GünAz TV mətbuat mərkəzi İranlı siyasi mühacirlərin təmsilçisi Rəhim Cavadbəylinin mühacirlərin ümumi vəziyyəti ilə bağlı “Ekspress” qəzetinə verdiyi müsahibəni olduğu kimi təqdim edir:

“Bu günlərdə redaksiyamıza (qəzet ofisi) təşrif buyuran bir qrup iranlı mühacirlə söhbətimiz zamanı bəlli oldu ki, onlar hazırda çeşidli problemlərlə baş-başa qalıblar. Maddi məhrumiyyət, evsizlik, üçüncü ölkəyə keçmək kimi problemləri azmış kimi indi də geriyə - İrana qaytarılmaq problemi ortaya çıxıb. Buna səbəb, iranlı mühacirlərin bu il yanvarın 25-də BMT-nin (Sazemane meləle mottəhedin) nümayəndəliyi qarşısında keçirdikləri aksiyanın Azərbaycan mətbuatında düzgün işıqlandırılmamasıdır. Bundan sonra İran mediası mühacirləri hədəfə alıb. Bu barədə redaksiyamıza gələnlərdən biri - iranlı siyasi mühacirlərin təmsilçisi Rəhim Cavadbəyli danışır.

- İranın "Səhər" telekanalı barəmizdə süjetlər nümayiş etdirir. Telekanal bizi qatı cinayətkar, terrorist və din düşməni elan edib. Kanalın təbliğatı Bakıda yaşamağımıza təhlükə yaradır. Təbliğatda bizi din düşməni kimi təqdim etməsi xüsusi narahatlıq törədir. İstənilən dini fanatik (radikal) bizə qarşı qəsd törədə bilər. Bundan əlavə telekanal Azərbaycanla İran arasında bağlanan "Təhlükəsizlik Memorandumuna" istinad edir. Kanal Azərbaycan tərəfini İran düşmənlərinə sığınacaq verməkdə günahlandırır. Bu memoranduma (bir növ müqavilə) istinad edərək İranın Azərbaycandan sığınacaq verdiyi qaçqınları tələb edəcəyi vurğulanır. Düzdür, biz BMT mandatı altında Azərbaycanda yaşayırıq. İnanmırıq ki, Azərbaycan tərəfi bizi İrana versin. Lakin digər təhlükələrdən sığortalanmamışıq. Qeyd etmək lazımdır kı, burada BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (BMT QAK) tərəfindən mandatı olan və ya işinə baxılmaqda olan qaçqınlardan daha çox Azərbaycan tərəfindən sığınacaq verilmiş aksiya iştirakçıları təhlükə altındadır. Aksiya iştirakçıların 3-nün o cümlədən mənim Azərbaycandan qaçqın sitatusumuz vardır.

   - Hazırda Azərbaycanda nə qədər iranlı mühacir var?

   - Bizdə olan bilgilərə görə, 116 keysdir. Subay olanlar və ailəli olanlar da hərəsi bir keysdir.

   - Onları necə təsnifləşdirmək olar? Hamısı siyasi səbəblərdənmi mühacirət ediblər və etnik tərkib necədir?

