GünAz TV: Son günlər İran ətrafında yaranmış vəziyyət bu ölkəyə qarşı mümkün hərbi hücum məsələlərini gündəmə gətirib. Ən çox da İsrailin bu ölkəyə hücumları istisna edilmir.

Bəs görəsən, İsrail doğrudan da İranı vura bilərmi?

GünAz TV mətbuat mərkəzinin “kaspi”-yə istinadən yaydığı məlumata görə, Bununla bağlı Qərb təhlilçiləri müəyyən ehtimallar ortaya atıblar. Məsələn, təhlilçi Conatan Markus müxtəlif mümkün variantları (seçənək) nəzərdən keçirib. Müəllifin qənaətincə, son 10 il ərzində İsrail hərbiyyəsi üçün İranın nüvə ambisiyaları (cahtələbi) baş ağrısının başlıca səbəbi olub. İsrail hərbi-havva qüvvələrinin son onillik ərzindəki inkişafı da məhz İrana qarşı mümkün hava zərbəsinin endirilməsi hesabı ilə həyata keçirilib. Belə ki, İsrail 125 F-15I və F-16I hərbi təyyarələri alıb. Həmin maşınlar İsrail elektronikası və uzaq məsafələr üçün kifayət edə biləcək yanacaq bakları ilə təchiz olunub. İsrail regiondakı (bölgədəki) hədəflərə qabaqlayıcı zərbə endirmək tarixçəsinə malikdir. 1981-ci ildə İsrail İraqdakı Osiraq reaktorunu bombaladı. 2007-ci ildə Suriyada yerləşən bir obyektə havadan zərbə endirdi. İsrail və ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) ekspertləri (karşünasları) hesab edirdilər ki, bu, tikilməkdə olan atom reaktorudur. Bu cür hava hücumunun həyata keçirilməsinin əsas şərti qarşı tərəf üçün hücumun gözlənilməz olmasıdır. Lakin İraq və Suriyaya hücumlardan fərqli olaraq, İrana hücum İsrail üçün heç də asan olmaya bilər. Burada ilk növbədə İranın İsraildən uzaq məsafədə yerləşməsi amili və İran ərazisində hədəfin 1 yox, xeyli sayda olması rol oynayır.

Məsafə problemi

Təxmini hesablamalara görə, İsrail təyyarələri İrandakı hədəflərə çatmaq üçün 1500 km-dən 1800 km-dək məsafə qət etməlidir. Özü də İsrail istəyir ki, təyyarələri İrandakı hədəfləri bombalayandan sonra geri dönə bilsinlər. Bu isə ona dəlalət edir ki, bu məsələnin öhdəsindən gəlmək üçün İsrail təyyarələri yanacaq baklarını əlavə olaraq havada doldurmalı olacaqlar.

Havada belə yanacaqdoldurma əməliyyatını keçirmək üçün İsrailin 10 irihəcmli yanacaq tankeri daşıyan Boeing 707 təyyarəsi var. İİSS institutundan Duqlas Barrie deyir ki İsrail İrana maksimal zərər vurmağa çalışacaq. Onun qənaətincə, ilk növbədə uranın zənginləşdirilməsi obyektləri (təsisat) vurula bilər, misal üçün Natanzdakı obyekt, yaxud da Fordu obyekti. Digər ehtimal olunan hədəf Arak ağır su istehsalı zavodudur (karxanəsidir). İsrailin bütün bu hədəfləri vurmağa qadir olub-olmaması aydın deyil, lakin bu məsələ digər məqama diqqəti çəkir. İş orasındadır kı, İranın bir sıra nüvə obyektləri, o cümlədən, Natanz və Fordudakı obyektlər yeraltı obyekt kimi, yəni möhkəmləndirilmiş obyektlər kimi qurulublar. Duqlas Barrie qeyd edir ki, İsrail bu məsələnin öhdəsindən gəlmək üçün həmin obyektlərin quruluşu və xüsusiyyətləri barədə kəşfiyyat məlumatlarına malik olmalıdır. Dərin yeraltı obyektlərin vurulmasında ABŞ böyük təcrübəyə malikdir. Bu cür obyektlər əleyhinə ABŞ GBU-28 bombalarından istifadə edir. Həmin bombaların çəkisi 2,3 tondur. ABŞ bu bombalarla İsraili təchiz edir. Amerikalı ekspert Robert Hevson deyir ki, bu bombalar ilk dəfə ABŞ tərəfindən 1991-ci ildə istifadə edilmişdi: "Bu bombaların daha çox effekt (təsir) verməsi üçün, onlar yaxın məsafədən və böyük sürətlə atlmalıdır". Bu isə o deməkdir ki, İsrail təyyarələri İranın nüvə obyektlərini boyük hündürlükdən və vertikal (əmudi) istiqamətdə bombalamalıdırlar. Məsələ orasındadır kı, İsrailin F-15I tipli təyyarəsi göyərtəsində yalnız 1 belə bomba daşımağa qadirdir. Lakin bir bomba ilə İranın yeraltı obyektinin məhv ediləcəyi ehtimalı elə də böyük deyil. İran obyektlərinin havadan məhv edilməsi üçün İsrail eyni hədəfə təkrar, bəlkə də çoxsaylı zərbələr endirməlidir ki, buna da İsrailin imkanı çatmır. İsrailin özündə dronlar, pilotsuz (xələbansız) uçan aparatlar istehsal olunur. Misal üçün İsraildə uzaq məsafələr üçün nəzərdə tutulmuş Heron (heran) və Etan dronları istehsal olunur. Həmin təyyarələrdən İran obyektləri barədə məlumat toplamaq və İranın hava əleyhinə müdafiə sistemlərini yoxlamaq, yaxud da aldatmaq məqsədi üçün istifadə edilə bilər. Lakin bu cür hərəkət yalnız müəyyən bir əməliyyatın tərkib hissəsi kimi rasional (məntiqi) sayıla bilər.

