GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Geostrateji Araşdırmalar Mərkəzinin elmi əməkdaşı, siyasi şərhçi Ərəstun Baxşəliyevdir.

 -Beynelxalq birlik Liviya (libi) probleminə tez reaksiya (əksülməməl) verdi.  Hətta, BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) qəbul etdiyi qətnamə qısa muddət ərzində icra olundu və beynelxalq koalisiya (etilaf) Liviya qarşı hərbi müdaxilə etdi. Ancaq Qarabağın Ermənistan tərəfindən işğalı ilə bağlı qəbul olunan qətnamələr icra olunmur. Sizcə, bu, ikilistandartlardan xəbər vermirmi?

  - Əlbəttə ki, bu ikili standartlardan xəbər verir. Bu gün hamı bilir ki, dünyada ikilistandartlar mövcuddur. Təsadüfi deyil ki, bunu həm də rəsmi dövlət nümayəndələrimiz belə dünyanın ən nüfuzlu təşkilatlarının kürsülərindən çəkinmədən bəyan edirlər. Əslində dünyanın aparıcı dövlətləri dünyaya bu gün nə qədər demokratiya sıramağa çalışsalar da, ancaq bu bir faktdır (gərçək) ki, bu demokratiya adı altında olduqca gizli məqamlar yatmaqdadır. Baxın, bu gün yürüdülən siyasətlər 100 il bundan öncə də yürüdülmüş siyasətlərlə eyniyyət təşkil etməkdədir. Nə qədər ki, bu bölgədə neft bitməyəcək, nə qədər ki, bu bölgədən istənilənlər tam olaraq qopardılmayacaq, o zamana kimi də, bu bölgə ilə bağlı yürüdülən siyasətlər də ancaq onların öz mənafeylərinə uyğun bir tərzdə olacaq.

Həqiqətdə bu məsələlərin hər birinin kökündə enerji ehtiyatlarına yiyələnmə uğrunda mübarizə durur. Ermənilər əslində yazıq bir millətdirlər ki, böyük dövlətlərin açıq-aşkar qurbanına çevrilibdirlər. Hansı dövlət öz istəyini həyata keçirmək istəyirsə o zaman erməniləri qabağa verirlər. Onlar da bilərəkdən bu oyunlara gedirələr. Baxın bu gün hansı durumdadırlar... 

  - Bu gün Ermənistanın qeyri-konstruktivlik (qeyri yararlı) nümayiş elətdirməsi bölgəni savaşa sürükləyə bilərmi?

   - Mən deyərdim ki, bu gun bu qaçılmaz bir reallığa çevrilmək üzrədir. Bunun günbəgün hamımız şahidi oluruq. Bir sıra dövlətlərlə ikitərəfli hərbi sahədə bağlanan müqavilələr, yeniləşən hərbi texnikalar, müdafiə sənayesinin tam gücü ilə işə salınması, beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində bölgəyə gəl-getlərin artması, prezidentlərin ard-arda baş tutmuş görüşləri. Həmsədrlərin təmas xəttində davamlı olaraq apardıqlar monitorinqlər (yoxlamamlar) Əslində bunların hamısı müharibənin işartılarıdır.  Çoxları fikirləşirlər ki, bu ola bilməz. Baxın istər prezidentlər səviyyəsində, istərsə də xarici işlər nazirlikləri səviyyəsində dəfələrlə görüşlərin təşkili müharibənin qaçılmaz olduğu aşikara bir şəkildə ortaya qoyur. Rusiyada görüşlərin keçirilməsi sizcə təsadüfdəndirmi. Xeyr. Niyə Moskva hər zaman müharibənin başlanılmaması üçün Azərbaycan tərəfindən təminat almağa çalışır?. Çunki Rusiya da gözəl dərk edir ki, müharibənin başlanması cüzi bir qığılcımla partlaya bilən barıt çəlləyinə bənzəyir. Rusiya mümkün qədər Qafqazda mövqelərini qorumağa çalışır. Müharibənin başlanmasına da qarşıdır. Ancaq nə zamana kimi??? Bu gun Rusiyanın bəzi dairələrində də dərk olunur ki, Qafqazla bağlı yürüdülən siyasət hazırki durumla heç bir vəchlə səsləşmir. Yəni, Rusiya təcili bir şəkildə Qafqazla bağlı yürütmuş olduğu öz siyasətinə duzəliş etməlidir.

- Türkiyə-Rusiya yaxınlaşmasının münaqişənin həllinə hansısa bir formada təsiri mümkündürmü?

