GünAzTv: Azərbaycan Respublikasının İrandakı keçmiş səfiri professor Əliyar Səfərlinin “olaylar”-a müsahibəsi…

-Əliyar müəllim, Cənubi Azərbaycan milli hərəkatının bugunkü mərhələsi barəsində nə deyə bilərsinizğ Sizcə, milli hərakatın alovlanması üçün təkana ehtiyac varğ -Cənubi Azərbaycanda xalqın mübarizəsi alovlanan bir atəşdir. Püskürən ocaqdır. Güney Azərbaycandakı hərəkat bu gün yeni bir vulkan, mübarizəyə qalxan xalqın mübarizəsinin təzahürüdür. Güney Azərbaycan xalqı artıq tək-tənha mübarizə aparmır. Xalq gündən-günə mətinləşir, mübarizəsi siyasi-milli xarakter daşıyır. Artıq bu mübarizə fərdi maraqlar, iqtisadi məsələrlə məhdudlaşmır. Mübarizə günbəgün yeni bir məcraya düşür. Xalqımızın siyasi-milli şüuru yüksəlir və o öz qara taleyi haqqında düşünür. Güney Azərbaycan xalqı öz dost və düşmənini çox yaxşı tanıyır. Buna görə də aparılan mübarizə artıq kortəbii mübarizə deyil. Təbrizin "Traktor" adlı komandasının futbol oyunu ilə bağlı 100 mindən çox adam stadiona toplaşır. Onlar doğurdanmı futbolla bu qədər maraqlanırlarğ Çoxlu insan stadiona yığışır və onlar əllərində bozqurd işarəsi ilə "mən türkəm"-deyə hayqırır. Ana dilində mədrəsinin olmasını tələb edir. Onlar futbola baxmır, onları öz maraqları düşündürür. Futbol bir vasitədir. Bu o deməkdir ki, Güney Azərbaycan inqilabi hərəkatının mənəvi-psixoloji zəmini artıq yaranıb. Xalq artıq mütəşəkkil mübarizə aparır. -Bugünkü gün Güney Azərbaycan milli hərəkatına ideoloji cəhətdən qida verən, kitablar yazan, xalq arasında azadlıq hərəkatı ilə bağlı məntiqli şəkildə təbliğat aparan ideologiya sahibləri varğ-Məsələ ondadır ki, Güney Azərbaycan milli hərəkatının xarakteri bir qədər spesifik xüsusiyyətə malikdir. Xalq illərlə mübarizə aparıb. Səttarxan, Xiyabani, S.Pişəvərinin inqilabi təcrübəsini əxz etmiş və ona doğru yeni bir istiqamət yaranmaqdadır. Güney haqqında yüzlərlə kitab və məqalələr hazırlanıb. Səttarxandan başlayaraq bu günə qədər xalq öz taleyini düşünür. Yazılanları oxuyur, bir-birləri ilə ünsiyyət yaradır və müxtəlif təşkilatların ətrafında birləşirlər. Güney Azərbaycan inqilaba tam hazır vəziyyətdədir. -İnqilabın reallaşması üçün nə çatışmırğ-Əsas çatışmamazlıq mütəşəkkil fəaliyyətin hələlik lazimi səviyyədə olmamasıdır. Mütəşəkkilliyi bir qədər də gücləndirmək vacibdir. Xalqın iradəsini toplamaq lazımdır. Buna görə də Güney Azərbaycanla bağlı hər gün kitablar, məqalələr yazılmalıdır. Belə əsərlər müxtəlif yollarla Güneyə gedir və gedəcək. İranın heç bir rejimi bunun qarşısını ala bilməyəcək. Eyni zamanda Güney Azərbaycan televiziyası da fəaliyyət göstərir. Bu televiziya 5 il ərzində orduların görə bilmədiyi işi görməkdədir. Xalqın danışan dili, dünyaya müraciətidir. Amma məsələ bundadır ki, güneyli-quzeyli Azərbaycan ziyalalıları, alimləri televiziyada çıxış etməlidirlər. Hər bir insanın milli borcu var. Amma elə şəxslər var ki, televiziyada çıxış etməkdən qaçırlar. Bizdə çıxan qəzetlərdə bəzi insanlar güneylə bağlı yazılar yazır və dərc etdirir. Bəs başqaları niyə bu işi görmürlərğ Əksəriyyət Güney Azərbaycanın ona dəxli olmadığını düşünür ki, bu da yanlışdır. Xalqın siyasi-milli şüurunu yüksəltmək üçün bütün vasitələrdən istifadə olunmalıdır. Güney Azərbaycanda təşkilatlar fəaliyyət göstərir ki, həmin təşkilatlar xalqın şüurlu fikrinin ifadəsidir. Artıq Güney Azərbaycan xalqı qul və kölələrdən ibarət deyil. Onlar fədailər, mübarizədə mətinləşən insanlardır. Onlar kölə psixologiyası ilə yaşaya bilməzlər. 