   - BMT-nin qaçqın konvensiyasında "qaçqın" termininə verilən tərifə uyğun olaraq qaçqınlar həm siyasi, həm də sosial problemlərə görə qəbul edilirlər. Burada siyasi mühacirlərin vəziyyəti olduqca pisdir. Məncə, həqiqi siyasilər azdır. Sosial problemlərdən dolayı bura gələn, lakin sosial problemlərdən dolayı BMT və ya Miqrasiya Xidməti tərəfindən qəbul edilməyəcəklərini düşünərək siyasi keys verənlər çoxdur. Bu da gerçək siyasilərin kölgədə qalmasına və haqsızlıqlara məruz qalmasına zəmin yaradır. Misal üçün Azərbaycan, sosial problemlərə görə gəlib özlərini burada siyasi adlandıranlara da sıravi qaçqın sənədi verir, gerçək siyasi qaçqınlara da. Daha açıq desək, Azərbaycan Konstitusiyasında (Ana yasa) siyasi qaçqına sığınacaq vermə hüququnun nəzərdə tutulmasına baxmayaraq, siyasi sığınacaq verməkdən imtina edir. Yəni biz siyasilər burada sıravi qaçın sənədi ilə qalmağa məhkum olunmuşuq. Mən İranda sel və ya buna bənzər hansısa bir təbii fəlakətdən və ya sosial problemlərdən dolayı Azərbaycana gəlməmişdim. Siyasi bir şəxs kimi ölkəni tərk edərək Quzey Azərbaycana gəlmişdim. Amma bizə yönəlik münasibət olduqca pis və ağırdır. Başa düşürük, Azərbaycanın özünün bir milyona yaxın qaçqını var. Ona görə bizim Azərbaycandan hansısa qeyri-məntiqi xahişimiz yoxdur. Yaxşı olardı ki, Azərbaycan hakimiyyəti Konstitusiyasının gərəyincə ya siyasi qaçqın qəbul edərdi, yox etmirsə, siyasiləri burada sıravı qaçqın kimi qalmağa məhkum etməsin. Biz də insanıq, bizim də yaşamaq haqqımız var. Bunu hər hansısa formada məhdudlaşdırmaq qəbuledilməzdir. Buradakı qaçqınların etnik tərkibinə gəldikdə qeyd etməliyəm ki, burada həm fars, həm kürd, həm də Güney Azərbaycan türklərindən var. Maraqlıdır ki, buradakı iranlı qaçqınlar arasında maddi cəhətdən ən ağır və dözülməz vəziyyət də yaşayanlar Güney Azərbaycan qaçqınlarıdır.

   - Sizə mühacir kimi hansısa müavinət verilirmi?

   - BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı tərəfindən ayda 40 manat yardım edilir. Azərbaycanda minimum əmək haqqı təxminən 95 manatdır. Bu 40 manatın hansı meyarla müəyyənləşdirildiyi bizə bəlli deyil.

   - İranlı mühacirlərin üçüncü ölkəyə keçmələri sahəsində vəziyyət necədir?

   - Azərbaycan Miqrasiya Xidməti İdarəsi qaçqınların BMT QAK tərəfindən üçüncü ölkəyə köçürülmələri olduqca çətinləşib. BMT QAK qaçqınları Miqrasiya Xidmətinin, onlar da BMT QAK-ın üzərinə göndərməklə işin altından yayınmağa çalışırlar. Bir müddət öncə Azərbaycandan qaçqın sənədi olan iki nəfər BMT QAK tərəfindən biri Finlandiyaya, digəri ABŞ-a (Amerika Birləşmiş Ştatları) göndərilmişdisə, indi bu edilmir. Digər tərəfdən, mənim bir nümayəndə kimi bu müddətdəki müşahidələrimə görə, BMT QAK daha çox qeyri-siyasiləri göndərir. Siyasilər laqeyd və ögey münasibətə məruz qalırlar. Mən burada yaşadığım 8 illik siyasi qaçqın həyatımda həm olduğum yer yandırılıb, həm çeşidli təqiblərə məruz qalmışam. Keçirdiyim stresslərdən dolayı şəkər xəstəliyinə tutulmuşam, 400 dərəcədə revmatizmim var, mədə və bağırsaqlarımda yara əmələ gəlib. Gözlərim 80% görmə qabiliyyətini itirib. Həkimlər gözlərimin tezliklə xaricdə əməliyyat olunmasını gərəkli hesab edirlər. Deyirlər ki, gözlərim bir az da görmə qabiliyyətini itirsə, daha dünyanın gəlişmiş ölkələrində də əməliyyat edilməsi çətin və riskli olacaq. Həkimlərin bu tövsiyələrinə baxmayaraq, nə Azərbaycan Miqrasiya Xidməti, nə də BMT QAK lazımi addımı atmaq istəmir və bu qədər həssas məsələyə olduqca laqeyd münasibət bəsləyirlər. Burada mən görmə qabiliyyətimi itirdikdə və ya ürək xəstəliyimdən dolayı yıxıldıqda kim və hansı orqan məsuliyyət daşıyacaq?”  Aqil CAMAL