GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Prezidentliyə keçmiş namizəd, professor Qüdrət İsaqovdır.

-Qüdrət müəllim, ilk öncə oxucularımıza Urmu gölü stratejisi və coğrafi əhəmiyyəti haqqında qısa məlumat verəsiniz?

-Əvvəlcə onu qeyd edim ki, Urmu gölü İranın Şimali Qərbində yerləşir. Urmu gölü Yaxın və Orta Şərqin ən böyük göllərindən biridir. Avesta əsərində bu gölün adı “Duzlu sulu mavi göl” olub. Gölün bu günkü adı onun qərb sahilində yerləşən şəhərin adından götürülüb. 1926-cı ildə onun adı dəyişdirilərək Rza şah Pəhləvinin şərəfinə Rzayi adlandırılıb. 1970-ci illərdə əvvəlki adı özünə qaytarılıb.

Urmu gölü Şərqi və Qərbi Azərbaycan ostanları arasında yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 1275 metr yüksəklikdə olan dağların çökəkliyində Şimaldan Cənuba doğru uzanıb. Gölün uzunluğu 140km, eni 40-55km-dir. Gölün səthinin sahəsi 5200-6000 kvadrat kilometrdir. Orta dərinliyi 5m, ən çox dərinliyi isə 16m-dir.

Urmu gölünə 3 əsas cayın suyu tökülür.

Urmu gölündə 102 ada var. Böyük adalarda püstə meşələri var. Göldə gözəl və nadir quşlar yuva qururlar, köçəri quşlar isə bu göldən aralıq məntəqəsi kimi istifadə edirlər. 1967-ci ildə Urmu gölünün böyük sahəsi qoruq elan olunub.   

Urmu gölünün suyu donmur. Ona görə də göl bütün il boyu gəmiçilik üçün də istifadə olunur.

-Urmu gölünün quruması təbii prosesdir (sürəc), yoxsa süni?

-Urmu gölü haqqındakı bu qısa coğrafi məlumat aşagıdakıları deməyə imkan verir:

1.Urmu gölünün sahəsi cox böyükdür və onun sahəsi hətta Dağlıq Qarabağın ərazisindən də böyükdür.

2.Urmu gölünün böyük sahəsi, onun Şərqi və Qərbi Azərbaycan Ostanları arasında yerləşməsi göstərir ki, göl Azərbaycan Ostanlarının hər ikisinin iqliminə, yağıntıların miqdarına, bitki örtüyünə və bütün canlılara, insanların sağlamlığına çox ciddi təsir göstərir. Yəni, Urmu gölünün Şimali və Qərbi Azərbaycan Ostanlarının əhəmiyyətli hissəsinə böyük ekoloji (ətraf mühit) təsiri var.

3.Gölün iqtisadi əhəmiyyəti var.

4.Yuxarıda deyilənləri nəzərə alsaq Urmu gölü Cənubi və Şərqi Azərbaycan Ostanları arasında gələcək turizm məskənlərinin yaranması üçün də böyük əhəmiyyətə malikdir.

Urmu gölünün minilliklər ərzində mövcud olması, onun böyük sahəsi isbat edir ki, suyun quruması təbii proseslərin nəticəsi deyil. Gölün suyunun quruması antropogen (insan fəaliyyəti) mənşəlidir. Yəni gölün suyu insan fəaliyyəti nəticəsində quruyur. Gölün suyu əsasən onu ona görə azalır ki, gölü dolduran çaylar suvarma məqsədləri üçün istifadə olunur. İnsanların təbii artımı və suvarılan torpaqların sahəsinin ildən-ilə genişlənməsi Urmu gölünü, Urmu gölündəki adaları, Urmu gölü altındakı sahəni, Urmu gölü ətrafında Azərbaycanın böyük ərazılərini ekoloji fəlakət həddinə gətirəcək.

-Sizcə, Urmu hadisələri dünyanı düşündürürmü?

-Bu gün Güney Azərbaycandakı qardaşlarımızın Urmu gölünün ekoloji fəlakəti ilə baglı mitinqlərə və nümayişlərə çıxması, Urmu gölü ilə bağlı həyəcan təbili çalması tamamilə qanuni hadisədir. Hadisələr dünyanın diqqət mərkəzindədir. Avronyus, CNN, BBC və s. kimi dünyanın müşhur televiziya kanalları artıq bu hadisə haqqında müfəssəl məlumatlar verirlər. Mənim fikrimcə biz Azərbaycan vətəndaşları olaraq, Guneyli qardaşlarımızın səsinə-səs verməliyik. BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) müvafiq qurumlarını bu məsələdən daha ətraflı xəbərdar etməliyik. Dünyanın müxtəlif hökumət və qeyri-hökumət təşkilatlarının diqqətini Urmu gölünə və onun problemlərinə yönəltməliyik, Urmu gölü uğrunda aparılan mübarizələrə dəstək verməyə çağırmalıyıq. Mən Güney və Şimali  Azərbaycanımızın bütün ziyalılarını, bütün siyasi xadimləri, bütün partiyaları, hökumət və qeyri-hökumət təşkilatlarını Güney Azərbaycanda baş verəcək ekoloji fəlakətə qarşı mübarizə aparan insanlara dəstək verməyə, onların mübarizəsinə qoşulmağa çağırıram. Mən eyni zamanda İranın fars əhalisini bu mübarizədə Güney Azərbaycandakı hərəkata dəstək verməyə çağırıram. İnsan haqları sahəsində Nobel Sülh mükafatı laureatı (qalibi) Şirin Abadini də bu mubarizənin ön cəbhəsində görmək istəyirəm.        

