Dün­ya he­ge­mon­lu­ğu uğ­run­da sa­vaş... Ru­si­ya­nın güc­lə­nə­rək bu mü­ba­ri­zə­də ABŞ-la rə­qa­bə­tə qa­tıl­ma­sı dün­ya dü­zə­ni­nin ye­ni­dən iki­qütb­lü si­ya­si sis­te­mə dön­mə­si­nə mün­bit şə­ra­it ya­ra­dır ABŞ-Ru­si­ya mü­na­si­bət­lə­ri qey­ri-mü­əy­yən ola­raq qal­maq­da­dır. Be­lə ki, bu iki su­per­döv­lət dün­ya he­ge­mon­lu­ğu uğ­run­da mü­ba­ri­zə­ni so­na qə­dər da­vam et­dir­mək niy­yə­tin­də ol­du­ğu­nu sez­di­rir. Hət­ta su­per­döv­lət­lər bu mü­ba­ri­zə­də üs­tün­lük qa­zan­maq üçün bü­tün müm­kün va­si­tə­lər­dən ya­rar­lan­maq­dan çə­kin­mə­yə­cək­lə­ri­ni də qə­tiy­yən giz­lət­mir­lər. Ona gö­rə də, dün­ya he­ge­mon­lu­ğu uğ­run­da sa­va­şın hə­lə uzu n­müd­dət da­vam edə bi­lə­cə­yi is­tis­na olun­mur. Bu ba­xım­dan, su­per­döv­lət­lər ara­sın­da­kı kəs­kin rə­qa­bə­tin bü­tün dün­ya­da cə­rə­yan edən si­ya­si pro­ses­lə­rə han­sı­sa for­ma­da tə­sir gös­tə­rə bi­lə­cə­yi qə­tiy­yən şüb­hə do­ğur­mur. Onu da qeyd et­mək la­zım­dır ki, in­di­yə qə­dər dün­ya­da möv­cud olan dü­zə­ni bir­qütb­lü si­ya­si sis­tem ki­mi də xva­rak­te­ri­zə et­mək müm­kün­dür. Ən azın­dan ona gö­rə ki, keç­miş SSRİ-nin da­ğıl­ma­sın­dan son­ra ABŞ dün­ya­nın si­ya­sət mə­ka­nın­da tək­ba­şı­na hök­mran­lıq et­mək şan­sı qa­zan­mış­dı. Yə­ni, SSRİ-nin sü­qu­tu nə­ti­cə­sin­də ABŞ-ın bey­nəl­xalq si­ya­si pro­ses­lə­rə mü­na­si­bət­də sər­gi­lə­di­yi si­ya­si ira­də­yə qar­şı elə bir cid­di al­ter­na­tiv qal­ma­mış­dı. Ona gö­rə də, Ağ Ev son il­lə­rə qə­dər dün­ya­nın si­ya­si mə­ka­nın­da hər kə­sə mey­dan oxu­ma­ğa ça­lı­şır­dı. Və bu­na mü­əy­yən mə­na­da, na­il olur­du. An­caq ABŞ-ın bu göz­lə­nil­məz uğu­ru Ağ Ev­də açıq-aş­kar ar­xa­yın­lıq ya­rat­dı. Be­lə ki, Ağ Ev­də bə­zi­lə­ri ar­tıq bun­dan son­ra ABŞ-ın si­ya­si ira­də­si qar­şı­sın­da heç bir döv­lə­tin da­ya­na bil­mə­yə­cə­yi­ni dü­şün­mə­yə baş­la­mış­dı­lar. Ona gö­rə də, Ağ Ev ABŞ-ın mil­li ma­raq­la­rı­nı tə­min et­mək üçün di­gər dün­ya döv­lət­lə­riy­lə təz­yiq­lər yo­luy­la da­nış­maq­dan çə­kin­mir­di. Hət­ta Ağ Ev o qə­dər ar­xa­yın­laş­mış­dı ki, ümu­mi ra­zı­laş­ma ilə na­il ola bi­lə­cə­yi