GünAz TV: Nüvə danışıqları mövzusu İran və Türkiyə hökumətləri arasında soyuqluğun yaranmasına səbəb olub.

Türkiyə hökumətinin başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İrana səfər edərək danışıqlar aparmasının ardınca İran rəhbərliyi “6-lıq” ölkələri ilə nüvə danışıqlarının İstanbulda deyil, İraqın paytaxtı Bağdad və yaxud Suriyanın paytaxtı Dəməşqdə keçirilməsi təklifini irəli sürüb. Bundan sonra Ərdoğan İran rəhbərliyini qeyri-səmimilikdə günahlandırıb.

Ancaq Ərdoğana İrandan cavab gecikməyib. İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Komissiyasının sədr müavini İsmayıl Kəvsəri Türkiyə rəsmilərinin dürüst olmadığını deyib. İranlı parlamentar Ərdoğanın Qərbin sözçüsü olduğunu deyib: “Ankara bir növ dünya imperializminin vasitəçisinə çevrilib”.

Qeyd edək ki, son bir ildə Suriya məsələsi, eləcə də NATO-nun Türkiyə ərazisində Raketdən Müdafiə Sistemi qurması ilə bağlı planları Tehranla Ankara arasında soyuqluq yaradıb. Politoloq (siyasətçi) Qabil Hüseynlinin fikrincə, İranın hazırda qeyri-sabit şəhərlər hesab olunan Dəməşq və Bağdadı təklif eləməsi Tehranın danışıqları uzatmaq istədiyinə işarədir: “Nə qədər qəribə də olsa, indi İran danışıqlar yeri kimi Suriya paytaxtı Dəməşq və İraqın paytaxtı Bağdadın adını ön plana çəkir. Suriya və İraqın ön plana çıxarılması İranın danışıqlara hazır olmaması və yaxud danışıqlar prosesini uzatmağa çalışdığı fikrini yaradır. Çünki hər iki ölkə qeyri-sabitlik ocaqlarına çevrilib və onların paytaxtlarında əhəmiyyətli beynəlxalq tədbirin keçirilməsi mümkün görünmür”.

Q.Hüseynlinin sözlərinə görə, Qərb ölkələri, ilk növbədə ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) da danışıqların İstanbulda keçirilməsində maraqlı görünür. Elə sonuncu danışıqlara qədər İran özü də danışıqların İstanbulda keçirilməsinə etiraz etmirdi. Politoloqun fikrincə, İran bir sıra səbəblərə görə Türkiyə hökumətindən narazıdır. Danışıqlar üçün başqa şəhərlərin təklif olunması da bununla bağlıdır: “İranı rəncidə salan birincisi Türkiyənin Suriya məsələsindəki oynadığı roldur, ikincisi isə Ərdoğanın Seulda B.Obama ilə 2,5 saatlıq görüşdən sonra Tehrana gəlməsidir. Həmin vaxt İran siyasi rəhbərliyi Ərdoğanı soyuq qarşıladı, Ali Dini rəhbər isə sözün həqiqi mənasında görüşdən imtina etdi. Ərdoğan protokolda nəzərdə tutulmayan daha bir gün Tehranda qalmalı oldu və Əhmədinejadla o qədər də səmimi xarakter (mahiyyət)  daşımayan bir görüş alındı. Məncə, həmin vaxtlardan Türkiyənin vasitəçiliyinə kölgə düşdüyünü görmək olardı”.

“Yeni müsavat” qəzeti bildirir ki, Q.Hüseynliyə görə, növbəti nüvə danışıqları İran üçün son raund ola bilər: “Yəni ya İran nüvə tədqiqatlarını beynəlxalq konvensiyaya uyğun həyata keçirməklə bağlı öz üzərinə ciddi öhdəlik götürər, ya da yenə müxtəlif siyasi manevrlərlə vaxt udmağa çalışar. Bu da Qərblə İran arasında danışıqlar məsələsində son nöqtə rolunu oynaya bilər”.

O ki qaldı Türkiyə-İran münasibətlərinə, politoloqun sözlərinə görə, bu münasibətlər heç zaman səmimi olmayıb: “80-ci illərdə baş verənlər, eləcə də 90-cı illərdə ”Hizbullah" olayları, ələvi məsələsində Tehranın tutduğu mövqe Türkiyədə birmənalı qarşılanmayıb. Son illər münasibətlərin qaydaya salınması cəhdləri gözlə görüləcək nəticələr verməyib. Misal olaraq PKK-nın silahlı qanadının rəhbərinin İran tərəfindən tutulması, ancaq sonradan Türkiyənin çağırışlarına məhəl qoyulmadan iltizam alındıqdan sonra buraxılmasını göstərmək olar. Bu kimi məlumatlar münasibətlərin o qədər də isti olmadığına işarədir". N.S