GünAzTv: Yanvarın 21-də istanbulda İranın atom-nüvə proqamı ilə bağlı «altılıq»la İslam Respublikası arasında görüş keçiriləcək.

Danışıqlar öncəsi Tehran hakimiyyəti əks tərəfi, özəllkilə rəsmi Vaşinqtonu qınyayıb, ABŞ  (Amerika Birləşmiş Ştatları) isə İslam Respublikasına (Cümhuriyyət)  qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsinin vacibliyini bir daha bəyan edib.

«Radio Savaboda»ya istinadən məlumata görə, rəsmi İran Amerika prezidenti Barak Obamanı İslam Respublikasının rəhbərliyi ilə daşınıqları yoluna qoyağacı barədə verdiyi sözə mələ etməməkdə qınayıb.

İranın BMT-dəki (Sazemane Meləl) təmsilçisi Məhəmməd Xəzai bildirib ki, B.Obama da sələfi Corc Buşun «bəzi səhvlərini təkrarlayır».

İranlı diplomat istambul görüşündə ölkəsinə «hörmət və düzgün» yanaşılmasını istədiklərini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, danışıqlar İranın atom-nüvə proqamı ətrafında yaranmış münaqişənin dayanması üçün şərait yarada bilər.

İstanbul toplantısından öncə İran qarşı sanksiyaların tətbiqi barədə xəbərlər yayılmaqdadır.

Honkonq parlamenti İranın bu ölkədəki əmlakının dondurulması haqda  qanun layihəsi hazırlayır.Parlamentin qanunvericilik şurasının rəhbəri Ceyms Tu öətn gün da jurnalistlərə açıqlamasında bu sənədi BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrana qarşı sanksiyaları ilə əlaqələndirib.

Ceyms Tu qanun layihəsinin tezliklə qəbul edilərək, icra edilcəyini də vurğulayıb.

Bir həftə öncə İsveçrə xarici işlər nazirinin müavini Peter Maurer Tehranda səfərdə olarkən, bildirmişdi ki, rəsmi Bern İrana qarşı sanksiya tətbiqiqi məntiqini dəstəkləmir.

Ancaq bu gün, yanvarın 20-də  İsveçrə hökumətinin İrana qarşı irəli sürdüyü sanksiya qüvvəyə minib. Qadağaya əsasən,  Tehran bundan sonra üçüncü ölkədən mal almaq məqsədi ilə İsveçrədən istifadə edə bilməyəcək. İndiyiə qədər İslam Respublikası birbaşa ticarət əlaqəsi saxlaya bilmədiyi ölkələrlə İsveçrə vasitəsi ilə bu münasibət qururdu.

Yeni sanksiya İsveçrə şirkətlərinə İrana ikili məqsədli texnologiya satmağı qadağan edir. Müdafiə üçün bütün növ ağır silahların islam Respublikasına ixracının genişləndirilməsi yasaqlanıb.

Bundan başqa İranın neft-qaz sənayesində istifadə ediləcək, malların və avadanlığın İrana ixracına məhdudiyyət qoyulub. Sanksiyaya (Təhrim, yaptırım) əsasən, İslam Respublikası ilə maliyyə əlaqəsinə məhdudiyyət tətbiq ediləcək.

Xatırladaq ki, 2010-cu ildə İsveçrədən İrana 730 milyon dollarlır mal ixrac olunub.

ABŞ-ın dövlət katibi Hillari Klinton Çin Xalq Respublikası (ÇXR) şirktələrinə xəbərdarlıq edərək, İranla ticarət əlaqələrinin ağır nəticə verəcəyini bildirib. O, ÇXR-i BMT Təhlükəsizilik Şurasının Tehrana qarşı qətnaməsini pozmamağa çağırıb.

Onun sözlərinə görə, Çinin bir srıa şirkətləri İranla ticarət ələqəsi saxlamaqdadır : «Rəsmi Pekin bildirir ki, ABŞ, Avropa Birliyi, və Yaponiyanın İrana qarşı tətbiq etdiiyi bi tərəfli sanksiyaları deyil, yalnız BMT Təhlükəsizlik Şurasının yasaqlarını dəstəkləyir».

H.Klinton bildirib ki, ÇXR və ABŞ İranın atom proqramına eyni mövqeydən yanaşır, buna görə də İranın atom bombasıəldə etməsi planının qarşısını almaq məqsədi ilə sanksiyaların tətbiqində rəsmi  Pekin Vaşinqtona yardıs etməlidir.

Bi-Bi-Si-nin məlumatına əsasən, dövlət katibi əlavə edib ki, Vaşinqton İrana qarşı birtərəfli yeni sanksiyalar zərfi hazırlayır. Onun sözlərinə görə, tehran hakimiyyətiinə qarşı yasaqlar öz səmərəsini verməkdədir.

İranın qonşularından isə sanksiyalara qoşulan ilk dövlət  Əfqanıstandır. Düzdür, rəsmi  Kabil islam Respublikasında istehsal olunan mallara qadağanı bəhs etdiyimiz məsələ ilə əlaqələndirməyib.

«svobodanews»-un məlumatına görə, Əfqanıstan hökuməti İran mallarına sanksiya qoyub. Bununla bağlı qərar İranın Əfqanıstana yanacaq daşıyan tankerlərin hərəkətini məhdudlaşdırmasına cavab olaraq yanvarın 18-də qəbul edilib.

Bir aya yaxındır İran hökuməti tranzit xətti ilə ölkə ərazisindən İraq və Türkmənistan benzinini Əfqanıstana daşıyan 2500 tankerin hərəkətinə məhdudiyyət qoyub. İran rəsmiləri bunu həmin yanacağın NATO-nun Əfqanıstandakı hərbi qüvvələrinin ixtiyarına veriləcəyindən ehtiyatlanmaları ilə izah edirdilər.

Əfqanıstanın Ticarət və Sənaye Palatasının rəhbəri Qurbanəli Həqcu jurnalistlərə açıqlamasında deyib ki, hökumət İrandan idxalı dayandırıb, minlərlə əfqan taciri isə İranla ticarət əlaqələrini kəsib: « İrandan idxal etdiyimiz məhsulların çoxunu özümüz də istehsal etmək gücündəyik. Tehranın qoyduğu qadağalar davam etsə də, Allah qoysa, bu şərin sonu xeyrimizə qurtaracaq. Çünki bu  daxili istehsala daha artıq diqqət yetirməyimizə, öz imkanlarımıza arxalanaraq ölkə daxilindəki istehsalı inkişaf etdirməyimizə səbəb olacaq».

Bu qərardan sonra Tehran hakimiyyəti təsdiqləyərək, bildirib ki, Əfqanıstanla sərhəddə yanacaqla dolu 160 yük maşını 2010-cu ilin dekabrında saxlanılıb və onun İrandan çıxmasına qadağa qoyulub.

Tehranın Kabildəki səfirliyinin bəyanatına əsasən, Əfqanıstan tərəfi İrandan gələn yanacağın istifadəsinə dair məlumat verib.

Fəqanıstan rəsmiləri isə bildirib ki, İranla sərhəddə 1500 yük maşını saxlanılıb və onların az bir qisminə İslam Respublikasını tərk etməyə icazə verilib.  Sədrəddin Soltan