Arxeoloqların "dadlı" tapıntısı A. KƏRİMOVA Anadolu qədim mədəniyyətlərin beşiyidi. Burada min illiklər boyu neçə-neçə millət və xalq yaşayıb, yaradıb və inkişaf edib. Anadolunun hər daşında bir tarix yatır. Demə, qismətimdə vaxtı ilə tarix kitablarında oxuduğum yerləri bu gün gəzmək və öyrənmək varmış. Qədim Troya, Afrodita ibadətgahları, qədim məktəblər, kitabxanalar, teatrlar, qladiator döyüşlərinin təşkil olunduğu səhnələr, müqəddəs Dağları və gəzmədiyim-görmədiyim minlərlə belə məkan... Amma bu yazıda başqa mövzudan bəhs edəcəyəm. Heç antik dövr insanlarının nə yeyib-içdikləri barədə düşünmüsünüzmü? Görəsən, o zamanın insanlarının damaq dadları, süfrə mədəniyyəti necə imiş? O tarixi yerləri gəzərkən barədə düşünmüşdüm. Və bu yaxınlarda təsadüfən bir yazıçının Andoluda 900 yüz il hökmranlıq edən Hititlərin mətbəx mədəniyyəti ilə bağlı bir yazısını oxudum. Hititlər ən qədim Hind-Avropa dilində danışan cəmiyyətdir. Eramızın III minilliyin Anadoluya gəldikləri təxmin edilir. O vaxtdan günümüzə qədər on minlərcə yazılı daş kitab gəlib. Bu kitabələrədə siyasətdən tutmuş, iqtisadiyyat və mətbəx mədəniyyətinə qədər bir çox məlumat var. Arxeoloqlar bu kitabələrdəki mətbəx mədəniyyətini araşdırdıqdan sonra ordakı yemək tariflərindən ibarət kitab çap edirlər. "Hitit mətbəxi" adlı bu kitabı oxuyanlar qədim insanların damaq dadlarını bilmiş olacaqlar. Beş min il əvvəlki insanların damaq dadlarının sorağında gedən arxeoloqların əldə "yemək tapıntı"larının bir neçəsini oxucularla bölüşürəm Pendirli və incirli çörək; 1 kq. tam buğda unu, 400 ml.q. su,300 qr. qoyun pendiri, 300 qr. incir, 25 qr. duz Un, qoyun pendiri, əncir, su və duz xəmir olaraq yoğrulur. Otaq temperaturunda yarım saat saxlanılır. Sonra ovuc içində kündələnir və yüngülvari əllə yastılanaraq sobada bişirilir. Xaşxaş və qırmızı şərablı çörək; 300 qr. xaşxaş, 400 ml.q. qırmızı şərab, 1 kq. tam buğda unu, 200 ml ilıq su, 400 qr bal. Otaq şəraitində un bir qaba tökülür, ortasına bir çuxur açılır. Çuxurun içinə su, 200 qr bal əlavə edilərək yumşaq xəmir hazırlanır. Yarım saat üstü örtülü şəkildə saxlanıldıqdan sonra ona xaşxaş qatılır və təkrar yoğrulur. Öncədən hazırlanmış kürədə bişirilir. Qırmızı şərab 200 qr. balla qarışdırılaraq kürədən çıxan və parçalara bölünən çörəyin üzərinə tökülür. Kitabda yer alan ət yeməklərindən biri də ciyər, ürək, tikə ət və nar dənələri ilə doldurulan, iplə sarıldıqdan sonra od üstündə çevrilərək bişirilən qoyun budu idi. Yazılı kitabələrdə Hititlərin buğdadan pivə, üzümdən şərab, sirkə, tutdan bəhməz hazırladıqları və s. barədə də yazılır. Bu da onların yüksək mətbəx mədəniyyətinin olduğunu "ağızlarının dadını" bildiklərini göstərir. AyşƏ KƏRİMOVA GÖNEN [email protected]/* */ 525