-Sizə elə gəlmir ki, rejim bilsəydi ki, hadisələr bu səviyyə qədər gəlib çatacaq, Urmu gölünün quruması ilə bağlı hansısa tədbirləri görərdi. Bəlkə, rejim qarşıda baş verəcək hadisələri hesablaya bilmədi?

-Totalitar rejimlərin hamısı həmən ölkədə yaşayan millətlərin hamısına yuxarıdan aşağı baxır. Hakimiyyətdəkilər insan haqlarına, qanunlara, hesabatlılığa, söz və mətbuat azadlığına ikrahla baxırlar. Ona görə də istər İranın dövlət hakimiyyətində olanlar, istərsə də digər totalitar rejimlərdəki hakimiyyətlər ümumbəşəri ideallara həqarətlə yanaşdıqlarından milli oyanışla bağlı bütün hərəkətləri və hadisələri polisin, ordunun və digər inzibati orqanlarıarın köməyi ilə alacaqlarını düşünürlər. Tunisdə, Misirdə və Liviyadakı üsyanlar nəticəsində diktatorların devrilməsi də onları ağıllandırmır. Yəni bu gün devrilmənin astanasında olan Bəşər Əsəd və onun rejimi də özünü və ölkəsini hansı fəlakətlərə sürüdüyünü aydın təsəvvür etmək qabiliyyətində deyil. Təsəvvür etsəydi, Ben Əlinin, Mübarəkin, Kaddafinin taleyindən, onun dünya banklarında olan və öz xalqlarından oğurladığı pulların aqibətindən nəticə çıxarardı. Dediyim mənada İran rejimi də yaxın gələcəkdə baş verə biləcək hadisələri hesablamaq qabiliyyətində deyil. Bu gün Urmuda, Təbrizdə və Azərbaycanın digər şəhərlərində ekoloji fəlakətə qarşı mübarizə aparan insanlara qarşı repressiyalara (sərkublara) əl atan İran rejimi əslində dünyaya qarşı mübarizə apardığını başa düşmür. Heç vaxt başa düşməyəcəyindən də öz sonunu yaxınlaşdırır.     

-Hadisələrin sonunu necə görürsünüz?

-Urmu gölünün ekoloji fəlakəti ilə başlayan mitinqlər və nümayişlər gələcək böyük hadisələrin qaranquşudur. Urmu gölü ilə bağlı etirazlarda xüsusi qəddarlıq göstərən İran rejiminin özü bu hərəkatın milli-azadlıq hərəkatına çevrilməsinə bais olacaq. BMT, NATO, Avropa Birliyi əvvəlcə İrana iqtisadi və siyasi sanksiyalar (təhrimlər, yaptırımlar) qoyacaqlar. Üsyanlar daha da şiddətlənəcək. İranın hökuməti rejimə qarşı mübarizə aparan insanlarla açıq silahlı müharibə aparacaq. Bundan sonra BMT, NATO, Avropa Birliyi Liviya (Libi) variantını (seçənək) işə salaraq İran hökumətinə müharibə elan edəcək.

Fikirlərimin isbatı olaraq deyə bilərəm ki, Fransa Prezidenti Nikola Sarkozi bir neçə gün bundan əvvəl Napoleon sayağı bəyan etdi ki, “İran da vurulacaq”. Yəni bu plan (tərh) artıq mövcuddur. İran hökuməti, İran rejimi isə real işlər, real islahatlar aparmaq əvəzinə bu planın ciddiliyini və miqyasını dərk etmir.

Hadisələrin qızğın bir məqamında Rəcəb Təyyub Erdoğan İran prezidenti Mahmud Əhmədinejada ve İranın Dini Lideri ayatüllah Xameneyiyə müraciət edəcək ki, xalqınızın səsinə qulaq asın, hakimiyyətdən gedin.  

İran rejiminin yıxılmasında farslar da, azərbaycanlılar da, kürdlər də iştirak edəcək. Hadisələrin sonunda İran rejimi mütləq yıxılacaq. Yəni Urmu hadisələri elə, belə səssiz ötüşməyəcək. Dünənki, bugünkü və gələcək hadisələr İranın gələcəyini müəyyənləşdirəcək. Gələcəkdə isə digər hadisələr və mürəkkəb siyasi proseslər olacaq ki, bu da ayrıca bir söhbətin mövzusudur.   

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk