GünAz TV: İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad deyib ki, istənilən zəlzələ Buşəhr AES-ə (Atom Elektrik stansiyasına)  təhlükə yarada bilməyəcək.

 

Yaponiyada (Japonda) baş vermiş təbii fəlakət, sel və 9 bal gücündə zəlzələ bu ölkədəki Atom Elektrik stansiyalarına (Niruqahına) da təsirsiz ötüşmədi. Atom enerjisindən istifadə edən dövlətlər ölkəlindəki stansiyaların fəaliyyətinə yenidən baxmağa məcbur olub.

 

Tehran hakimiyyəti isə işə sala bilmədikləri AES-in istismara yaralı olduğunu bəyan etməklə yanaşı, bu sahəyə Aid materialları (maddələri) sata biləəklərini bəyan ediblər.

 

«MIGnews»-un məlumatına əsasən, İran atom komissiyasının başçısı Firudin Abbasi bildirib ki, ölkəsi daxili tələbatı ödəməkdən başqa, xarici bazara satmaq üçün də nüvə materialları istehsal edəcək.

 

«Biz beynəlxalq bazarda satmaqdan ötrü nüvə materialaı və texnologiyası çıxarmaq niyyətindəyik»-deyə, o, söyləyib.

 

İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad isə bir qədərdə qabağa gedərək, deyib ki, istənilən zəlzələ Buşəhr AES-ə təhlükə yarada bilməyəcək.

 

Əhmədinejad  İspaniya Dövlət Televiziyasına müsahibəsində jurnalistin “Buşehr nüvə stansiyası yaxınlığında zəlzələ baş verərsə, hökumətiniz bu təsisatın təhlükəsizliyini təmin edə biləcəkmi” sualını belə cavablandırıb: «Buşehr nüvə stansiyası təhlükəsizlik baxımından yüksək standartlara malikdir. Ona görə də hər hansı bir problemin ortaya çıxa biləcəyini güman etmirəm. Buşehr nüvə stansiyası ən modern standartlar əsasında tikilib. Yaponiyadakı nüvə təsisatları isə 45 il əvvəl, köhnə standartlarla inşa olunub. İran ən çox zəlzələ baş verən ölkələrdən olduğundan bizim dövlət təşkilatlarının belə bir problemi qarşılamaq üçün böyük hazırlığı var».

 

Yaponların səliqəli və intizamlı olmaları hər kəsə bəllidir. Bundan başqa dünyada atom bombasından ilk və sonucu dəfə onların əziyyət çəkdiklərini dünya ictimaiyyəti unutmayıb. Bu baxımdan Yaponiyanın atom-texnoloqlarının «45  il öncəki» texnologiyada qaldıqlarını söyləmək azından gülüncdür. Çünki Yaponiyanın zəlzələdən yırğalandığını bu ölkənin hər bir vətəndaşı çox yaxşı bilir. Odur ki,yaşayış binalarından tutmuş AES-in tikintisinədək bütün inşaat işlərində bir qayda olaraq, bu məsələ diqqətdən qaçmır.

 

Əhmədinejad müsahibəsində dedikləri ilə Tehran hakimiyyətinin şəffaf olmayan atom-nüvə proqramının  guya Yaponiyadakından da etibarlı olduğunu bildirməklə həm öz vətəndaşlarını, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə yalan danışır.

 

Bunu bildirməyə yetərincə əsas da var.

 

Əhmədinejad başda olmaqla Yaponiyanın atom-nüvə texnologyasının «köhnə olduğunu» iddia edən İran hakimiyyəti təmsilçilərinin nəzərinə və belə düşünənlərin nəzərinə dünyada ən çox atom enerjisi istehsal və ondan istifadə edən dövlətlərin siyahısını çatdırırıq:birinci yerdə ildə 836,63 milyard kVt/saatla  ABŞ-dır (Amerika Birləşmiş Ştatları), uyğun olaraq sonrakı yerləri Fransa -439,73 milyard kVt/saat,    Yaponiya 263,83 kVt/saat, Rusiya 160,04 mlrd kVt/saat, Cənubi Koreya 142,94mlrd kVt/saat, Almaniya   140,53 mlrd kVt/saat.

 

Dünyada 442 nüvə reaktoru mövcuddur. Bundan başqa 2008-ci ildə Yaponiyanın Niiqata əyalətinin Kasivadzaki şəhərində dünyada ən güclü  Kasivadzaki-Kariva AES quraşdırılıb. 5 nüvə rektorundan ibarət bu stansiyanın ümumi gücü 8,212 HVtdır.

 

Bu məsələni bir tərəfi.

 

Atom-nüvə texnologiyasından və kimyəvi zəncirvari reaksiyadan anlayışı olan hər kəs sızıntının yarada biləcəyi fəlakət haqda fikri söyləyə bilər.

 

Ona görə də  Əhmədinejad kimi düşənənlər məsələnin elmi yönünə də diqqət yetirsə,  yalan danışdıqlarından fərqində olarlar.

 

Atom-nüvə proqramını İran hakimiyyətinin necə gerçəkləşdirməsi bu sahə ilə məşğul olanların çoxuna bəllidir.

 

Bu sahədə Tehran rejimi daha çox qaçaqmalçılıq fəaliyyətinə üstünlük verir. Odur ki, bu yolla əldə edilmiş texnologiya və materialların ciddi yoxlamadan keçmədiyi sirr deyil.

 

Bu günlərdə Koreya Respublikası (Cümhuriyyəti) və Sinqapurda BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) Təhlükəsizlik Şurasının qətanaməsi ilə yasaqlanmış İrana aparılan nüvə və silah yükü saxlanılıb.

 

Cənubi koreyalı diplomatların AFR agentliyinə verdiyi məlumata əsasən, Seulun hava limanında keçən ilin dekabrında şübhəli təyinatlı 400 –dən artıq boru aşkarlanıb. Diplomatın sözlərinə görə, belə avadanlıqlar nüvə sahəsində quraşdırılır.

 

2010-cu ilin sentyabrında isə Sinqapurda raket istesalında istifadə olunan alüminium tozu aşkarlanıb. Hər iki olayda malların alıcısı İran hakimiyyəti olub.

 

Tehran hakimiyyəti ötən il Buşəhr AES-dəki kompyuterlərə virus hücumunun qarşısını ala bilmirdi. Virusdan qoruna bilməyən bir texnologiya təbii fəlakətdən necə qoruna bilər?

 

İndi özünə sıxışdırmasa da zaman keçdikcə Tehran hakimiyyəti boyununa almadığı bir çox mətləbələri etiraf edəcək.Keçən ilin oktyarbrında M.Əhmədinejad  Nətənzdəki  Atom Eletirk Stanisyasındakı kompyuterlərin fəaliyyəində problemin olduğunu öncə gizlətməyə çalışsa da sonradan etiraf etdi.«Onlar kompyuter proqramlarının elektron sisteminə virus buraxmaqla bizim bir neə sentrafuqmızda problem yarada bilmişdilər. Onlar axmaqcasına davranıblar. Xoşbəxtlikdən mütəxəssisəlrimiz bunu aşkarlaya bilib. Bir daha onlar bunu edə bilməyəcək»-deyə, Əhmədinejad söyləmişdi.

 

Mənbənin bildirdiyinə görə,İran prezidenti bir neçə dəfə «virus» sözünü təkrarlayıb.

 

Sentyabrda  Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik məruzəsində bildirlimişdi ki, İranın Nətənzdəki nüvə obyektində (təsisatında) uranın zənginləşdirilməsində problem yaranıb və «obyekt bir sutka (24 saat) işləməyib».

 

Sentyabrda isə Buşəhr AES-dəki kompyuterlərin virusa «yoluxması» haqda xəbərlər yayılmışdı.

 

Dünyanın çeşidli mütəxəssisləri İslam Respublikasının bu sayaq «xəsətəliyə qarşı» uyğun proqramlarının olmadığını əsas göstərərək, bunun öhdəsindən Tehranın gələ bilməycəyini bildirirdilər.

 

Hadisə baş verən kimi İranın xüsusi xidmət orqanları İsrail «Mossad»ını suçladı. Ancan bu dəfə Buşhər AES-dəki kompyuterlərin «yoluxması»nda yəhudilərin üzərindən şübhə götürülüb. Stansiyada çalışan rusiyalı mütəxəssislərdən, eləcə də amerikalı hakerlərin ünvanına deyinməyin, şübhələnməyin əbəs olduğu meydana çıxdı.

 

Almaniyanın nəhəng «Siemens Systems» şirkətinin mühəndisi bəyan edib ki, kompyuter «qurdunun», özəlliklə İranın nüvə reaktorundakı kompyuterlərə virusun yerləşdirilməsinin arxasında onun əməkdaşları durur. Bununla yanaşı şirkət baş verən olayın «qəsddən» olmadığını vurğulayıb.

 

Almaniyada çıxan «Sueddeutsche Zeitung» qəzetinin yadığına əsasən, son ay ərzində «Siemens» texnologiyasından istifadə edən azından15 şirkət, o cümlədən elektrostansiya, kimyəvi zavod və başqa sənaye müəssisəsi kompyuterlərində Buşhər AES-dəki virusdan aşkarlandığını bildirmişdi.

 

Bu və başqa dəlillər təsdiqləyir ki, İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad və onun təmsil etdiyi hakimiyyət başqa məsələlərdə olduğu kimi atom-nüvə məsələsində gerçəkliyi həm ölkə, həm də dünya ictimaiyyətindən gizlədir. Bunun əziyyətini isə həmişə adi insanlar çəkir.

 

Söz ardı

 

Yeri gəlmişkən, dünyadakı AES-lərdə  baş vermiş  bəzi qəzalar haqda.

 

Öncə qeyd edək ki, ilk atom stansiyası 1954-cü ildə keçmiş SSRİ –də (Şurəvidə) quraşdırılıb.

 

1957-ci il oktyabarın 10-da İngiltərədə Uindskeyl AES-də yanğın baş verib.

 

1979-cu il martın 28-də ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatlarının) Pensilvaniya ştatında, Harrisberg AES-də partlayış olub. 150 min sakin stansiyanın yaxılığından köçürülüb.

 

1986-cı il aprelin 26-da keçmiş SSRİ-də (Ukryanda) Çernobıl AES-də baş vermiş partlayış nəticəsində 60 min kv.metr ərazi radioaktiv maddə ilə zəhərləndi. 3,2 milyon sakin isə radioaktiv maddədən şüalandı.

 

1993-cü il aprelin 6-da Rusiyada, Sibirdə Tomsk -7 kimyəvi kombinatında radioaktiv qarışıq olan apparatın partlaması nəticəsində bir hektar ərazi çirkləndi.

 

1999-cu il sentyabrın 30-da Yaponiyanın İbaraki əyalətinin Tokay şəhərindəki nüvə yanacğı istehsal edən zavoda radioaktiv sızıntı baş verib.

 

2004-cü il avqustun 9-da Yaponiyanın «Kansai Electric Power» şirkətinə məxsus AES-də güclü parlayış nətiəcsində 4 nəfər həlak olub, 7 nəfər isə yaralanıb.

2011-ci il martın 12-də bu ölkədə «Tokio denrioku» elektrik şirkətinə məxsus  «Fukusima-1» baş vrən partlayışın nəticələrini aradan qaldırmağa çalışırlar. Sədrəddin Soltan