gü­zəşt­lə­ri be­lə, si­ya­si-dip­lo­ma­tik va­si­tə­lər­lə əl­də et­mə­yə hə­vəs gös­tər­mir­di. Ək­si­nə, ABŞ ma­raq­la­rı qar­şı­sın­da da­yan­mış döv­lə­tə qar­şı hə­də-qor­xu si­ya­sə­ti yü­rü­də­rək ul­ti­ma­tiv xə­bər­dar­lıq­lar­la çı­xış et­mə­yə üs­tün­lük ve­rir­di. Hə­min ul­ti­ma­tiv xə­bər­dar­lıq­la­ra mə­həl qoy­ma­yan döv­lət­lər­sə, dər­hal cə­za­lan­dı­rı­lır­dı. Xa­tır­la­daq ki, ABŞ tə­rə­fin­dən ən so­nun­cu cə­za­lan­dı­rıl­mış döv­lət qis­min­də İraq çı­xış edir. Ən azın­dan ona gö­rə ki, İra­qın keç­miş dik­ta­to­ru Səd­dam Hü­seyn ABŞ-ın tə­ləb­lə­ri qar­şı­sın­da bo­yun əy­mə­yə hə­vəs gös­tər­mir­di. Ağ Ev­sə, İraq­dan ma­lik ol­du­ğu tə­bii sər­vət­lə­ri, xü­su­si­lə də, ener­ji re­surs­la­rı­nı ABŞ-la "bö­lüş­mə­yi" tə­ləb edir­di. An­caq Səd­dam Hü­seyn re­ji­mi bu tə­ləb­lə­ri ya­xın bu­rax­ma­dı­ğın­dan Ağ Ev zo­ra­kı­lı­ğa meyl gös­tər­di. Be­lə ki, son­ra­dan öz təs­di­qi­ni tap­ma­mış müx­tə­lif qon­dar­ma bə­ha­nə­lər­lə İra­qa qo­şun ye­ri­dil­di. Ener­ji re­surs­la­rıy­la zən­gin olan bu Ya­xın Şərq döv­lə­ti iş­ğal edil­di. Və İra­qın bü­tün neft ya­taq­la­rı ABŞ-ın nə­za­rə­ti al­tı­na keç­miş ol­du. Tə­bii ki, be­lə si­ya­sət bö­yük uğur­lar gə­ti­rə bil­məz­di. Çün­ki be­lə aq­res­siv xa­ri­ci si­ya­sə­tin əks-tə­sir­lə­ri də müt­ləq ol­ma­lıy­dı. Və hə­min əks-tə­sir­lər özü­nü o qə­dər də çox göz­lət­mə­di. Əv­vəl­cə ABŞ-ın bey­nəl­xalq imi­ci cid­di şə­kil­də zə­də­lən­di. Ağ Ev ar­tıq dün­ya­da si­ya­si ta­raz­lı­ğı qo­ru­yan, bey­nəl­xalq hü­quq nor­ma­la­rı­nın ali­li­yi­ni tə­min edən döv­lət imi­ci­ni iti­rə­rək dün­ya jan­dar­mı sta­tu­su­nu qa­zan­ma­ğa baş­la­dı. Di­gər tə­rəf­dən, dün­ya­nın ək­sər döv­lət­lə­ri ABŞ-dan na­ra­zı qal­ma­ğa baş­la­dı­lar. Ey­ni za­man­da, vax­ti­lə ABŞ-la stra­te­jit müt­tə­fiq­lik mü­na­si­bət­lə­rin­də olan bir sı­ra döv­lət­lər də Ağ Ev­dən mə­sa­fə sax­la­maq məc­bu­riy­yə­tin­də qal­dı­lar. Çün­ki hə­min döv­lət­lər ABŞ-ın aq­res­siv xa­ri­ci si­ya­sə­ti nə­ti­cə­sin­də mü­əy­yən pro­bem­lər­lə üz­lə­şə bi­lə­cək­lə­rin­dən eh­ti­yat­la­nır­dı­lar. Düz­dür, İra­qın iş­ğa­lı ilk