- Bəli, bu mümkündür. Bu gün bölgədə o qədər də seçilə bilməyən dərəcədə güclərin mübarizəsi gedir. Yeni güc mərkəzləri formalaşır. Bunu isə həzm edə bilməyən tərəflər mövcuddur ki, onların hər biri də mövcud durumdan kifayət dərəcədə yararlanmağa çalışırlar.  İstər Qərb, və onun timsalında ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları), istərsə də Rusiya Qafqaz bölgədəki münaqişələrlə bağlı ciddi bir şəkildə narahatçılıq keçirirlər. Burada deyərdim ki, paradoksal (ziddiyyətli) nüanslar (cüziyyat) da ortaya çıxmaq üzrədir. Belə ki, hər iki güc mərkəzləri mövcud münaqişələrin tezliklə həm həll olunmasını, həm də müəyyən müddətə qədər olan bir zaman daxilində bəlli olan statuskvonun (hazır kı vəziyyət) qorunub saxlanmasını istəyirlər. Yəni, bu məqamda bölgədə hansı tərəfin qələbə çala biləcəyi zaman kəsimi nəzərdə tutulur. Fikir versəniz görərsiniz ki, əgər nə zaman munaqişənin həll oluna biləcəyi ilə bağlı məqam yetişirsə, o anda bu danışıqlar və görülmüş işlər bilərəkdən pozulur. Bunu əslində tərəflərdən biri edir. Belə ki, əgər danışıqlarda üstünlüyü qərb üstlənirsə və bu zaman münaqişənin həll oluna biləcəyi ilə bağlı məqam yetişirsə o zaman görülən işlərin arxivə gömülməsini Rusiya həyata keçirir. Xatirinizdədirsə bu  kimi vəziyyət hələ Ter-Petrosiyanın prezidentliyi zamanında da olmuşdu. O zaman ermənilərlə sülh müqaviləsinin bağlanmasına çox az addım qalmışdır. Nə oldu?... Rusiya bütün danışıqları pozdu, Bzejinskinin təbirincə desək şahmat taxtasında oyuna yenidən başladı. Özü də öz prizmasından (zaviyəsindən).

Baxın bu gün Rusiya danışıqları daha çox üstlənib. Nə baş verməkdədir??? ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatları) nümayəndələrinin bölgəyə səfərləri daha çox artıb. Rusiyanı qıcıqlandıra biləcək addımlar atılır. Gah Nabbuko boru kəmərini qabardırlar, gah müxalifətlə dialoqa girirlər, gah Xəzərdə müdafiə sistemləri qururlar və i. a. s.

Bütün bunlar nəyi göstərir?.. Bəli bu bir həqiqətdir ki, Qafqazın əldə olunması uçun hər iki tərəf də lazımınca güclü bir şəkildə güc sərf etməkdədilər. Ancaq bu gizli savaşda hələ ki, hər hansı bir tərəf qarşı tərəfi üstələyə bilməməkdədir. Buna görə də mövcud vəziyyətin qorunub saxlanması həm Rusiya, həm də Qərb, ələxsus isə ABŞ üçün sərfəlidir deyə bilərəm.

Bəs niyə bu münaqişənin həll olunmasını istəyirlər? Baxın Hantiqtonun, «müasir dünyada yeni güc mərkəzləri formalaşmaqdadır» kimi fikirlər səsləndirməsi heç də təsadüfdən deyildir. Regionumuzda (bölgədə) Türkiyə ilə bərabər bir şəkildə Azərbaycanın da söz sahibinə çevrilməsi, hər iki tərəfə olduqca böyuk dividentlər (səhamın qazancı) vəd etməkdədir. Bu gün Turkiyə Avropa məkanınında iqtisadi cəhətdən durmadan güclənə bilən yeganə bir dövlətdir. Dünya krizi belə bu dövlətə ən az təsir göstərə bilmişdir. Bu gun Qafqazın ən güclü söz sahibi olan dövləti isə Azərbaycandır. Artıq elə bir vəziyyət yetişmişdir ki, hər iki gücün istər siyasi, istər iqtisadi, istərsə də hərbi cəhətdən bir araya gəlməsi dünyanın bir çox aparıcı dövlətlərini belə təlatümə gətirmişdir.

Sizcə, Türkiyənin kürd probleminin günlərdir aktual (əsas, fəal) bir vəziyyətdə saxlanması təsadüfdəndirmi?

Xeyr. Mən hər gün Türkiyə telekanallarındakı xəbərləri izləyirəm. Demək olar ki, elə bir gün yoxdur ki, həmin gün ərzində kürd «problemindən» danışılmasın. Həqiqətdə bu həm Avropanın və həm də ABŞ-ın işinə yarayır. Bu gün Türkiyənin hərtərəfli bir şəkildə, böhran durumu yaşamaqda olan Avropada güclənməsi vaxtilə onunla bir arada müttəfiq simasında çıxış edən dövlətlərin maraq dairəsinə uyğun gəlmir. Sizcə, bu gün niyə ərəb ölkələrində vəziyyət gərgin olaraq qalır?? Ona görə ki, sabitlik o cümlədən bütün demokratik tələblərə cavab verən ərəb ölkələri bölgə dövləti olan Türkiyəni daha da güclü etmiş olardı. Bu isə nə Avropa dövlətlərinin, nə Israilin, nə də onun yaradıcısı olan ABŞ-ın karına gəlmir.

Türkiyə isə yaranmış bu vəziyyətdə təklənmə siyasətinə qarşı olaraq Rusiya ilə ciddi bir şəkilldə yaxınlaşmaq üzrədir. Türkiyə yaxşı bilir ki, o, tarixən Rusiya ilə ən çox problemi olan bir ölkə olsa da, ancaq o yenə də bölgənin bölüşdürülməsi məsələsində Rusiya ilə nə zamansa üz-üzə gələ bilər. Bu vəziyyətdən qaçışın ən yaxşı yolu isə gözləmə mövqeyi yox, hücum taktikasıdır. Bu gun Turkiyənin Rusiya ilə yaxınlaşmasında güclü siyasi kurs dayanmaqdadır.  Bu həm iqtisadi əlaqələrdə, həm də aparılan bütün siyasi dialoqlarda çox aydınlıqla özünü göstərir.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk