GünAzTv: Atom-nüvə proqramına Tehran hakimiyyətinə tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyalar İranın qonşu dövlətlərlə münasibətinə təsir etməkdədir.

GünAzTv-nin «Media forum»a istinadən məlumatına görə, yanvarın 13-də yüzlərlə əfqan vətəndaşı İranın Kabildəki səfirliyinin binası qarşısına toplaşaraq, benzin daşıyan tankerlərin hərəkətinə qoyulan məhdudiyyətlərlə bağlı İran rəhbərlərinə etirazlarını bildiriblər. Bu, sözügedən məhdudiyyət tətbiq ediləndən bəri əfqanların İran səfirliyi qarşısında keçirdiyi dördüncü etiraz aksiyasıdır.

Üç həftədir ki, İran hökuməti tranzit xətti ilə ölkə ərazisindən İraq və Türkmənistan benzinini Əfqanıstana daşıyan 2500 tankerin hərəkətinə məhdudiyyət qoyub.

Tehran rəsmiləri  yanacağın NATO-nun Əfqanıstandakı hərbi qüvvələrinin ixtiyarına verilməsindən ehtiyatlanmaları ilə izah edir.

Bundan başqa səfirlik qarşısına toplaşanlar 2009-cu ilin iyununda keçirilmiş  prezident seçkisinin rəsmi nəticələrinə kütləvi etiraz aksiya zamanı öldürülənlərin bəzilərinin şəkillərini və hakimiyyət əleyhinə şüarlar yazılmış plakatlar tutaraq,  İranın ali rəhbəri ayətulla Xamneyi və prezident Mahmud Əhmədinejada qarşı şüarlar söyləyib, sonda hər ikisinin  şəkillərini yandırıblar.

Əfqanıstan polisinin müdaxiləsinə baxmayaraq, İran səfirliyinin binasını və qapısını daşa basıb, boya və yumurta atan aksiyaçılar İrandan yanacaq daşıyan tankerlərin hərəkətinə qoyulan qadağanın ləğvini və İranda yaşayan Əfqanıstan vətəndaşlarının edamının dayandırılmasını, onlara qarşı təzyiq və ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılmasını tələb ediblər.

Tehranın Kabildəki  səfiri Fədahüseyn Maliki isə jurnalistlərə açıqlamasında Əfqanıstan hökumətindən İran səfirliyi qarşısında aksiya keçirənləri, səfirliyi daşa basanları tutub, məsuliyyətə cəlb etməsini istəyib.

Qeyd edək ki, bir həftə öncə keçirilmiş etiraz aksiyası zamanı Əfqanıstan vətəndaşları İran İslam Respublikasına, İran prezidenti Mahmud Əhmədinejada qarşı şüarlar səsləndirərək, rəsmi Kabildən İran mallarına sanksiya qoyulmasını, ölkənin bəzi çaylarının İran ərazisinə axan suyunun qarşısının alınmasını tələb etmişlər.

Həmin gün səfir F. Maliki isə jurnalistlərə açıqlamasında tranzit xətti ilə ölkə ərazisindən Əfqanıstana daşınan benzinə məhdudiyyət qoyulmasını bu yanacağın NATO-nun Əfqanıstandakı hərbi qüvvələrinin ixtiyarına verilməsindən Tehranın ehtiyatlanması ilə izah etmişdi.

Əslində bunu bəhanə kimi də qiymətləndirmək olar. Çünki sanksiyalardan sonra İranda  benzin qıtlığı yaranıb. İş o yerə çatdı ki,  hakimiyyət indiki ağır siyasi durumda yanacağa qoyulan subsidiyanı ləğ etdi.

Hakimiyyət təmsilçiləri son zamanlar benzindən istifadənini azaldığını da həvəslə bəyan edirlər.

«Sağlam cəmiyyət» adlı qurumun toplantısında çıxışı edən prezident müavini Məhəmmədrza Rəhimi bildirib ki, benzinin gündəlik istehlakı kvotaya qədər 93 milyon litr idisə, indii bu rəqəm 41 milyon litrədək azalıb.

