GünAzTv: Azərbaycan və Rusiya xarici işlər nazirlikləri Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin Azərbaycana sentyabrın 2-3-də baş tutacaq səfərinə hazırlıq məsələlərini müzakirə ediblər.

 Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfovla avqustun 30-da rusiyalı həmkarı Qriqori Karasin arasında telefon danışığı olub. Nazir müavinləri Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin Azərbaycana sentyabrın 2-3-də baş tutacaq səfərinə hazırlıq məsələlərini müzakirə ediblər.    Beləliklə, Medvedyev sabah - iki ölkənin münasibətlərində soyuq küləklərin əsdiyi bir vaxtda Bakıya gəlir. Məlum olduğu kimi, RF prezidentinin avqustun 19-21-də İrəvana səfəri zamanı Ermənistanda yerləşən Rusiya hərbi bazasının 49 il də orada qalmasını nəzərdə tutan razılaşma imzalanıb. Hərbi baza həm də Ermənistanın təhlükəsizliyini də təmin edəcək, bu məqsədlər üçün Moskva Ermənistanı müasir və uyğun silahlar, hərbi (xüsusi) texnika ilə təmin edəcək.    Azərbaycan rəsmiləri etrazlarda dərinə getməsələr də, Moskva-İrəvan hərbi anlaşmasını narazılıqla qarşılayıblar. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun avqustun 27-də bir qrup azərbaycanlı jurnalisti başına yığıb Ermənistanla imzalanan razılaşma protokolu ilə bağlı izahat verməsi təsadüfi deyil. Bu izahatın Azərbaycan rəhbərliyini nə qədər qane etdiyi məlum deyil. Çox güman, Rusiya prezidentinin səfərində bu suala müəyyən aydınlıq gələcək.    Bu səfər İrəvanda da nigarançılıqla gözlənilir. Erməni Milli və Strateji Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri Riçard Kirakosyanın fikrincə, son aylar Azərbaycan bölgədə qüvvələr tarazlığını dəyişməyə çalışırdısa, indi Ermənistanın maraqlarına zidd olaraq, Rusiya buna cəhd edir. Lavrovun Azərbaycan jurnalistlərinə dedikləri isə Rusiyanın Azərbaycanla əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş son ciddi cəhdlərindən xəbər verir":Ermənistan bunun üçün əzab çəkir, qiymətini ödəyir. Digər tərəfdən, Ermənistanın Rusiya strategiyasında baş verən dəyişikliklərə münasib cavab vermək iqtidarında olmadığını görürük. Bundan başqa, Amerikanın da reaksiyası maraqlıdır. Birləşmiş Ştatlar susur, passivlik nümayiş etdirir. Bu, Ermənistanla Rusiyanın işidir deyərək, Amerika həm bölgədə Rusiyanın təsirinin artmasına, həm də Moskvanın Bakı ilə razılığa gəlmək imkanlarının artmasına yol verir. Bütün bunlar Ermənistanın zəifliyini üzə çıxardır. Sanki Ermənistan öz milli təhlükəsizliyini girov qoyub və bunun müqabilində Rusiyadan bir şey almayıb" (BBC).    Kirakosyan hesab etmir ki, Azərbaycanla ehtimal olunan qarşıdurma zamanı Rusiyanın birmənalı Ermənistanın yanında dayanacağı ehtimalı zəifdir":Sırf hərbi baxımdan Rusiya üçün Ermənistanın mahiyyəti İrəvanda təsəvvür edilən dəyərə malik deyil".    İrəvan Dövlət Universitetinin Sivilizasiya və Mədəniyyətlər Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru David Hovanisyana görəsə, Rusiya həmişə həm Ermənistanla, həm də Azərbaycanla münasibətlərində müəyyən balans qorumaq siyasəti yeridib: Rusiyanın xarici siyasəti və iqtisadi maraqları baxımından Azərbaycanın əhəmiyyətini dəyərləndirməmək olmaz. Mən elə düşünürəm ki, Rusiya bu siyasəti davam etdirəcək və daha da dərinləşdirəcək".    Hovanisyanın sözlərinə görə, istər Rusiya, istər Türkiyə, istərsə də İran bu bölgədə ABŞ, Çin, Avropa dövlətləri kimi "bölgədən kənar oyunçular amilini dəf etmək" siyasətini yeritməyə çalışırlar: "Son razılaşmalar da bu siyasətin həyata keçirilməsi ilə bağlıdır. Odur ki, mən Rusiya ilə Türkiyə arasında bir sıra razılaşmalar olduğunu da istisna etmirəm".    Politoloq Qabil Hüseynli hesab edir ki, bütün hallarda iki dövlət arasında dialoqun olması vacibdir. "Xüsusilə də, Rusiya kimi bir ölkə ilə. Medvedyevin səfəri maraqlı bir dövrə təsadüf edir. Bundan öncə o, İrəvanda Azərbaycanın maraqlarına zidd bir müqavilə imzalayıb. Bizim üçün maraqlıdır ki, Medvedyev Bakıda nələri söyləyəcək, nələr vəd edəcək. Ümumiyyətlə, danışıqların nəticəsində Azərbaycan Ermənistandan gələn təhlükəni kompensasiya edəcək nə əldə olunacaq. Bu nöqteyi-nəzərdən səfərin əhəmiyyəti maraq doğurur",-deyə Hüseynli "Ekspress"ə bildirib.    