GünAzTv: yarım milyonluq İran ordusu şah dövründə ölkəyə gətirilmiş hərbi avadanlıqlardan asılıdır.

Regionda ən böyük orduya malik İran Silhalı Qüvvələrində yarım milyondan çox adam xidmət edir. Lakin bu rəqəm heç də əsl mənzərəni tam və dolğun əks etdirmir. Müşahidəçilər vurğulayır ki, Iran liderləri yaxşı hərbi parad keçirməyi sevirlər. Lakin onilliklər ərzində davam edən ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) sanksiyaları İranı adi silahlı qüvvələrinə böyük təsir göstərib. 1980-ci ildə İran radiosu İraqla sərhəddəki ilk toqquşmalar haqda xəbərlər yayırdı. O zamandan bəri İranın Fars körfəzindəki qonşuları qeyri-məhdud surətdə ən yeni silahların alınmasına nəhəng məbləğlər xərcləyiblər. İran isə bunu etməyib. Vaşinqtondakı Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar Mərkəzindən Entoni Kordesmen qeyd edir ki, İran indiyə kimi şah dövründə ölkəyə gətirilmiş hərbi avadanlıqdan çox asılıdır. Bu köhnəlmiş, nasazlıqlara məruz qalan, istismardan çıxarılmalı sistemlərdir. Hər il onlar daha da yaşa dolur və müasir tələblərdən geri qalırlar. Bu problemi bir qədər yüngülləşdirmək üçün Tehran texnologiyadan az asılı olan çözüm yollarına üz tutub. Buna assimetrik və ya qeyri-nizami müharibə metodları deyirlər. Londondakı Kral Tədqiqatlar İnstitundan professor Malkolm Çarmerin sözlərinə görə, siyasi maraqlarını qorumaq və genişləndirmək üçün Tehran rejimi müxtəlif metodlara əl atır. Elə də müasir olmayan avadanlıq və metodlardan istifadə edir: «Məsələn, İranın «Hizbullah», «Həmas və ya «Taliban»a dəstəyindən danışarkən, söhbət hərbi təyyarələrdən yox, adi yer-yer, yer-hava tipli sadə raketlərdən gedir. Eləcə də özünün köhnəlmiş müdafiə sistemlərinin hazırlığını təmin etmək üçün, İran qaçaqmalı kimi ölkəyə ehtiyat hissələr gətirir: «Bu İran üçün son dərəcə vacib məsələdir. Hələ bu hissələri ölkəyə gətirməklə İran öz təyyarələrinin 40-60 faizini havaya qaldıra bilir. Əgər qaçaqmalı ilə məşğul olmasa, onda heç bir təyyarəsi uça bilməz». Əlbəttə, vaxt keçdikcə silah embarqolarının təsiri zəifləməyə başlamalıdır. Silah embarqosunun uzunmüddətli effekti o olur ki, ölkə öz resurslarına daha çox bel bağlamağa başlayır, özünün istehsal gücünü artırır. Belə hallara çox rast gəlinib. Məsələn, Cənubi Afrikanın nümunəsində. Aparteid dövründə həmin ölkə hərbi sənayesini genişləndirməklə özünün müdafiə qabiliyyətini xeyli möhkəmlədə bildi. Embarqo olmasaydı bu baş verməzdi. İran özünün Şahab ballistik raketlərinin sınaqlarını vaxtaşırı həyata keçirir və bunu böyük uğur kimi təqdim edir. Məlumatda deyilir ki, bu raket 2 min kilometr aralı məsafədəki obyektləri dəqiq vurmağa qadirdir. Ölkə özünün raket proqramının inkişafına böyük pullar xərcləyib. Ekspert Entoni Kordesmen deyir ki, digər sahələrdə İrana öz silah texnologiyasını yeni səviyyəyə qaldırmaq müyəssər olmayıb: «Bu çox azsayda raketlərdir. Onlardan bəziləri ordunun inventarına daxil edilməyib. Bəziləri nöqsanlı çıxıb. Bəzilərinin imkanları barədə İran rəsmiləri uydurma məlumatlar veriblər. Uzağa uçmaları, dəqiq vurmaları və sairə barədə». Rusiya və Çin uzun illər boyunca İrana o qədər də müasir olmayan silahlar satmağa hazır olduqlarını nümayiş etdiriblər. Amma belə sövdələşmələr daima diplomatik şəraitin girovuna çevrilir. Son sərt sanksiyalardan sonra Rusiyanın İrana C 300 havadan müdafiə sistemləri satmaq planı da alt-üst ola bilər». Moskvalı hərbi ekspert Vladimir Orlov bildirib ki, hal-hazırda heç bir qadağan Rusiyaya C-300 sistemlərini İrana satmağı yasaqlamır: «Rusiya belə bir öhdəlik götürməyib. Amma hal-hazırda Rusiyanın İrana adıçəkilən avadanlığı satmaq niyyəti də yoxdur. Belə ki, son zamanlarda Tehran Kremllə münasibətlərdə kifayət qədər aqressiv mövqe tutur: «Vaxtaşırı Fars Körfəzindəki beynəlxalq sularda Amerika və İran hərbi qayıqları arasında "siçan-pişik"oyunları, iki tərəfin texnologiyası arasında dərin uçurumu nümayiş etdirir. Eyni zamanda bu göstərir ki, özünün o qədər də müasir olmayan silahlarının və texnoloji inkişafdan asılı olmayan metodlarının köməyilə İran Körfəz qonşularının iqtisadiyyatına və dəniz nəqliyyatına əngəl törədə bilər». kaspi