ba­xış­dan, ABŞ-ın ener­ji ma­raq­la­rı­na ca­vab ver­miş ki­mi gö­rü­nür. An­caq bu öl­kə­nin iş­ğa­lın­dan son­ra dün­ya­da cə­rə­yan edən pro­ses­lə­rə nə­zər ye­tir­dik­də, bu tə­səv­vür­lə­rin əsl re­al­lı­ğı tam əks et­dir­mə­di­yi­ni ay­dın­laş­dır­maq o qə­dər də çə­tin­lik tö­rət­mir. Mə­sə­lə on­da­dır ki, İra­qın iş­ğa­lı mə­lum sə­bəb­lər­dən ilk növ­bə­də dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin bö­yük sü­rət­lə ba­ha­lan­ma­sı­na yol aç­dı. Bu ba­ha­lan­ma­sa, ha­mı­dan çox məhz Ru­si­ya­nın işi­nə ya­ra­dı. Ən azın­dan ona gö­rə ki, neft ix­rac edən İra­qın iş­ğa­lın­dan son­ra dün­ya ba­zar­la­rın­da ya­ran­mış tə­lə­bat yük­sə­li­şin­dən ən çox Ru­si­ya ya­rar­la­na bil­di. Yə­ni Kreml neft ix­ra­cı­nın ümu­mi həc­mi­ni ar­tır­maq şan­sı qa­zan­dı. Üs­tə­lik, dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin ba­ha­lan­ma­sı Ru­si­ya­ya fan­tas­tik gə­lir­lər gə­tir­di. Nə­ti­cə­də, Ru­si­ya çox qı­sa za­man içə­ri­sin­də öz ma­liy­yə-iq­ti­sa­di prob­lem­lə­ri­ni ni­zam­lan­ma­ğa na­il ol­du. Sö­zü­ge­dən prob­lem­lər­dən xi­las ol­ma­sı Ru­si­ya­nın sü­rət­li in­ki­şa­fı­na da mün­bit şə­ra­it ya­rat­dı. Ona gö­rə də, tez­lik­lə cid­di şə­kil­də güc­lə­nə­rək ye­ni­dən dün­ya si­ya­sət mey­da­nı­na qa­yıt­maq şan­sı qa­zan­mış Ru­si­ya öz mil­li ma­raq­la­rı­nı qa­bart­maq­dan qə­tiy­yən çə­kin­mə­di. Və hər im­kan­da öz mil­li ma­raq­la­rı­nı da­ha inad­kar­lıq­la mü­da­fiə et­mə­yə baş­la­dı. İn­di Ru­si­ya ar­tıq ABŞ-la açıq-aş­kar rə­qa­bə­tə can at­ma­sıy­la diq­qə­ti çə­kir. Be­lə ki, Kreml dün­ya he­ge­mon­lu­ğu uğ­run­da mü­ba­ri­zə­də iş­ti­rak et­mək əz­mi­ni qə­tiy­yən giz­lət­mir. Ək­si­nə, bu mü­ba­ri­zə­də gü­zəşt­siz möv­qe tut­maq niy­yə­tin­də ol­du­ğu­nu sez­dir­mək­də­dir. Ona gö­rə də, ABŞ-ın dün­ya he­ge­mon­lu­ğu niy­yət­lə­ri­ni re­al­laş­dır­maq cəhd­lə­ri­nin o qə­dər də asan ba­şa gəl­mə­yə­cə­yi ar­tıq şüb­hə do­ğur­mur. Bu isə o de­mək­dir ki, son il­lə­rə qə­dər dün­ya­da hökm sü­rən bir­qütb­lü si­ya­si sis­tem öz əhə­miy­yə­ti­ni iti­rə və ye­ri­ni iki­qütb­lü sis­te­mə ve­rə bi­lər. El­çin XA­LİD­BƏY­Lİ sherg