Sabit Bağırov: “Nabucco” istənilən halda reallaşacaq” - MÜSAHİBƏ “Rusiya istəyir ki, Azərbaycan onların layihəsini dəstəkləsin. Amerika isə “Nabucco”da iştirakımıza tərəfdardır” Rusiya ilə Ukrayna arasında Avropaya ötürülən təbii qazla bağlı yaranan gərginlik “Nabucco” layihəsini daha da aktuallaşdırıb. Artıq Xəzər hövzəsindən çıxarılan təbii qazın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu ön plana çıxarıb. Maraqlı tərəflər çoxdur və bütün Avropa bu layihəni reallaşdırmaq üçün imkanlar axtarır. Yanvarın sonunda Budapeştdə Azərbaycan, Türkiyə, Türkmənistan, Avstriya, Macarıstan, Rumıniya, Bolqarıstan, Almaniya və ABŞ-ın hökumət nümayəndələrinin iştirakı ilə beynəlxalq enerji sammiti keçiriləcək. Sammitdə “Nabucco” ilə bağlı danışıqların sürətlənməsi, maliyyələşmə və qaz nəqli məsələləri müzakirə olunacaq. Tanınmış neft mütəxəssisi, Sahibkarlığın və Bazar İqtisadiyyatının İnkişafına Yardım Fondunun rəhbəri Sabit Bağırov Lent.az-a müsahibəsində Avropanı bürüyən qaz böhranı və onun həllində Azərbaycanın mümkün iştirakı barədə danışıb: - Əslində, Ukraynadan başlayan qaz böhranının kökü çox dərindir. Bu məsələ təkcə Ukraynanın özünün üzləşdiyi problemindən yox, həm də geosiyasi problemlərdən ibarətdir. Artıq Azərbaycan enerji daşıyıcılarının Avropaya çatdırılması əsas istiqamətlərdən birinə çevrilir. Bu isə təbii olaraq, “Nabucco”nun tezləşdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir. - Sizcə, Yaxın Şərqdəki müharibənin bu proseslərə təsiri varmı? - Əlbəttə, var. Qəzzadakı vəziyyət xüsusən son vaxtlar neftin qiymətinin bahalaşmasına bir qədər təkan verir. - Bəs, Avropadakı qaz böhranı, problemin həlli istiqamətindəki danışıqlar Azərbaycanın iqtisadi siyasətində hansısa dəyişikliyə gətirib çıxara bilərmi? - Elə də ciddi dəyişiklik olmayacaq. Lakin Avropadakı qaz böhranı Azərbaycanın “Şahdəniz” yatağından nəql edilən mavi yanacağın həcminin artırılması məsələsini də gündəmə gətirib. Bu isə Azərbaycanın Avropanın enerji bazarlarında iqtisadi rolunu artıra bilər. Artıq Ukrayna-Bolqarıstan marşrutu ilə Türkiyəyə ötürülən qazın nəqli 2 gündür dayandırılıb. İndi alternativ vasitələr axtarmağa başlayan Türkiyə “Şahdəniz” yatağından əlavə qaz almaq istəyir. Yəqin ki, digər ölkələr də Azərbaycandan qaz almaq imkanlarına yenidən baxacaq. - Sənaye və energetika naziri Natiq Əliyev mətbuata açıqlamasında “Nabucco”nun reallaşmasının bir qədər çətin olduğunu deyib. Siz necə fikirləşirsiniz? - Kimin razı, yoxsa narazı olmasından asılı olmayaraq, “Nabucco” layihəsi reallaşacaq. Çünki bu layihədə varlı və güclü Avropanın böyük marağı var. Amma “Nabucco” kəmərinin hansı ölkənin qazı ilə təchiz ediləcəyi məsələsi sual doğurur. Azərbaycan bu layihədə hətta iştirak etsə belə, bizim təbii qaz ehtiyatımız “Nabucco” üçün kifayət etmir. Lakin Türkmənistan, Qazaxıstan, hətta İraqın da iştirakı ilə bu layihəni reallaşdırmaq mümkündür. Bu yaxınlarda İran da “Nabucco” layihəsinə qoşula biləcəyinə dair təkliflərini verib. Yəni konkret olaraq hansı mənbədən qazın bu boruya daxil olacağı sual doğurur. Ancaq mənə elə gəlir ki, bu layihənin reallaşma ehtimalı çox böyükdür. - Hətta Azərbaycan layihədə iştirak etməsə də? - Azərbaycan bu layihədə iştirak etsə belə, bu qaz xəttinin doldurulması üçün böyük miqdarda qaz verə bilməyəcək. Təhlillər onu göstərir ki, ən yaxşı halda “Nabucco” 2013-cü ilin birinci yarısında istismara verilə bilər. O zaman isə Azərbaycan ən çoxu 3-5 milyard kubmetr qaz vermək imkanına malikdir. Bundan artığına gücümüz çatmayacaq. Çünki Azərbaycanda hasilat qrafikləri var. İşlərin genişləndirilməsi belə planlaşdırılır ki, Azərbaycan əvvəlcə öz tələbatını ödəməlidir. Üstəlik, Gürcüstan və Türkiyənin təbii qaza olan tələbatını da Azərbaycan ödəyəcək və bu tələbat böyük miqdarda təmin edilməlidir. Çünki Azərbaycan hökumətinin Gürcüstan və Türkiyə ilə müvafiq razılaşmaları var. Ona görə də “Nabucco”ya ötürüləcək qazın həcmi o qədər də böyük ola bilməz. - Bəs, onda Rusiya və Amerika Azərbaycanı niyə öz tərəfinə çəkmək istəyir? - “Nabucco” daha çox iqtisadi deyil, siyasi layihədir. Məqsəd Xəzər regionunun enerji resursları üzərində nəzarəti ələ almaqdır. Ona görə də Rusiya istəyir ki, Azərbaycan onların layihəsini dəstəkləsin. Amerika isə əksinə, Azərbaycanın “Nabucco”da iştirakına tərəfdardır. - Son proseslər göstərir ki, Azərbaycan hökuməti “Nabucco”dan imtina edib, Rusiyanın layihəsində iştiraka üstünlük verir. Bu, realdırmı və nəyə gətirib çıxara bilər? - Sualınızın birinci hissəsinə belə cavab vermək olar ki, Azərbaycanın öz qazını Rusiyaya satması realdır. Çünki Azərbaycanı iqtisadi cəhətdən Rusiyaya bağlayan çoxlu amillər var. Bu ölkə ilə Azərbaycanın ticarət dövriyyəsi Amerikadakından çoxdur. Sualın ikinci hissəsinə gəlincə, məncə, “Şahdəniz” qazının Rusiya bazarlarına çıxarılması Azərbaycanın xeyrinədir. Ona görə ki, bu, diversifikasiyadır, yəni satış bazarının şaxələnməsi. Şaxələnmiş bazar isə indi vəziyyətdə manevr etmək üçün əlavə imkanlar yaradır. - Türkiyə də Avropa Birliyini “Nabucco”ya vaxtında dəstək verməməkdə qınayır... - Mən də bu fikirlərlə qismən razıyam. Avropa İttifaqı “Nabucco” layihəsini vaxtında dəstəkləsəydi, indi Rusiyadan bu qədər asılı vəziyyətə düşməzdi. Son hadisələr Avropanın qaz konsepsiyasının düzgün olmadığını göstərir. Halbuki, “Nabucco”nun reallaşması ilə bağlı demək olar ki, çatışmayan heç nə yoxdur. Sadəcə, oturub, hər şeyi bir daha konkret müzakirə etmək və tikintiyə başlamaq üçün razılığa gəlmək lazımdır. Bunun üçün lazımi miqdarda pul tapmaq da olar. Lakin əsas məsələ oradan göndəriləcək qazın qiymətlərini Rusiyanın tarif siyasəti ilə uzlaşdırmaqdır. Layihənin reallaşması üçün lazım olan siyasi iradə nümayiş etdirilməlidir. Amma həm də nəzərə alaq ki, bəzi ölkələr belə bir siyasi iradə nümayiş etdiriblər. ABŞ-ın dövlət katibi Kondoliza rays “Nabucco” layihəsini reallaşdırmaq üçün bir neçə ay əvvəl Qazaxıstana gəlmişdi. Amerikanın başqa rəsmiləri, “Nabucco”da iştirak edən dövlətlərin nümayəndələri də Bakıda danışıqlar aparıblar. Lakin bütövlükdə Avropa ölkələrinin “Nabucco”ya verdiyi dəstək kifayət deyil. - Beynəlxalq Valyuta Fondu 2009-cu ildə neftin orta qiymətinin 75 dollar olacağını proqnozlaşdırır. Bu, nə dərəcədə realdır? - Hamı bilir ki, dünyada baş verən qlobal iqtisadi böhran 2009-cu ilin sonunadək davam edəcək. Elə beynəlxalq iqtisadi təşkilatların da proqnozu belədir. Ona görə də 2009-cu il ərzində neftin qiymətinin 75 dollaradək bahalaşması inandırıcı görünmür. Amma OPEK-in siyasətindən asılı olaraq, bu mümkün ola bilər. Yəni OPEK son aylardakı kimi, birjalarda gedən proseslərə operativ reaksiya versə və qərarlarını buna uyğunlaşdırsa, neftin orta illik qiymətinin 75 dollara satması mümkündür. Bunun üçün OPEK neft hasilatını da davamlı olaraq azaltmalıdır. Elxan SALAHOV LENT.AZ