GünAz TV: Tehranın neftlə bağlı şirnikləndirici vədlərinə dünyanın aparıcı şirkətləri məhəl qoymur.

«Reuters»-in məlumatına əsasən, Çin İslam Respublikasının (Cümhuriyyəti) il energetika (enerji) sahəsinə sərmayələri azaldıb. Mənbə bildirib ki, ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) rəsmi Pekinə xəbərdarlıq edərək, «İrandan aralı dur»-deyib.

Ona görə də Çin hakimiyyəti İran və  ABŞ-a münasibətdə gərginliyin azaldılması siyasətini yürtüməyə başlayıb. Çinlilər bu məhduiyyəti tətbiq etdiklərindən «qürur duyurlar».

Bir sıra amerikalı konqersmenlər hesab edir ki, İrana münasibətdə Pekin az iş görüb.

Vaşinqtondakı Demokratiyanı Müdafiə Fondunun icraçı direktoru, Tehran hakimiyyətinə qarşı qadağaların gücləndirilməsinin tərəfdarlarından Mark Dubovets deyib: «Yeni qanun yaradıcıları Çinin enerji şirkətlərinə sanksiyalar tətbiq etmək üçün ABŞ prezidenti Barak Obamaya təzyiqləri artıra bilər».

Onu da qeyd edək ki, 2010-cu ilin sonundan etibarən İranın energetika sahəsinə sərmayələri azaltmaqla bağlı ABŞ-ın tələbələrindən rəsmi Pekin yayınır.

İranın arxası sayılan Rusiyanın «Qazprom neft» şirkəti də İranla əlaqələri məhdudlaşdırmaqdadır. Bir nneçə gün öncə rəsmi Tehran bu şirkətə «Azər» neft yatağında görülən işlərlə bağlı hüququnu  üçüncü tərəfə verməyi təklif etmişdi. İran hakimiyyəti iddai edib ki, şirkət həmin yataqdakı işləri yubatdır.

«Azər» ölkədə ən iri yataqlardan sayılır.

«Anaran»da geoloji-kəşfiyyat işlərini Norveçin «Statoyl» və Rusiyanın «Lukoyl» şirkətləri aparıblar. Nəticədə daha iki yataq, o cümlədən «Azər» aşkarlanıb. Hakimiyyəti bu şirkətlərlə müqavilə bağlamaq üçün danışıqlar aparsa da, müzakirələr nəticəsiz qalıb.

2009-cu ildə «Qazprom neft» İran Neft Şirkəti ilə qarşılıqlıanlaşmaya dair memorandum imzalayıb. Həmin anlaşmaya əsasən, Rusiya şirkəti «Azər» yatağında da əməkdaşlıq eiməyi öhdəsinə götürmüşdü. Bir müddət sonra şirkətin başçısı Aleksandr Dükov bildirmişdi ki, 2010-cu ilin yayınadək layihəyə daxil olan yataqlarda işləri başa çatdıracaqlar, ancaq indiyə kimi buna əməl olunmayıb. 

Tehranın Moskvadakı səfiri Seyid Mahmudrza Səcadi bildirib ki, bu prosesin uzadılması İran-Rusiya iqtisadi əməkdaşlığına mənfi təsir göstərir.

İran Neft Nazirliyinin təmsilçisi Həmid Kəriminin sözlərinə görə, rusların yerini yerli müəssislərə tutacaq.

İranlı mütəxəssislərin hesablamasına əsasən, İraqla həmsərhəddə yerləşən «Azər»də neft ehtiyatı 400 milyon barreldir.

İranla müqavilə bağlamaqdan imtina edənlər arasında Norveçin «Statoyl» və İtaliyanın «Eni» şirkətləri də var. Tehran hakimiyyəti bu şirkətələr xam neft qiymətində sərfəli endirmələr vəd etsə də avropalılar bundan imtina edib.

Onu da yada salmaq istərdik ki, hələ ötən ilin  aprelindən Rusiyanın «Lukoyl» şirkəti İranın «Anaran» neft yatağında fəaliyyətini dayandırdığını bəyan etmişdi. Onun bu addımı «beynəlxalq sanksiyalara tuş gəlməmək istəyi» kimi yozulmuşdu. Qeyd edək ki, «Lukoyl»un ABŞ-da 1500 yanacaq doldurma məntəqəsi fəaliyyət göstərir.

İranın yeni neft naziri Rüstəm Qasimi keçirdiyi ilk mətabuat konfransında İranın sərhəd bölgələrindəki neft-qaz yataqlarında (onların bir hissəsi qonşu dövlətlərin ərazisindədir) yeni axtarışlar üçün əlavə 40 milyard dollar sərmayə tələb olunduğun sölyəmişdi.

 Söhbət körfəzdəki «Cənubi Pars» neft-qaz yatağından gedir. O, ərazidə çalışan Qətər İslam Respublikasının qabaqlayaraq, artıq təbii qaz hasilatına başlayıb. İran yatağı isə sərmayə yoxluğu ucbatından demək olar ki, fəaliyyətsiz qalıb. Bu məsələ bir neçə ildir ölkənin çeşidli qurumlarında, eləcə də parlamentdə belə müzakirə olunub.

Nazirin sözlərinə əsasən, bu layihələrin gerçəkləşdirilməsi üçün İranın xarici podratçılara ehtiyacı yoxdur: « Bu sahəyə uyğun olan öz mütəxəssislərimiz var».

Tehran yeni neft-qaz layihələrini gerçəkləşdirmək üçün maliyyə problemini yerli bankların, eləcə də qiymətli kağızların yerli və  beynəlxalq kredit bazarında yerləşdirilməsi hesabına həll etmək niyyətindədir. Bundan başqa bir sıra enerji layihələrinə hökumətin də pulla dəstək verəcəyi palanlaşdırılıb.

R.Qasiminin  qənatəincə, xarici neft şirkətlərini «İnqilab keşikçiləri qvardiyasının (Sepah) nəzarəti altında İranın holdinqləri (qvardiyanın «Hatəm-ül-Ənbiya şirəkti»-S.S.) əvəzləyə bilər».

Ötən gün İran neft şirkətinin baş direktoru Əhməd Kalibani bildirib ki, cari ilin ikinci yarısından (İran təqvimi ilə indii 6-cı aydır) etibarən neft müqavilələrində dəyişikliklər olacaq,Gələn il yeni şərtlər əsasında müqavilələr imzalanacaq.

«İRİB nyus»-un məlumatına əsasən, baş direktor bunu «günün tələbi» kimi qiymətləndirib.

Elə Rusiya «Qazprom»unun İrandan uzaqlaşmağa başlaması,Çinin isə İslam Respublikasnını neft sahəsinə sərmayənin azaltması Tehrana qarşı yeni aksiyanın başladığından xəbər verir. Baş direktorun müsahibəsindəki «müqavilələrin şərtlərində dəyişikliklər» deyimi isə baş verənlərin ölkə iqtisadiyyatı üçün təhlükəli olduğunu hakimiyyət təmsilçilərinin dilindən də etiraf edilməsidir.

Sədrəddin Soltan