Rusların oyunu Qarabağ danışıqlarına mane olur "Eyni prinsiplər ətrafında uzun müddət danışıqlar aparmaq mümkün deyil" Tanınmış tədqiqatçı, "Qara bağ" kitabının müəllifi Tomas de Vaal indiki siyasi vəziyyətdə Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişini imzalamaq üçün bütün imkanların olduğunu bildirib: "Sadəcə belə görünür ki, prezidentlər buna getməkdən ehtiyatlanırlar. Onlar öz ölkələrinin ictimaiyyətini problemin mümkün həllinə hazırlamaq istiqamətində heç nə etmirlər". ATƏT-in Minsk qrupunun amerikalı həmsədri Metyu Brayza isə bildirib ki, prezidentlər güclənən danışıqların olduqca həssas bir məqamındadırlar: "Azərbaycanın da, Ermənistanın da milli təhlükəsizlik marağındadır ki, danışıqlar hələlik məxfi aparılsın. Amma hər şey açıqlanacaq. Əhali razılıq verməsə, heç bir razılaşma mümkün deyil. Tezliklə bunlar bəlli olacaq və müzakirələr başlayacaq, ictimaiyyət də öz sözünü deyəcək". Tural Məsələylə bağlı fikirlərini öyrəndiyimiz politoloq Rauf Mirqədirov tezliklə Dağlıq Qarabağ danışıqlarının bütün detalları barədə xalqa məlumat veriləcəyinə inanmadığını bildirdi. Onun sözlərinə görə, yaxın aylarda Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin görüşünün keçiriləcəyini nəzərə alsaq, detalların bütün çılpaqlığıyla açıqlanması inandırıcı görünmür. Son vaxtlar danışıqlarda irəliləyişlər də hiss olunur. Amma Qərbi təmsil edən həmsədrlərlə Ermənistan demək olar ki, eyni mövqedən çıxış edir. Onların fikrincə, danışıqların elə bir mərhələsi çatıb ki, müəyyən ciddi qərarlar qəbul etmək olar. Azərbaycan xarici işlər naziri də bəyanlayıb ki, Helsinkdə ATƏT xarici işlər nazirlərinin zirvə görüşü zamanı həmsədrlərlə aparılan son danışıqlarda tərəflərə nə isə yeni nüanslar və elementlər təqdim olunub. Həmin danışıqların nəticələri Azərbaycan ciddi analiz edir: "Düşünürəm ki, biz növbəti dəfə elə bir mərhələyə çatmışıq ki, bu mərhələdə ya hansısa baza prinsiplərinin razılaşdırılması olmalıdır, ya da hər şey sıfır nöqtəyə olmasa da, hansısa aralıq mərəhələyə qayıtmalıdır. Yəni tərəflərin iki yolu var- konkret razılaşmanın mümkünlüyü haqda bəyanatla çıxış edərək və həmin razılaşdırılmış baza prinsipini əhaliyə elan etmək və ya indiki mərhələdə hər hansı bir razılaşmanın qeyri-mümkünlüyünü bəyanlayaraq danışıqları müəyyən bir aralıq mərhələsindən başlamaq. Əgər hansısa razılaşma mümkündürsə, bu halda həmin baza prinsipləri xalqlara elan olunmalıdır. Yəqin ki, Tomas de Vaal bu məntiqə söykənərək belə bəyanatla çıxış edib". Rauf Mirqədirov deyir ki, uzun müddət eyni prinsiplər ətrafında sonsuz danışıqlar aparmaq mümkün deyil. İndiki halda isə razılaşdırılmamış iki əsas prinsip var. Bu Dağlıq Qarabağın statusu necə və hansı formatda olması və Laçın koridorunun sərhədləri və statusunun müəyyənləşdirilməsidir. Bu prinsiplər ətrafında sonsuz sayda variantlar ola bilməz. Ortada razılaşdırılmamış məsələlərlə bağlı üç-dörd təklif var və bu variantlardan biri seçilməlidir. Əgər həmin təkliflərdən biri seçiləcəksə, Qərb siyasətçilərinin də dediyi kimi gələn ilin ortaları üçün razılaşma ola bilər. Politoloq 2008-ci ilin Qarabağ danışıqlarında dinamikliyin olmasıyla seçildiyini də vurğuladı. Gələn il isə konfliktin həlli daha da tezləşə bilər. Bu il Qarabağ danışıqlarının gedişinə əsas təsir edən amil Gürcüstanda baş verən avqust hadisələri oldu. Bu olaylar ümumiyyətlə, dondurulmuş münaqişələrə olan münasibəti bir qədər dəyişdi. Qərb ölkələri və eləcə də münaqişə tərəfləri belə dondurulmuş münaqişənin siyasi hakimiyyətlər və regionlar üçün nə qədər böyük təhlükə olduğunun şahidinə çevrildilər. Gürcüstan olaylarından sonra məlum oldu ki, münaqişənin uzun müddət dondurulumuş halda qalmasından hansısa mərhələdə xarici dövlətlər istifadə edə bilər. Rusiyanın Gürcüstana təcavüzündən sonra həm Ermənistan, həm də Azərbaycan prezidentləri konfliktin həllinin zəruriliyini milli dövlətçilik baxımından vacib olduğunu gördülər: "Ümumiyyətlə, qərb dövlətləri fikirləşirdi ki, Qarabağ konflikti kimi dondurulmuş münaqişə onların regiondakı maraqlarının gerçəkləşməsinə mane olmur. Amma məlum oldu ki, Rusiya istənilən vaxt dondurulmuş münaqişələrdən Qərbin bütün maraqlarını zərbə altına qoymaq üçün istifadə edə bilər. Avqust böhranından sonra regiondakı enerji layihələrinin gerçəkləşdirilməsinin səmərələliyi də şübhə altına qoyuldu və bu da ciddi faktordur. Sözsüz ki, belə faktorlar Qərbin mövqeyinə ciddi təsir etdi". Rauf Mirqədirova görə, Rusiyanın Qafqaz "sərgüzəştlərindən" sonra artıq ABŞ və Avropa həll olunmamış münaqişələrin mümkün qədər tez çözülməsində daha çox maraqlıdır. Rusiya isə Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinin əleyhinə çıxış etməsə də, onun tam həllini mümkün edən addımların atılmasının qarşısını aldı. Helsink sammitində yekun bəyanatın qəbul edilməsinin qarşısını alan Rusiya oldu. Səbəb isə həmin bəyanatda dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsipi vardı. Əgər əvvəllər şimal qonşumuz bütövlükdə bu prinsipə qarşı çıxış etmirdisə, avqust hadisələri Moskvanın mövqeyinə kifayət qədər ciddi təsir göstərdi: "Düşünürəm ki, ruslar Gürcüstanın başına açdıqları oyundan sonra beynəlxalq aləmdə ərazi bütövlüyü məsələsindən danışa bilməzlər. Əks halda, Kremlin Cənubi Osetiya və Abxaziyanın müstəqilliyinin tanınması çağırışlarıyla, Helsinkdə sərgilədiyi mövqe arasında ciddi bir ziddiyyət yaranar. Gələn il də belə faktorlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə ciddi təsir göstərəcək. Siyasi iradə nümayiş etdirilməzsə, münaqişənin həllini gözləmək xeyli çətin olacaq".