Son vaxtlar Rusiya rəsmilərinin iki ölkə arasında balansı gözlədiklərinə dair bəyanatlarına münasibət bildirən politoloq deyir ki, bu, reallığı əks etdirmir: "Rusiya iki ölkə arasında balansı çoxdan, özü də tarix boyu pozub. Müəyyən vaxtlarda balansı nisbətən gözləsə də, son dövrlər balansı yenidən pozmağa başlayıb".    Hakim Yeni Azərbaycan Partiyası icra katibinin müavini, deputat Mübariz Qurbanlı hesab edir ki, Azərbaycan və Rusiya dost, strateji tərəfdaş olan ölkələrdir. Deputat "Media forum" saytına bildirib ki, Medvedyevin Azərbaycana səfəri ikitərəfli əlaqələrə və dostluq münasibətlərinə çox müsbət təsir göstərəcək.    Hakim partiyanın rəsmisi Rusiya rəhbərinin Azərbaycan səfərini Ermənistana səfəri kompensasiya etmək cəhdi kimi qiymətləndirənlərlə razılaşmır: "Dövlət başçılarının səfərləri əvvəldən planlaşdırılır. Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin Rusiya-Azərbaycan əlaqələrinə o qədər də aidiyyəti yoxdur. Biz Rusiya ilə münasibətlərimizi bərabərhüquqlu səviyyədə qurmuşuq. Bu münasibətlər bütün sahələrdə inkişaf edir. Medvedyevin səfəri çox lazımlı səfərdir. Məncə, səfər Azərbaycan üçün əhəmiyyətli nəticələrlə sonunclanacaq".    "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, politoloq Elxan Şahinoğlu isə Rusiya prezidentinin Azərbaycan səfərindən ciddi nəticə gözləmir: "Səfər zamanı iqtisadi əhəmiyyətli bir neçə saziş imzalanacaq. Bu sazişlər də iqtisadi əməkdaşlığa sıçrayış verəcək gücdə deyil. Hər halda Medvedyev İrəvanda imzaladığı hərbi sazişin Azərbaycanda doğurduğu mənfi yükü azaltmağa çalışacaq. Ancaq bu, mümkün olan iş deyil. Doğrudur, Rusiya-Ermənistan hərbi anlaşması imzalandıqdan sonra Azərbaycanın hakimiyyət mənsubları Medvedyevin Bakıya səfərini gözləməyi lazım bildilər. Guya Medvedyev Bakıda İrəvandakı anlaşmaya aydınlıq gətirəcək və bu da Azərbaycan ictimaiyyətinin narahatlığını ortadan qaldıracaq. Əlbəttə, Medvedyev Bakıdakı görüşlərdə deyə bilər ki, Ermənistanla imzalanan hərbi anlaşma Azərbaycanın əleyhinə deyil" ("Media forum").    Şahinoğlu deyir ki, yeni anlaşmada iki önəmli maddə var ki, birbaşa Azərbaycanın əleyhinə yönəlib":Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazası bu ölkənin də təhlükəsizliyinə cavabdeh olacaq. Digər tərəfdən, Rusiya Ermənistandakı bazasına modern silahlar göndərəcəyinə boyun olub. İndi Medvedyev Bakıda İrəvanda imzaladığı sazişdən imtina edəsi deyil ki... Medvedyev Bakıda nə qədər "Rusiya-Ermənistan hərbi əməkdaşlığı Azərbaycan əleyhinə yönəlməyib" desə də, sazişdən çıxan reallıq fərqlidir.    Rəsmi Bakı son il yarımda Rusiyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində dəstəyini qazanmaq üçün çox çalışdı. Medvedyevin Bakıya ötən səfərində qaz anlaşması imzalandı, Azərbaycanın Moskvanı razı salmayan "Nabucco" layihəsinə maraq göstərmədiyinə eyham vuruldu. Ancaq bunların heç birinin nəticəsi olmadı. Moskva həmişə olduğu kimi kasıb Ermənistanı seçdi. Çünki bu ölkə onun Cənubi Qafqazda yeganə forpostudur".    Aydındır ki, Medvedyevin səfəri yalnız Bakı üçün deyil, Moskva üçün də mühüm önəmə malikdir. Azərbaycan aparıcı regional oyunçudur, Rusiyanın Azərbaycanla bağlı geosiyasi maraqları var və burada mövqelərinin zəifləməsi Kremlin planlarına daxil deyil. Təbii ki, rəsmi Bakı Rusiyanın strateji maraqlarını başa düşür, lakin bunun qarşılığını gözləmək də balanslı siyasətindən sapmayan Azərbaycanın haqqıdır. Rusiya isə avqustun 20-də İrəvanda imzalanan rus-erməni hərbi sazişi ilə balansı aşkar şəkildə pozub. İndi bu balans Bakıda necə "yamanacaq"? Bəzi rusiyalı ekspertlərə görə, Medvedyevin sabahkı səfəri çərçivəsində tərəflər arasında regionda siyasi tarazlığı bərpa edəcək hansısa konsepsiya və strategiyanın razılaşdırılacağı istisna edilmir. Elə Moskvanın istəyi də bu deyilmi? "Kreml tamaşası"nın birinci aktında (İrəvanda) Bakıya şantajvari mesajlar verilir, ikinci aktında (Bakıda) isə "könül alınır", hansısa geosiyasi dividendlər götürülür...

B.Nərimanoğlu X.Rüstəm

Expres