GünAz TV: İran parlamentin ötən həftəki toplantısında Urmiya gölünün quruması ilə bağlı çeşidli fikrilər səslənib.

Deputatların (millət vəkilləri) sölədiklərində belə nəticə çıxarmaq olar ki, hakimiyyət bu su hövzəsinin quruması ilə barışır və ya onun quruyub məhv olmasını istəyir.

Bucnurddan olan parlament üzvü Musəlrza Sərvətinin söylədikləri bu qənaəti bir daha təsdiqləyir. O, müzakirələ zamanı deyib ki, Urmiya gölü ətrafındakı əhali (əsasən azərbaycanlılar-S.S.) «başqa yerə köçsün, gedib başşqa bir işlə məşğul olsun. Bu göl quruyacaq».

 

M.Sərvəti əlavə daha sonra edib:«Göl ətrafında əkinçiliklə məşğul olanlara vəsait ayırmaqdansa, onların oralardan köçüb getməsinə pul verilsə daha yaxşı olar. Bu vəsaitlə onlar başqa işlə məşğul olarlar. Bir halda ki gölün iki ilə quruyacağını söyləyirsiniz,onda niyə hay-küy salıb, dövləti qınyayırsınız?»

 

Şərqi Azərbaycan əyalətinin bəzi rəsmiləri Urmiya gölünün qurumasının qarşısının alınması üçün ayrılan maliyyə vəsaitinin həcmi barədə təzadlı xəbərlər yayırlar.

 

Təbrizin İran parlamentindəki nümayəndəsi Məhəmmədhüseyn Fərhəngi 35 milyon dollara yaxın vəsaitin Urmiya gölünün qurumasının qarşısının alınmasına sərf olunacağı haqda yerli informasiya təmsilçilərinə məlumat verib.

 

Şərqi Azərbaycan əyalətinin valisi Əhməd Əlirza Beygi onun «yalan danışdığını» söyləyərək, deyib ki, İran təqvimi ilə bu ilin dövlət büdcəsindən Urmiya gölünə 20 milyon dollar ayrılıb.

 

«Nəsimi Qaradağ» qəzetinin məlumatına əsasən, vali deputatın dediklərinə işarə edərək, bildirib:«Onun fikrincə, təkcə Araz çayından gölə su gətirmək üçün bir trilyon tümən (bir milyard dollar) maliyyə vəsaiti lazımdır».

 

O, deputatın bu çıxışını qarşıdan gələn parlament seçksi ilə əlaqələndirib: «Seçklər yaxınlaşdığından özlərini yenə məclis üzvü görmək istəyənlər Urmiya gölünün qurulmasından təbliğat vasitəsi kimi yararlanmaq istəyir, bu səbəbdən problemin aradan qaldırılması üçün maliyyə vəsaitini bu məbləğdə göstərirlər».

 

Məhəmmədhüseyn Fərhəngiyə istiad edən, mətbuat Araz çayından Urmiya gölünə su gətirilməsi layihənin bir milyard dollar lazım olduğunu, ancaq bu ilki büdcədən cəmi 35 milyon dollar ayrıldığını yazıb.

 

Urmiya gölünün qurumasına İran hakimiyyəti, hökumət və palament başdansovdu yanaşsa da Güney Azərbaycan əhalisi bu su hövzəsinin məhv olmasına qarşı mübarizəni davam etdirir.

 

Ötən həftə Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatı məsələyə dair bəyanat yayıb. Qurum İran rejiminin antiazərbaycan siyasətini sərt şəkildə məhkum edərək, bildirib: «Tehran hakimiyyəti hər zaman Azərbaycanın tarixi və milli varlığına qarşı qərəzli siyasət yürüdüb.

 

Bucnurddan olan parlament üzvünün çıxışı buna örnəkdir. Bununla rejim Azərbaycan türklərinin dədə-baba torpaqlarından məcburi köçürülməsinə şərait yaradır və bu siyasətin tam ciddiliyi ilə icrasına çalışırlar.

 

Azərbaycan xaqlı İran hakimiyyəti bu məkrli oyunundan xəbərdardır. Bunun üçün də o, öz milli-maddi və mənvi varlığını qorumaqda israrlıdır.Ona görə də azərbaycanlıların baş verənlərlə bağlı istənilən müqavimətinin məsuliyyətini Tehran rejimi daşıyacaq».

 

Xatırladaq ki,İran hökumətinin ötən iliki iclaslarından birində Mahmud Əhmədinejadın başçılığı altında Urmiya gölünün problemlərinin araşdırılması ilə bağlı dövlət komissiyası (komsiyon) yaradıldığı elan olunsa da ötən 5 ay müddət ərzində gölün qurumasının qarşısının alınması ilə bağlı bir iş görülməyib. Prezidentin müavini və komissiyanın sədri Məhəmmədrza Rəhimi isə bildirmişdi ki, bu su hövzəsi ətrafında çoxsaylı problemlər yaranıb və onları həll etmək lazımdır :«Yaranan komissiya tarixi gölün problemləri ilə məşğul olacaq və onun quruması səbəblərini araşdıracaq. Gölü xilas etmək üçün biz əlimizdən gələni edəcəyik».

 

Mütəxəssislər isə bildirib ki, qısa bir zamanda Urimya gölündə yaranmış problemlər aradan qaldırılmazsa, bu su hövzəsi xəritdən silinəcək.