«İRİBnyus»un məlumatına əsasən, prezident müavini deyib ki, məhdudiyyətlər vvə benzinin qiymətinin bahalaşması olmasa idi, o zaman 5-6 ildən sonra İranın ixracat üçün nefti qalmazdı.

M.Rəhiminin sözlərinə görə, dlizel yanacağının gündəlik istehlakı azalıb, məlum islahatadək sutkalıq sərfiyyat 107 milyon litr idisə, ötən həftə bu rəqəm 44 milyon litr olub.

Bu baxımdan hesab etmək olar ki, Tehran daxili bazarda yanacağın qiymətini bahalaşdırmaq və qonşu dövlətlərə çeşidli bəhanlərlə bu neft məhsullarının ötürülməsini dayandırmaqla prezident müavinin  dediklərini əldə edib.

Son bir ildə İran hakimiyyətinin Əfqanıstan  və Taciksitanla münasibətlərini özü istəyən yöndə formalaşdırma səyləri deyəsən, boşa çıxır. Benzinlə bağlı yaranmış vəziyyəti də buna şamil etmək olar.

Yeri gəlmişkən, bir müddət öncə İmaməli Rəhman ölkə vətəndaşlarına müraicət edərək, demişdi ki, son 10 ildə xaricdə çeşidli İslam  təhsil müəssisələrində oxuyan övladlarını geri çağırsınlar. O, tacikistanlı valideynləri islam dövlətərinin mədrəsələrində təhsil alan övladlarını geri qaytarmağa çağırıb. 

«Təəssüflər olsun ki, onların çox mollalıq öyrənmir, əksinə terrorçu və ya ekstremist olurlar. Onların hamısını qaytarmaq lazımdır, yoxsa hamısı satqın və vətən xaini olacaq»-deyə,Tacikistan prezidenti bildirib.

Məlum olduğu kimi bir müddət öncə, Taciksitan, Əfqanıstan və İran rəhbərləri ortaq fars dilli teleradio kanalının açılması haqda razılıq əldə etmişdi.

Ötən gün isə lazım olan quruğunun çatışmaması ucbatından kanalın yayımı təxirə salınıb.

«Asiya plyus»-un məlumatına əsasən, Tacikistan hökuməti yanında telradio komitəsinin sədri Əsədulla Rəhmanov məsələ ilə bağlı bunları deyib : «Bizdən asılı olan bütün işləri görmüşük. Verilişin yayımlanacağı studiyanı təmir etmişik. İran tərəfi qurğuların alınmasında bizə yardım etməli idi. Ancaq indiyə qədər onlar bu istiqamətdə bir işə görməyiblər. Əgər bizdən asılı olsa idi, indiyə telekanal çoxdan yayıma başlamışdı».

Onun sözlərinə görə, bu günlərdə Düşənbədə görüş keçirildi. Həmin yığıncağa Əfqanıstan təmsilçisi qatılmamışdı : «İranlı həmkarlarmızı gördüyümüz işlərlə tanış etdik və kanal üçün lazım olan avadanlığın siyahısını onlara verdik».

Komitə sədri xatırladıb ki, İran tərəfi üçüncü ildir hər  Novruzda, martın 21-də kanalın yayıma başlayacağını təklif etsə də, bnunla belə davamlı olaraq, bu məsələ təxirə salınır. 

Bir müddət öncə Tehran tərəfi bildirmişdi ki, efirə çıxacaq tacikistanlı qadın «hicaba ciddi əməl etməldir». Bu məsələ ilə bağlı Ə.Rəhmaov yarızarafat deyib : «Biz də israrlar iranlı qadın apaıcının hicabsız çıxmasını tələb edəcəyik. Əgər ciddi desək, bu məsələ müzakirə mərhələsindədir. Fikrimicə, hər tərəf indik ənənəsinə uyğun çərçivədə davranacaq». Sədrəddin Soltan