100 ilə yaxındır ki, 40 milyon xalqın ana dilində təhsili yoxdur. Milli ruhları amansız şəkildə tapdanır. Məktəbdə oxuyan balaları öz tarixini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini öyrənmə bilmirlər. Onların təhsil aldıqları məktəblər fars şovinizm məktəbləridir və məqsəd türkün milli varlığını öldürməkdir. Onlar Azərbaycan-Türk xalqını alçaldır. Azərbaycan türkləri kütləvi şəkildə farslaşdırılır. Azərbaycan türkləri öz ana dilində öz uşaqlarına ad qoya bilmirlər. -Əgər inqilab nəticəsində yeni bir fars rejimi hakimiyyətə gələrsə, vəziyyət dəyişə bilər və kənar dövlətlərin müdaxiləsi olmasa, inqilabın gerçəkləşməsi nə dərəcədə realdırğ-Güney Azərbaycanda yeni bir fars rejimi formalaşa bilməz. Bir də Səttarxan, S.P. Pişəvəri və Xiyabaninin etdiyi səhvləri bu gün təkrarlamaq olmaz. Baş verənlər artıq təkrardır. Səhvlər başa düşülməlidir. Biz heç zaman farsla eyni hakimiyyətdə yaşaya bilmərik. Farsın demokratı, dindarı və digərləri hamısı fars şovinistidir. Onlara inanmaq olmaz. Güney Azərbaycanda müstəqil dövlət qurulmalıdır. İran federal dövləti yaratmaq elə bil ki, ikinci bir sovet ittifaqı yaratmaq deməkdir. Dünyanın heç bir ölkəsində şovinizm İrandakı kimi tüğyan edə bilməz. Necə olur ki, İranda 120 min erməniyə təhsil hüququ verilir, amma 40 milyon Azərbaycan xalqının ana dilində təhsil hüququnu vermirğ -Şimali Azərbaycan, Türkiyə Güneyin mübarizəsinə hansı köməkliyi göstərə bilərğ-Dövlətlər səviyyəsində kimin kömək edəcəyini deyə bilmərəm. Məsələ bundadır ki, Türkiyənin sərhəddində 40 milyon qan qardaşları ağır vəziyyətdə yaşayır. Farslar onların haqqını tapdalayır. Azərbaycan və Türkiyə dövləti də bunu yaxşı başa düşür, amma dövlət səviyyəsində bu işlərə müdaxilə etmək bir qədər mürəkkəb məsələdir. Güney Azərbaycanda fars, kürdlər və ermənilər üçün qəsəbələr tikilir. Xüsusilə Güneylə Quzey Azərbaycanın sərhədlərində İran təxribat işləri aparır. İrandakı erməni kilsəsi açıq şəkildə Azərbaycana qarşı fəaliyyət göstərir. Təbrizlə Xoy arasında Qarakilsə var ki, həmin yer casusluq mərkəzidir. İyunun 24-də minlərlə erməni guya həmin kilsəni ziyarətə gedir. Əslində isə ermənilər siyasi ziyarətə gedir. Ermənilərlə panfarsistlərin ittifaqı fəaliyyət göstərir. Ermənilərlə farsların Azərbaycana qarşı münasibətində heç bir fərq yoxdur. İran rejimi bu gün Dağlıq Qarabağ məsələsini həll edə biləcəyini deyir. Bu rejim münaqişəni quyunun lap dərin yerinə qoymaq istəyir. İran azərbaycanlıların başlarının qarışmasını istəyir. İran Güneylə Quzey arasında böyük su dəryaçası yaradıb. Bakı-Şərur dəmir yolu bunun altında qalıb. Onlar ilk növbədə sərhədələri möhkəmləndirməyə çalışırlar. Ermənilər Araz çayının üzərində beş körpü yaradıblar. Güney azərbaycanlı gənclər Ermənistanda təhsil almağa göndərilir. Güney Azərbaycandan Ermənistana gedib-gəlmək üçün tacirlərə hər cür şərait yaradılır. Fars rejimi Quzey Azərbaycanın da düşmənidir. -Türkiyə dövləti dünyanın müxtəlif ölkələrində məktəblər açır. Sizcə, belə məktəblərin Cənubi Azərbaycanda da açılması mümkündürğ-İran Güney Azərbaycanda heç zaman adicə bir mədrəsənin açılmasına imkan verməz. İran çalışır ki, Güneydə ana dilində təhsil olmasın. Onlar ana dilini sevməsinlər və unutsunlar. İran Güneydə həm cismani, həm də mənəvi cəhətdən soyqırım siyasəti aparır. Xalq öz ana dilini öz ailəsində, kəndində yaşadır. -Sizcə, hazırki vəziyyətdə güneylilər doğma dillərini qorumaq üçün hansı addımları atmalıdırlarğ-Güney Azərbaycan xalqı öz balalarını fars dilində məktəbə göndərməməlidir. Savadsızlıq fars məktəblərində təhsil almaqdan yaxışıdır. Daha doğrusu mən demirəm ki, savadsızlıq olsun. Fikrimcə, hər bir ailədə ana dilində olan ailə məktəbləri yaradılmalıdır. Hər bir ailədə valideynlər övladlarını ana dilində öyrətməlidirlər. 1995-ci ildə Urmiyada Azərbaycan və İran tarixçilərinin toplantıları keçirilirdi. Orda iştirak edən Kərimi adlı bir professora sual verdilər ki, dünya dillərini qruplaşdıran bir alim kimi Güney Azərbaycan türkünün dilinə münasibətiniz necədirğ O, açıq-aşkar şəkildə dedi ki, Azərbaycan-Türkü dili ölməkdə olan bir dildir. Panfarsist alimin Azərbaycan dilinə münasibəti bundan ibarətdir. Doğrudan da İranda Azərbaycan dili gündən-günə ölməkdədir. Güneylilər öz övladlarına ana dilini öyrətməyə çalışır. İmkan varsa, Azərbaycanın tarixi, ədəbiyyatı, folkloru haqqında onlara öyrədilməlidir. Mən İranda səfir işləyəndə orta məktəblər üçün Azərbaycan ədəbiyyatı dərsliyini nəşr etdirmişdim və minlərlə nüsxələrini Güney Azərbaycana göndərmişdim. Başqa mütəxəssislər də fəaliyyət göstərməlidir. Bu gün biz Güney Azərbaycana laqeyd münasibət bəsləyirik. AMEA-da, eyni zamanda universitetlərin tematik mövzularında Güney Azərbaycan mövzusu demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Güney Azərbaycanın ədəbiyyatı, tarixi, dili, etnoqrafiyası, folkloru, dialekt və şivələri, memarlıq abidələri ilə bağlı mövzular seçilmir və araşdırmalar aparılmır. Amma İranla bağlı toplular yazılır, məqalələr, kitablar meydana gəlir. İranın Bakıdakı mədəniyyət mərkəzi Azərbaycan xalqının içərisində ikinci bir dövlət yaradıb. İdeoloji təxribat işləri aparır. "Unudulmuş qəhrəmanlar" adı altında nəşr olunan kitab ölkədə yayılır və Azərbaycana qarşı qərəzli mövqedə yazılmış kitabdır. Niyə bu kitabın yayılmasına bizə imkan veririkğ Bakıda gizli-açıq şəkildə fars məktəbləri var. Onlara qarşı mübarizə aparmalıyıq. Məktəblər, cəmiyyətlər əslində İranın pozuculuq siyasətinin ocaqlarıdır. Xüsusilə, İranın mədəniyyət mərkəzini qadağan etmək lazımdır. "İmdad" cəmiyyəti ailələrin içərisinə daxil olur. Məktəblərdə xomeynizm ideyaları təbliğ olunur. Xomeyninin kitabları məscidlərdə toplanılır. Aygün