 

İspaniyada çıxan« Spaniol» qəzeti Urmiya gölü ilə bağlı bəhs etdiyimiz problemdən yazıb. Yazı müəllifi bildirib ki,  bu su hövzəsi həcminə görə, İranda ən böyük göl hesab olunur. Onun sahəsi  təqribən 5000-6000 kv.km-dir. Göldəki suyun həcmi isə 20-24 milyard kub metr (metr-i mükəəb) idi. Gölün eni 40 km, uzunluğu 130 km-dir. Dəniz səviyyəsindən 1274 m. yüksəklikdə yerləşən bu su hövzəsinin dərinliyi orta hesabla 5 m-dir. Ən dərin yerinin isə 7 m olduğu bildirilir. Qədim türk dilində bu gölün mənası «suda yaşayış yeri» anlamını verir. Başqa sözlə türklər bu gölün ətrafındakı həmişə yaşadığından Urmiya şəhərinin adına uyğun olaraq,  ona bu sayaq ad veriblər.

 

Bu qəzet həmin ərazidə əsasən Azərbaycan türklərinin yaşadğını onların ana dilində məktəblərinin olmamasından, gölün quruması səbəbələrindən də bəhs edib.

 

Urmiya gölü də Tehran hakimiyyətinin Güney Azərbaycana ögey münasibətin sonuncunda gözəlləiyini itirməkdədir.

 

Bu gölə Azərbaycanın çeşidli bölgələindən çaylar axır. Onlardan Acıçay, Sofiçay, Leylançay, Qalaçay, Üsküçay,Tufarqançay,Dərəçay,Sınıxçay  və. b. adlarını çəkmək olar. Yağıntı az olsa da bu gölün səviyyəsi aşağı  düşməyib. Bunu gölə yeraltı çayların axması ilə əlaqələndirirdilər.

 

Qışın ən sərt vaxtlarında belə buranın suyu donmur. Çünki su şordur. Bu cəhətinə görə, Urmiya gölü müalicəvi əhəmiyyətə malikdir. Orada boğulmaq təhlükəsidə yox dərəcəsindədir.

 

İspaniyada çıxan qəzetin yazdığına görə, Urmiya gölündə irili-xırdalı 102 ada var. Adaların ümumi sahəsi 33,640 hektardır. Şahi, Qoyundağı, Əşkdağı, Arzu qismən böyük quru sahələr sayılır. Şahının sahəsi 3525 ha-dır. Əvvəllər burada Saray, Gəmiçi,Teymurlu, Qıpçaq, Burasarlu, Xoralı adlı yaşayış məntəqələri olub. Şahiyə adi məlumatlarda bildirilir Ki, 1979-cu il iqilabına qədər burada 1170 ailə yaşayıb. Hazırda adada yaşayanlar əsasən əkinçilik maldarlıq, gülçülük, bağçılıq, xalçaçılıq və s. işlə məşğul olurlar. Şərfəxana və Gülməxana limanlarında çalışanların çoxunun da Şahidən oduğu haqda məlumat verilir.

 

Bu ada da iki dağ və Keçiçay adlı çay,  şirin sulu 54 bulaq var.

 

Çox saylı köçəri quş növləri bu adanın bəzəyi sayılır.

 

İkinci böyük ada Qoyundağdır. Onun uzunluğu 9 km., eni isə 4 km-dir. Sahəsi isə 3175 km-dir. Adanın dəniz səviyyəsindən 1521 m ən yüksəkdədir. Burada daimi axarı olan iki bulaq var. Şirin su, bol otlaq, münasib hava şəraiti burada heyvandarlığın inkişafı üçün əlverişlidir. Bununla yanaşı həmin adalarda turizm üçün də şərait mövcuddur.

 

Göldə çeşidil köçəri quşlarla yanaşı, ördək, kəklik, yaşılbaş sonna,qaz, ağbaş ördək, habelə dağ keçisi, maral da var. Yadellilərin özbaşına ovçuluğu adanın fanuasına çox ciddi zərbə vurub.

 

Urmiya gölü və onun palçığı artroz, əsəb, traxoma (traxom), müxtəlif dəri xəstəlikləri, böyrək, həzm sistemi, qadın xəstəliklərinin dərmanı sayılır. Buranın suyu və palçığı da nəzarətsizlik ucbatından talan edilir.

 

Azərbaycanın bu bənzərsiz su hövzəsi təbii gözəlliyi, şəfalı suyu, saf iqlimi və müalicəvi palçığı ilə yanaşı başqa təbii sərvətlərlə də zəngindir.

 

1967-ci ildə Urmiya gölü qoruq elan olunub. Bundan başqa UNESKO-da buranın qorunan təbii ərazilər sıransına daxil edilib.  Amma təəssüflər olsun ki, Tehran hakimiyyəti kimi BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) bu qurumu da vədinə əməl etmir.

 

Onu da qeyd edək ki, Urmiya gölünün quruması yalnız Azərbaycan üçün təbii fəlakət deyil, bu həm də dünyanı ekoloji problemlərindəndir.

 

Beynəxalq ictimaiyyətin diqqətini məsələyə cəlb etmək üçün imzatoplama kampaniyasına başlanılıb. Kampaniyaya qoşulmaq üçün  bu ünvana tıklayın:

 

 http://www.ip titions.com/petition/urmugulu

 

Sədrəddin Soltan