GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, sabiq diplomat, siyasi şərhçi Vurğun Həsənlidir. Müsahibimizlə İran ətrafında gedən siyasəti təhlil etdik:

- Vurğun bəy, İranla bağlı müharibə məsələsi gündəmdən düşmür. Sizcə, İrana qarşı müharibə ehtimalı realdırmı?- Bir məsələ ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatları) əsas gündəmindədirsə narahat olmağa dəyər. Belə məsələlərin qeyri-ciddi olmadığını İraqda və Liviyada (Libi) bütün dünya gördü. ABŞ oradakı rejimlərin sonlanmasını istəyirdi. İraqda istila şəklində etdi, Liviyada havadan bombardman şəklində. Son günlər İrana qarşı söyləntilərin intensiv (şiddətli) hal aldığını müşahidə edirik. Bunu bir neçə səbəblə izah etmək olar. Əsas səbəb odur ki, ABŞ Yaxın Şərqdə demokratiya “uğrunda” böyük xərclər çəkərək hərbi əməliyyatlar aparmışdır. Hazırda Yaxın Şərqdə bir çox yerdə xaos (hərc-mərc)) vəziyyəti hakimdir. ABŞ, İranın xüsusilə İraqda, Suriyada, Fələstində, Livanda ölkədaxili qarışıqlıq yaratdığını iddia edir və düşünür. ABŞ, bundan sonra bölgədə sabitliyi bərpa etmək istəyir. Çünki, rəqibi Çin ABŞ-ın başı qarışdığı müddətdə iqtisadi mənada çox inkişaf etmişdir. Artıq Çin ABŞ üçün mübarizə apara bilməyəcəyi rəqibə çevrilməkdədir. ABŞ Yaxın Şərqdəki problemləri bitirib Çin məsələsinə qayıtmaq istəyir. Ona görə də, ABŞ bölgədə ona qarşı gələ biləcək, işinə qarışacaq güc istəmir. Belə demək mümkündürsə, ABŞ Yaxın Şərqdə işinə qarışacaq bütün rejimləri zərərsizləşdirmək istəyir.Digər bir səbəb, İsrailin söyləmləridir. İsrail, İranı həm ölkəsinə, həm də bölgəyə qarşı təhlükə mənbəyi kimi görür. ABŞ-dan İranı tez bir zamanda zərərsizləşdirməyi istəyir. Artıq bunun üçün İsrailin hazırlıqlara başladığı da mətbuatda yer almağa başlamışdır.Lakin müharibə aparmaq, hərbi sərrastlıq və dəqiq analiz tələb edir. İran, regionun (bölgə) kifayyət qədər güclü dövlətidir. Onunla müharibə aparmaq, bir ölkənin işi deyil. Müttəfiqlər vasitəsilə aparılacaq müharibədir. Hətta burada müharibə bölgədə iqtisadi böhranı da özü ilə gətirə bilər. Rusiyanın və Çinin mövqelərini də nəzərə almaq lazımdır. Çünki Çin enerjisinin əhəmiyyətli qismini İrandan tədarük edir. ABŞ-ın İranı işğal etməsini Rusiyadan daha çox ABŞ-ın əsas rəqibi Çin istəməyəcək.ABŞ bütün bu və buna bənzər səbəbləri, amilləri hesablayaraq hərbi əməliyyata girəcəkdir. Hələlik regionun və xüsusilə ABŞ-ın bu müharibəyə hazırlıqlı olduğunu demək çətindir. Ancaq İran rejimi, ABŞ-ın regionda rahat hərəkət etməsi üçün əsas əngəldir. Bu əngəl hərbi müdaxilə, ya da başqa formada aradan qaldırılacaq.- İrana qarşı hərbi müdaxilə tətbiq olunsa, hadisələr hansı sonluqla nəticələnə bilər ?- Hərbi müdaxilənin hansı formatda olacağından asılıdır. Əgər sadəcə havadan olacaqsa iqtidar dəyişə bilər. Belə olacağı təqdirdə ölkədə xaos yaranma ehtimalı var. İran kimi nəhəng ölkədə xaos yaranarsa ABŞ da bunun qarşısını almaqda çətinlik çəkəcək.İraq kimi istila məsələsi isə, inandırıcı deyil. Bunun bir neçə səbəbi vardır. ABŞ-ın hazırkı iqtisadi vəziyyəti ürəkaçan deyil. Ölkədə xalq səviyyəsində narazılıqlar mövcuddur. Vəziyyətin bu həddə çatmasına ABŞ-ın Əfqanıstan və Yaxın Şərqdə apardığı müharibələr böyük rol oynamışdır. ABŞ hərbi büdcəsi ölkə büdcəsinin əhəmiyyətli qismini udur. Həmçinin İran, hərbi baxımdan İraq və Əfqanıstan qədər zəif deyil. Eyni zamanda xalq səviyyəsində ABŞ düşmənçiliyi yüksək səviyyədədir. ABŞ özünü bilə bilə İran batağlığına salmaz. Amma Liviyada olduğu kimi, fərqli formatda hərbi əməliyyat apara bilər. Sonluğa gəldikdə isə, əgər ABŞ İrana qarşı hərbi əməliyyat başlayacaqsa sona çatdırmağı hesablamışdır. Ona görə, ABŞ üçün ölkədə uzun müddətli xaosun və qarışıqlığın yaranması əsas deyil. Əsas olan ABŞ-ın istədiyi hakimiyyətin Tehranda qurulmasıdır. 

-Belə olan vəziyyətdə Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı hansı mövqedən çıxış etməlidir?

- İraqdakı kimi vəziyyət yaranarsa, Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı indiyə qədər ala bilmədikləri haqqlarını tələb edib almağa çalışmalıdır. Bu çərçivədə heç olmazsa Cənubi Azərbaycan Muxtar Respublikasının (cümhuriyyət) yaranmasına nail olmalıdır. Amma Liviyadakı kimi hərbi əməliyyat baş tutacaqsa iqtidarda maksimum təmsil olunmağı hədəf götürməlidir.Bu məsələ, orada əməliyyat aparacaq dövlətlərin razılığına bağlı olacaq. Ancaq hərbi əməliyyat baş verəcəksə, Türkiyənin İraqdakı kimi səssiz qalacağını düşünmürəm. Belə olarsa, Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı əsas Türkiyənin dəstəyini qazanmalıdır. Çünki regionda ABŞ böyük türk dövlətinin yaranmasını istəməz. Buna görə, İraqdakı regional (bölgəsəl) kürd muxtariyyətinə bənzər geniş muxtariyyətli bir respublika və yaxud administrasiya (hökumət) yaradıla bilər. Hətta İrana bağlı federativ administrasiya  belə qurula bilər. Amma İranda hərbi vəziyyət yaranacağı zaman, Güney Azərbaycan Milli Hərəkatında birlik olmalıdır. Bir qrupu İranın tərəfində, bir qrupu ABŞ-ın tərəfində, digər bir qrupu isə Türkiyənin tərəfində yer almamalıdır. Yekdil şəkildə öz haqlarını istəməlidirlər. Yekdil ola biləcəklərsə belə bir geniş səlahiyyətli muxtariyyət, federativ respublika qurula bilər. Yoxsa onun qurulması belə müşkül məsələ ola bilər.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk