GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Azərbaycan Milli Strateji Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri, siyasi şərhçi Natiq Miridir.

- Hazırda İran Azərbaycandan nə istəyir? Gərginləşməkdə olan İran-Azərbaycan münasibətlərini sonunu necə görürsünüz?- Azərbaycan İranla qonşu ölkədir. Üstəlik, iranda 40 milyona yaxın soydaşımız yaşayır. O baxımdan Azərbaycan İran üçün çox həssas ölkədir. Azərbaycan elə bir məkandır ki, buradan İranı qarışdırmaq mümkündür. İran da məhz bu imkanların qarşısını almaq istəyir. İranın davranışı "qara məni basınca, mən qaranı basım" prinsipinə (ilkə, əsl) uyğundur. Yəni, İranın basqıları Azərbaycanı çəkindirmək üçün bir növ qabaqlayıcı tədbirlərdir. Məncə sonu gözləmək lazım deyil. Münasibətləri tənzimləmək lazımdır. İran güclü və qonşu ölkədir. Oraya ola biləcək hər hansı hərbi müdaxilə regionu (bölgə) fəlakətlərlə üzləşdirə bilər. Bu isə region da daxil, Azərbaycana heç lazım deyil. Çünki İrana hərbi müdaxilə olarsa, Azərbaycana qarşı olan bütün gizli və qara niyyətləri həyata keçirmək üçün düşmənlərin əlinə fürsət keçə bilər. Regionda yanğın olduğu təqdirdə müəyyən hadisələrdə kimin günahkar olmasının elə bir önəmi və əhəmiyyəti qalmır. Ona görə də vəziyyəti arzuolunmaz mərhələyə qədər daşımağa gərək yoxdur. Təcili Türkiyə dövrəyə girməli və münasibətlərin bundan ötəyə gərginləşməsinə imkan verilməməlidir. Çünki bu gün İran davası bizim davamız deyil. Bu gün həm qlobal (kürəsəl), həm də regional səviyyədə qeyri-müəyyənlikdir. Ona görə arx gəlməmiş hələlik çırmanmağa ehtiyac yoxdur.

- Bəlkə İran Azərbaycana qarşı belə bir münasibət ortaya qoymaqla, qərb-amerikaya meydan oxumaq istəyir?...

- İranın Amerikaya meydan oxumaq gücü yoxdur. İran tərəfindən olunanlar sadəcə manevrlər və bir çox sahələrdə manipulyasiyadır (gedişlərdir). İranın etdikləri həm də psixoloji (rəvani) savaşın tərkib hissəsidir. Çünki İran tərəfi bilir ki, bu mərhələdə uduzanlar bütün son döyüşdə məğlub olacaq. Azərbaycana olan basqılar həm də digər region ölkələrə mesajdır ki, İrana qarşı düşmən yanında yer alanlar bizim hədəfimiz olacaqlar. Bu, iran üçün çox önəmlidir. Çünki məsafənin uzaqlığı İranı eyni anda və sürətli vurmağı çətinləşdirir. Bu xüsusilə İsrailə aiddir. İsrail təyyarələri sürətli və eyni anda hərəkəti üçün İrana yaxın məkan vacibdir. Bu olmadığı təqdirdə İsrail İranın qarşı zərbələrini yemək məcburiyyətində qalacaq.

- Əgər, İran-Amerika münasibətləri hərbi müstəviyə keçsə, Tehran Azərbaycana hərbi zərbələr endirə bilərmi?- Əvvəla, prezident seçkilərinədək Amerikanın İrana hərbi müdaxiləsi inandırıcı deyil. Bu, Obama hakimiyyətinin sonu demək olardı. Ona görə bu addımı İsraildən gözləmək olar ki, bu da hələlik real görünmür. Çünki havadan hərbi müdaxilə üçün İrana yaxın məkən daxil bir çox zəmin hazırlanmalıdır ki, bunlar da tam hazır deyil. Digər tərəfdən, ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatları) dəstəyi olmadan İsrailin ciddi bir uğura imza atmasını düşünmək doğru olmazdı. Ona görə də ABŞ-ın ciddi dəstəyi və razılığı olmadan İrana yaxın aylarda hərbi müdaxilə gözləmirəm. Ancaq gec ya tez belə bir müdaxilə potensial olaraq hər an var. Bu, baş verdiyi təqdirdə İranın Azərbaycanı müxtəlif bəhanə və təxribatlarla vurmaq təhlükəsi mövcuddur. Yəni, adi zamanlarda olduğundan fərqli regionda müharibə alovlanarsa, bu qarmaqarışıqda İran bu vəziyyətdən istifadə edərək Azərbaycanı "cəzalandıra bilər". Çünki müharibə başladığı təqdirdə, İran bütün dünyanı təhdid etmək üçün yanğın sahəsini genişləndirməyə çalışacaq. Yəni, İranın hədəfi bir çox ölkələr ola bilər.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk

N.S