gizli obyektə (təsisatda) İran alimləri 3 min sentrafuq yükləyiblər. Bu məlumatdan sonra mütəxəssislər İranın nüvə silahı hazırlama ehtimalının artdığını vurğulamışlar.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) və İngiltərə Xarici İşlər nazirliyi məsələ ilə bağlı ciddi narazılıqlarını bildirmişlər. BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) nüvə üzrə keçmiş müfəttişi Olli Heinonen də İranın nüvə silahı istehsal edə biləcək bir ölkə olmağa doğru getdiyini açıqlamışdır.

Faktla bağlı vacib məqamlardan biri İranın öz nüvə proqramı ilə bağlı dünya ilə “gizlənpaç” oynamağa çalışması, digər məqam isə dünyada gedən nüvə enerjisindən qaçış prosesinə (sürəcinə) əks mövqeyini israrla qorumasıdır. Yeri gəlmişkən, heç bir təbii ehtiyata malik olmayan, ya da neft və qazı həddindər artıq dərəcədə kasad olan ölkələr belə nüvə enerjisi proqramları ilə bağlı ehtiyatlı addımlar atarkən, İrandan qat-qat yüksək texnologiyalara (teknolojiyə) malik olduqları halda atom elektrik stansiyalarını (niruqahlarını) bağlamağa hazırlaşırlar. Bu kontekstdə (zəminədə, təməldə) İranın nüvə israrı anlaşılan deyil. 

Zəlzələ zonasında (məntəqəsində, zolağında) yerləşən İran 2010-cu il mart ayından etibarən həyata keçirilən təhlükəsizlik inspeksiyaları (yoxlamaları)  barədə lovğalanır. Halbuki, müxtəlif ölkələr atom energetikasının təhlükəsizlik standartlarını yenidən nəzərdən keçirirlər. Bəzi ölkələr isə atom enerjisindən tam imtina etmək barədə düşünürlər. Belə ki, təhlükəsizlik standartlarının istənilən səviyyədə olmaması ilə əlaqədar, Almaniya 7 ədəd ən köhnə atom stansiyalarının işini dayandırmışdır. Beynəlxalq ictimaiyyətinin atom stansiyalarının təhlükəsizliyi ilə narahatçılığını nəzərə alaraq, Almaniya ilə yanaşı İsveçrə də növbəti illər ərazində bütün atom reaktorlarının işinin dayandırılması barədə qərar qəbul etmişdir. Nüvə enerjisinə həddindən artıq dərəcədə bağlı olan Fransa belə bu istiqamətdə addımlar atır. Lakin, İran Buşəhr Atom Stansiyasında 1 il əvvəl həyata keçirilmiş təhlükəsizlik inspeksiyası barədə hələ də lovğalanıqla danışır. 

Buşəhr Atom Stansiyası Rusiya tərəfindən İrana sırıdılmış 2 milyard ABŞ dollarlıq layihədir. Onun icrası nəticəsində 2 milyard ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) dolları məbləğində Çernobıl erasından qalmış köhnə sovet (Şurəvi) atom texnologiyaları İranda yerləşdirilmişdir. Bu isə öz vaxtını gözləyən böyük bir fəlakətdir. İran hökuməti müasir standartlara uyğun gəlməyən sovet erasından (dövründən) qalmış atom stansiyası barədə lovğalandığı zaman, bütün dünya XXI əsirin təhlükəsizlik standartlarını yenidən qiymətləndirməkdədir. Nəyə görə İran öz atom stansiyası ilə əlaqədar yaranacaq təhdidləri nəzərdən keçirməkdən imtina edir?

Digər məqam isə artıq qeyd olunduğu kimi “gizlənpaç” məqamıdır. İran rəsmiləri son hesabatın ortaya çıxmasından sonra “mümkün hava əməliyyatlarına və raket zərbələrinə qarşı” Qumda gizli təsisat qurulduğu iddiasını qəbul etmişdir. Bu faktın aşkarlanmasıyla birlikdə İran-Qərb əlaqələrinin yeni mərhələyə keçəcəyi gözlənilməkdədir. Yeni mərhələdə BAEA-nin İran ilə əlaqədar hesabatlarının daha da sərtləşəcəyi, eləcə də BMT çərçivəsində daha sərt qərarların qəbul ediləcəyi gözlənilir.

Bu mərhələdə Rusiya və Çinin mövqeləri də maraqlı olacaqdır. Çünki bu iki dövlət bir tərəfdən İranın nüvə proqramıyla əlaqədar narahatlıqlarını bölüşərkən, digər tərəfdən İrana qarşı sanksiyaları (təhrimləri) müəyyən bir tarazlıq içərisində aparmağa səy göstərirlər. Amma yeni faktla (gərçəklə) birlikdə hər iki ölkə narahat olacaq ki, İranla bağlı prosesdə diplomatik uğur əldə edilməsə, hərbi əməliyyatlar və ya digər Yaxın Şərq ölkələrində olduğu kimi bir qiyam və bu qiyama dəstək ssenarilərinin həyata keçirilməsi ehtimalı artacaqdır. Bütün hallarda son kəşfiyyat hesabatının bölgədəki vəziyəti daha da gərginləşdirəcəyi gözlənilir. Araztm