Enes Cansevər [email protected]/* */ Qafqazın qəribə günləri başlayır və ya göz yumsaq da anlamamaq olmur Bugünkü yazımı tamamilə siyasətdənkənar, fərqli bir mövzuda yazmaq istəyirdim. Xətrini çox istədiyim bir dostum var və biz tez-tez görüşürük. Hər görüşəndə o dostum Nizamidən, M.Ə.Sabirdən şeirlər oxuyur və biz ədəbiyyat dünyasına baş vurub, söhbətimizi o mövzularla gözəlləşdiririk. Allah rəhmət eləsin gözəl söz söyləyən əcdadlarımıza. Sabirin “Hop-hopnamə”sinə baxın, görün bir əsr bundan əvvəl bu böyük fikir adamı nə qədər gözəl sözlər deyib. O sözlər bugünkü Qafqaz hadisələrinin xəritəsini gözlərimiz qarşısına gətirir. Sanki rəhmətlik Sabir Qafqazda bu gün baş verənləri görürmüş kimi aşağıdakı sətirləri qələmə alır: Görmə: - baş üstə, yumaram gözümü, Dinmə: - mütiyəm, kəsərəm sözümü. Bir söz eşitmə: - qulağım bağlaram, Gülmə: - Pəki, şami-səhər ağlaram, Qanma: - bacarmam, məni mazhur tut. Böyük söz ustadı Sabirin dediyi kimi, qanmamaq mümkün deyil. Bu gün dünyanın güclü dövlətlərinin öz mənfəətləri üçün törətdikləri çirkin əməllər, Qafqaz coğrafiyasında oynadıqları ssenarilər, qurduqları tələləri qanmamaq, anlamamaq mümkün deyil. Qafqaz dedikdə, adamın ağlına sıldırım dağlar, aşırımlı yollar gəlməsin, eyni zamanda zəngin, etnik-demoqrafik bir coğrafiya düşünülsün. Belə deyirlər ki, Qafqazı idarə eləmək üçün ən azı 80 dil bilmək lazımdır. 80 dil bilməsən də, heç olmasa, 80 tərcüməçin olmalıdır. Çünki burada o qədər müxtəlif xalqlarla, mədəniyyətlə tanış olacaqsan ki, hamısını anlaman, başa düşmən çox çətin məsələdir. Həqiqətən də, Sabirin dediyi kimi, görməsəm də, danışmasam da, eşitməsəm də, gülməsəm də, baş verən hadisəni anlamamaq mümkün deyil, belə bir şeyi məndən gözləməyin. Dünyada iri dövlətlər arasında mənfəət dartışması, güc tətbiqi elə bir nöqtəyə gəldi ki, 5 milyonluq Gürcüstan dünyanı ikiyə böldü. Bir tərəfdə başda ABŞ və NATO olmaqla, onların müttəfiqi, o biri tərəfdə isə Rusiya, Çin, Hindistan, İran kimi dövlətlər. Allah sonunu xeyrə calasın. Tacikistanın paytaxtı Düşənbədə bir araya gələn Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı NATO-ya qarşı bloklaşmaq cəhdi kimi dəyərləndirilir. Rusiya asiyalı müttəfiqləri ilə hər sahədə əməkdaşlıq bloku qurub, Qərbə qarşı mübarizəyə hazırlaşır. AB də Rusiyaya qarşı öz təzyiqlərini davam etdirir və bəzi tələblərini qəbul etdirməyə çalışır. Bölgədə maraqların toqquşmasına və gərginliyin getdikcə artmasına baxdıqca, böyük dövlətlərin öz mənfəətlərini təmin etmək üçün oynadıqları ssenariləri qanmamaq, anlamamaq mümkün deyil. Amma bu da bir gerçəkdir ki, bu gün Qafqaz coğrafiyası yeni bir mərhələyə hamilədir. Bu mərhələ yaxşıyamı doğru olacaq, pisəmi doğru, bəri başdan demək bir qədər çətindir. Amma biz hər zaman hadisələrə nikbinlik pəncərəsindən baxaraq inkişafın bu istiqamətdə cərəyan etməsini arzulayırıq. Hadisələr inanılmaz dərəcədə sürətlə cərəyan edir. İki gün əvvəl Türkiyənin “Radikal” qəzetinin müxbirini qəbul edən Ermənistan prezidenti Sarkisyan bir suala cavabında deyir ki, iyunun 6-da Prezident Əliyevlə keçirdiyi görüşdən sonra Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirləri Madrid görüşü çərçivəsində 3 dəfə bir araya gəliblər. Sarkisyan Qarabağ probleminin həlli mövzusunda artıq qəti addımların atılacağını, həm də bunun çox qısa zamanda baş verəcəyini bildirir. Həmin müsahibəni diqqətlə oxudum. Diqqətimi çəkən başqa bir məqam isə erməni prezidentin bölgədə Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstanın birgə hərəkət etmələrini, Ermənistanın bu əməkdaşlıqdan kənarda qalmaqla özünə nə qədər böyük zərbə vurduğunu açıq ifadə edir və bundan da özləri üçün dərs çıxardıqlarını boynuna alır. Hadisələr bu qədər sürətlə inkişaf elədiyi bir vaxtda nəzərlər yenə Türkiyəyə dikilib. Qafqazda yüksələn gərginliyin səngiməsi üçün fəal siyasət yürüdən Ankara bu günlərdə Gürcüstanın xarici işlər naziri Yekatrina Tkeşelaşvili ilə Azərbaycan xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovu qonaq qəbul edəcək. Məmmədyarovun ziyarəti zamanı Gülün Yerevana gedib-getməyəcəyi, gedəcəksə, protokolda nələrin olacağı, Türkiyənin öncüllüyündə davam edən Qafqaz Sabitlik və Əməkdaşlıq Paktının bəzi detalları müzakirə edilərək müəyyənləşdiriləcək. Belə demək mümkünsə, bu səfərin içi doldurulacaq. Çünki dövlət və hökumət rəsmiləri bir işin çərçivəsini cızır, diplomatlar və dövlət rəsmiləri də o mövzunu siyasi, iqtisadi, diplomatik və strateji baxımdan hazırlayırlar. Baş nazir Ərdoğanın keçən həftə Bakıya səfərinin ardınca Azərbaycan xarici işlər nazirinin Ankaraya getməsi bölgədəki hadisələrin nə qədər sürətlə cərəyan etdiyini açıq göstərir. Gürcüstan xarici işlər naziri Tkeşelaşvili də bazar günü İstanbula gedəcək və türkiyəli həmkarı Ali Babacanla görüşəcək. Azərbaycan və Gürcüstan nazirləri ilə görüş keçirəndən sonra Babacan gələn həftənin ikinci günü Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovu qəbul edəcək. Ali Babacan bu görüşlərdə, xüsusilə də, rusiyalı həmkarı ilə bir araya gələndə Ankaranın irəli sürdüyü və Qafqazda getdikcə yüksələn gərginliyi aradan qaldırmağı qarşısına hədəf qoyan Qafqaz Sabitlik və Əməkdaşlıq Paktının detallarını müzakirə edəcəklər. Burada önəmli məqam bundan ibarətdir. Qafqaz Paktının gündəmə gəldiyi gündən bəri regionda çox mühüm hadisələr baş verdi. ABŞ gəmiləri Qara dəniz sularına daxil oldu, NATO Rusiyanı çox sərt bir dillə hədələdi, AB Rusiyaya təzyiqlərini artırdı, ABŞ Rusiya ilə bütün ticari münasibətləri kəsməyə qərar verdi. Rusiya tərəfi də, öz növbəsində, boş durmadı: Tacikistanın paytaxtında keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvlərini hər sahədə əməkdaşlığa cəlb etməyə çalışdı və İranı da bu təşkilata üzv keçirmək istədi. Regionda barışdırıcı mövqe tutan Türkiyənin ABŞ gəmilərini Qara dənizə buraxması səbəbilə rəsmi Moskva ilə Ankara arasında müəyyən gərginlik başladıqdan sonra Lavrov Ankaraya gəlir. Görəsən, Lavrovun Ankara görüşlərindən Qafqaz Paktından başqa, hansı ciddi hesablaşmalar və ya mənfəət müzakirələri ortaya gələcək?zaman