İranın hava hücumundan müdafiə sistemi nə vəziyyətdədir?

İranın hava hücumundan müdafiə sistemi əsasən Rusiya istehsalı silahlara söykənir. Həmin sistemlər isə İsrail pilotları üçün yeni bir şey deyil. İranda hələ şah dövründən qalmış müəyyən miqdarda ABŞ istehsalı olan Hawk raketləri də var.

İranın hava hücumundan müdafiəsinin özəyini Rusiyanın SA-5 tipli raketləri təşkil edir. Həmin raketlər yüksək hündürlükdə uçan obyektləri vura bilir. Rusiya İranı eləcə də nisbətən aşağı hündürlükdə uçan obyektlər əleyhinə Tor-M1/SA-15 sistemləri ilə təchiz edib. Lakin Moskva İrana müasir S-300 raketlərini verməkdən imtina edir. Düzdür, İran deyir ki, guya özü haradansa bu tipli raketləri ala bilib, lakin bunu yalnız İranın özü deyir. İranın yer-hava tipli raketləri köhnəlmiş olsa da, hər halda təhlükəli silah olmaqda qalır. Beləliklə, ehtimal edilən hücum zamanı İsrail təkcə İranı bombalama haqda yox, eləcə də İranın cavab zərbəsindən necə qurtulmaq haqqında da düşünməlidir. İsrailin hücum zamanı sualtı qayıqlarından da istifadə edəcəyi istisna olunmur. Lakin ekspertlər hesab edir ki, əməliyyata sualtı qayıqların qoşulması, ümumilikdə hərbi əməliyyatın keçirilməsini və əlaqələndirilməsini mürəkkəbləşdirə də bilər. İranın hərbi aviasiyasına (həvanəvərdi, havacılıq) gəldikdə - İran təyyarələri, bunlar əsasən şah dövründən qalan ABŞ-ın F-14 və Rusiyanın MİQ-29S maşınlarıdır və İsrail analoqlarından geri qalır. Lakin hər halda bu təyyarələrin də neytrallaşdırılması (xunsa etməsi) barədə İsrail düşünməlidir.

Ekspertlərin əksəriyyəti bu qənaətdədir ki, hətta İsrail İrana planlaşdırdığı kimi zərbələr endirsə də belə, bu zərbə İranın nüvə proqramına ciddi zərər gətirməyəcək. “Söhbət yalnız 1-2 illik gecikmədən gedə bilər" deyə Duqlas Barrie hesab edir. ABŞ Birləşmiş Qüvvələr Qərargah rəisi, general Martin Dempsey isə vurğulayır kı, İsrail belə bir əməliyyat həyata keçirsə, bu, ağılsızlığa bərabər bir addım olacaq: “Bu cür zərbə yalnız sabitliyi pozacaq, strateji məqsədlərə isə nail olunmayacaq. Lakin İsrailin hansı niyyətdə olduğu, onların bu cür əməliyyata baş vura biləcəkləri bəlli deyil”. N.S